Musea geven steeds vaker gehoor aan de oproep de banden met grootvervuilers te breken, las ik deze week. Artwashing, heet het met een jeukwoord, als schimmige partijen zichzelf opleuken met gulle donaties aan de kunstwereld.
Nu is het een prima ontwikkeling dat Shells schaamplaquettes van de museummuur gaan, maar één directeur durfde ook voorzichtig te zeggen dat de timing een beetje irritant is. De PVV wil straks bij voorkeur geen enkele kunstvorm subsidiëren (zelfs geen bloemencorso), dus zal de kunstwereld straks nóg zwaarder leunen op die andere belangrijke mecenas: de staatsloterijen. Hopen dus dat niemand dáárover gaat zaniken.
Een ander initiatief tegen artwashing voerde de principes vorig weekend wel érg driftig door. 250 kunstenaars, onder wie Ramsey Nasr, Najib Amhali en Nasrdin Dchar, verzochten Joost Klein per brief ‘niet mee te werken aan artwashing van genocide’ op het Eurovisie Songfestival, waaraan ook Israël deelneemt.
‘Het is een wereld zonder grenzen’, zingt Klein in zijn nummer Europapa, de woorden van zijn vader, die overleed toen Klein 12 was. Dat werd in de brief tegen hem gebruikt: ‘De utopie van je vader bestaat niet voor de Palestijnen.’
Onverbloemde emotionele chantage, maar Klein reageerde sympathiek: ‘Ik voel de pijn’, zei hij, maar ‘helaas is het een te groot dilemma om op een kleine harlekijn als ik af te schuiven’.
Vreemd: volgens de website van de BDS-beweging (van Boycot, Desinvesteren, Sancties), waarop de brief werd gepubliceerd, richten zij zich niet op kunstenaars, maar op instituties. Er is terecht opgeroepen om Israël uit te sluiten van het songfestival, zoals ook met Rusland is gebeurd in 2022. Vergeefs, en nu zijn kennelijk de artiesten aan de beurt.
Het festival zelf zegt geen plek te bieden aan politiek, maar is vlak onder alle saamhorigheidspop en glittercatsuits natuurlijk één grote politieke musical. Israël diende nota bene het nummer October Rain in – leuk geprobeerd, jongens.
Maar ook al zou het alle kranten halen: een afgedwongen stellingname van een 26-jarige harlekijn zou betekenisloos zijn. Eurovisie is zijn droom, zegt Klein, en die offert hij mooi niet op.
Hij zou een stropop worden. Iets dichter bij het vuur gebeurde er later deze week zoiets met de Israëlische kunstenares Ruth Patir: onder druk van protesten besloot ze samen met de curatoren het omstreden Israëlische paviljoen met haar werk op de Biënnale van Venetië te sluiten, tot Hamas en Israël een staakt-het-vuren én de vrijlating van de gijzelaars overeenkomen.
Patir had na 7 oktober vaak gehuild, zei ze, om de aanval van Hamas en de vergeldingsacties van Israël. Tot voor kort hoefde ze zoiets niet te zeggen: haar werk gaat volgens haarzelf over vruchtbaarheid. Ook na dit besluit verwijten activisten haar dat haar actie te laat en te zwak is. Tegelijk staat ze bloot aan kritiek in Israël. Damned if you do, damned if you don’t.
Politieke statements van kunstenaars kunnen de wereld veranderen, maar dan moeten ze wel doorvoeld zijn. Ik vind het benauwend om kunstenaars iets te ontfutselen waar iedereen het in de doorgaans progressieve culturele wereld vaak toch al over eens is. Omdat kunst daarmee achter de wagen van de politiek wordt gebonden, omdat kunstenaars niet hoeven te herhalen wat anderen vinden, maar vrij moeten zijn om nieuwe dingen te zeggen. Of: niks te zeggen.
Intussen moeten instituten die ruimte voor kunstenaars (Israëlisch, Palestijns en daarbuiten) bewaken. In februari trok kunstenares en muzikant Laurie Anderson zich terug als gastdocent aan de Duitse Folkwang Universiteit. Ze werd door hen aangesproken op een brief die ze in 2021 met duizenden andere kunstenaars had ondertekend, waarin werd gepleit voor het staken van geweld tegen de Palestijnen. Zo gauw er discussie ontstond over haar standpunten, is Anderson zonder uitleg vertrokken.
En terecht. ‘De vraag is niet of mijn politieke opvattingen zijn verschoven’, zei Anderson, ‘maar waarom de vraag überhaupt wordt gesteld.’
Over de auteur
Emma Curvers is mediaverslaggever en columnist van de Volkskrant. Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant