Het merendeel van de leden van GroenLinks-PvdA heeft zaterdag ingestemd om nóg nauwer samen te werken, zodat adequaat tegenwicht kan worden geboden tegen radicaal-rechtse partijen. De hamvraag die de partijtop onbeantwoord laat: hoe kan de kiezer overtuigd worden zodat links de grootste wordt?
‘Wij hebben elkaar nodig’, zegt Frans Timmermans zaterdag met luide stem voor een bomvol ledencongres van GroenLinks-PvdA. Honderden leden zijn hier in Apeldoorn bijeengekomen om te stemmen over een nog nauwere samenwerking tussen de twee linkse partijen.
Wat de partijleider betreft kan dat niet snel genoeg gebeuren, want zijn schrikbeeld is dat radicaal-rechtse partijen nog meer macht verwerven bij de aankomende Europese verkiezingen op 6 juni of bij een eventuele nieuwe Nederlandse stembusgang. ‘Ik wil er alles aan doen om te voorkomen dat radicaal-rechts de grootste wordt in Europa of dat Wilders aan de macht komt in dit land’, zegt Timmermans.
Over de auteur
Natalie Righton is politiek verslaggever van de Volkskrant.
Volg alles over de kabinetsformatie hier.
Het gevaar, vreest de aanvoerder van GroenLinks-PvdA, is dat partijen als de PVV ‘de verdeeldheid’ onder mensen aanwakkeren. ‘Een sterke linkse beweging geeft ons de kracht om anderen te overtuigen niet te bezwijken voor de lokroep van radicaal-rechts’, zegt Timmermans. Voor wie er nog aan twijfelde: de fusiedrang is groot bij de partijtop van GroenLinks-PvdA.
Ook al is het dna van de twee partijen zeker nog niet hetzelfde, erkent Timmermans. Zaterdag bleek maar weer dat de partijen soms tot op het bot verdeeld zijn, bijvoorbeeld over het conflict tussen Israël en Hamas. Enkele jongere GroenLinks-leden wordt eerder op de dag het woord ontnomen terwijl ze op het podium staan, omdat ze Israël en het zionisme gelijkstellen aan racisme. Dit tot afschuw van met name de oudere PvdA-leden.
‘Maar de verschillen vallen in het niet bij onze gezamenlijk opdracht’, vindt Timmermans. ‘En die is om voldoende kracht te mobiliseren om Europa op een progressieve koers te zetten.’ Het wordt wat hem betreft ‘steeds urgenter om Wilders en radicaal-rechts te stoppen’. Voor die opmerking krijgt hij een daverend applaus uit de zaal.
Het merendeel van de leden volgt die lijn en wil het net als hun partijleider liever niet over de onderlinge verschillen hebben. Zo’n 80 procent stemt in met een motie die oproept om te onderzoeken hoe de linkse beweging verder versterkt kan worden, bijvoorbeeld door een fusie, een nieuwe partij of het verstevigen van de huidige alliantie.
De ambities reiken ver. In vrijwel elk debatzaaltje en aan vrijwel elk sta-tafeltje op het partijcongres is dezelfde wens te horen: het linkse blok moet hierna groter worden dan óóit. Maar de hamvraag hoe dat moet gebeuren, blijft opvallend genoeg onbeantwoord.
De winst ligt niet voor het oprapen: op 22 november kreeg GroenLinks-PvdA er bijvoorbeeld samen wel acht zetels bij, maar het progressief-linkse blok met daarin ook D66, Volt, SP en Partij voor de Dieren kromp van 60 naar 44 zetels. Het rechtse blok werd daardoor groter dan ooit. Eenzelfde trend valt te verwachten bij de aanstaande Europese verkiezingen.
‘Hoe kunnen wij kiezers overtuigen om vanaf nu het linkse blok weer de grootste te maken’, vraagt senator Daan Rovers zich daarom af in een van de zij-zaaltjes van het congres. ‘Wat voor verhaal zetten wij neer om de kiezer terug te winnen?’
De leden vinden het lastig om een eenduidig antwoord op die vraag te vinden. Een oudere heer oppert om het linkse blok neer te zetten als de beweging die ‘opkomt voor het algemeen belang’ versus rechtse partijen die ‘meer opkomen voor het individueel belang’. Een bezorgd vrouwelijk lid vindt het allemaal nog wat vaag: ‘Misschien moeten we meer uit onze linkse bubbel komen. In mijn familie is het bijvoorbeeld onbespreekbaar dat twee neefjes op de PVV hebben gestemd. We moeten daar toch wat mee?’
Vanaf het podium probeert Timmermans zijn leden moed in te praten. Een progressief-links verhaal is er heus wel, vindt hij. ‘Wij laten niemand los. Dát is ons verhaal.’ Later voegt hij daaraan toe: ‘ Ons verhaal gaat ook over het verhogen van het minimumloon, iets doen voor huurders, het verlagen van de eigen bijdrage in de zorg.’
Maar de vraag waarom dit linkse verhaal ditmaal wel massaal zal aanslaan, terwijl dat vorige keer nog mislukte, kan Timmermans niet helder beantwoorden. Hij houdt het erop dat rechtse partijen de vorige keer dezelfde beloftes hebben gedaan als linkse partijen, maar nu na de verkiezingen niet leveren. ‘Je kunt een kiezer misschien één keer voor de gek houden, maar niet eindeloos. Mensen gaan dat echt wel inzien.’
Eind vorige maand deed het onderzoekscollectief Stuk Rood Vlees een eerste poging om te verklaren waarom GroenLinks-PvdA niet zo groot werd als gehoopt. In het kiezersonderzoek staat dat de linkse partijcombinatie vooral werd gezien als ‘de klimaatpartij’, en dat van oudsher linkse thema’s als ‘wonen’ en ‘bestaanszekerheid’ meer werden geassocieerd met andere, meer rechtse partijen.
Ook een opvallend onderzoeksresultaat: lijsttrekker Frans Timmermans bleek ‘verdeelde reacties op te roepen’ bij zijn eigen achterban. Meer dan de helft van de kiezers van GroenLinks-PvdA stemde niet op hem, maar op iemand lager op de lijst. Dat sentiment is ook te horen tijdens het partijcongres in Apeldoorn. Linkse samenwerking ziet bijna iedereen zitten, maar wel zijn er aarzelingen of de huidige leider het blok de volgende keer naar de overwinning kan helpen.
Ondertussen toont Timmermans zich strijdbaarder dan ooit. Hij vindt dat ‘het punt steeds dichterbij komt’ dat Wilders het ‘voorrecht heeft verspeeld’ om het voortouw te nemen in de kabinetsformatie. Vóór 1 juni wil hij weten of de formerende partijen er samen uitkomen. Zo niet, dan trekt hij het initiatief graag naar zich toe.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant