De Italiaanse oud-premier Enrico Letta heeft donderdag zijn analyse van de Europese interne markt gepresenteerd aan de EU-leiders. Zijn angst dat zijn rapport in bureauladen verdwijnt, lijkt niet onterecht.
‘Mijn grootste vijand is de bureaula’, zei de Italiaanse oud-premier Enrico Letta over het lot van zijn rapport Veel meer dan een markt, dat hij donderdag aan de Europese regeringsleiders presenteerde. Als geen ander beseft hij dat de kans reëel is dat zijn analyse over de noodzakelijke modernisering van de interne markt – de kurk waarop de Europese economie drijft – door politieke onwil exact daar eindigt waar vele soortgelijke, eerdere rapporten ook eindigden: in vergetelheid.
De eerste reacties van de leiders leken Letta’s vrees te staven. ‘We weten allemaal wat we moeten doen, we praten hier al meer dan tien jaar over’, beaamde de Estse premier Kaja Kallas. Om daar direct aan toe te voegen dat harmonisering van de winstbelasting – om maar een oud idee te noemen – voor haar taboe is. En blijft. Net als voor de Luxemburgse premier trouwens.
Over de auteur
Marc Peeperkorn is de EU-correspondent van de Volkskrant. Hij woont en werkt in Brussel.
In het ruim acht uur durende debat tijdens de EU-top over een ‘nieuwe Europese deal voor meer concurrentiekracht’ markeerde vrijwel elke leider zijn of haar bekende rode lijnen. De conclusie dat Europa ‘een trendbreuk’ nodig heeft, sneuvelde uiteindelijk. Te ambitieus, terwijl dat volgens Letta juist hard nodig is. ‘We raken steeds meer achter bij de VS en China. Dit is onze laatste kans, die moeten we pakken.’
De uitdagingen waarvoor de EU staat, zijn niet mis. Er is de groene transitie waaraan de landen nog maar net zijn begonnen, de verduurzaming van alle aspecten van het leven (werken, wonen, vervoer, eten) om de klimaatverandering een halt toe te roepen. Een omwenteling die, net als de gelijktijdige digitalisering van de samenleving, investeringen vergt van vele honderden miljarden euro’s per jaar tot 2050.
Veel geld is er ook nodig voor meer veiligheid, niet alleen ter bescherming tegen terreur en criminaliteit, maar ook tegen oorlog. De brute aanval van Rusland op Oekraïne heeft de lidstaten duidelijk gemaakt dat de Europese wapenindustrie te klein en te versnipperd is. En dat de EU-landen mede daarom 80 procent van wapenaankopen buiten de EU doen, vooral in de VS.
Tegelijkertijd krimpt en vergrijst de EU door steeds lagere geboortecijfers. Economisch is er nog wel groei, maar beduidend minder dan in de VS en China. Letta becijferde dat in 1993 de VS en de EU economisch ongeveer dezelfde omvang hadden. Sindsdien steeg het bruto binnenlands product van Amerika met 60 procent, dat van de EU-landen met 30 procent.
Een grondige modernisering van de interne markt – de intra-Europese vrijhandelszone, gestart in de jaren negentig – kan de groeiende economische kloof met de VS en China dichten. Daarmee komen dan ook de miljarden beschikbaar voor alle groene, digitale en defensie-ambities van de EU.
Letta stelt voor de interne markt uit te breiden met die sectoren die er bij aanvang bewust (nationale bevoegdheden) buiten waren gehouden: de financiële diensten, de telecom- en de energiesector. Letta noemde de telecomsector in de EU ‘een industriële ramp’: meer dan honderd aanbieders, waar de VS er nog geen vijf telt. Schaalvergroting is onvermijdelijk en gewenst, alleen al om de investeringen te financieren in 5G- en 6G-netwerken. Concentratie is ook geboden in de energiesector, anders is volgens Letta de overschakeling naar hier geproduceerde goedkope, groene energie onmogelijk.
Het gevoeligste onderdeel van Letta’s rapport is de Europeanisering van de kapitaalmarkt, iets waarover de ministers van Financiën al bijna een decennium bekvechten. Volgens Letta ligt er voor 33 biljoen euro aan spaargelden te slapen bij Europese banken. Een deel ervan (300 miljard euro per jaar) gaat jaarlijks naar Amerikaanse investeerders, die er dan weer veelbelovende Europese start-ups mee opkopen.
Letta wil dat Europese spaargeld geld losmaken voor Europese investeringen, maar dat betekent onder meer harmonisering van nationale faillissementswetgeving en winstbelasting, alsook Europees toezicht op de nieuwe eengemaakte kapitaalmarkt.
Het bleek voor de leiders een stap te ver. Harmonisering van de winstbelasting verdween uit de tekst, een overwinning voor Ierland en Luxemburg. Verder moet de Europese Commissie eerst maar eens onderzoeken hoe Europees toezicht op de kapitaalmarkt kan worden verbeterd met inachtneming van de belangen van alle lidstaten. Uitstel dus, tot opluchting van Luxemburg en ergernis van Berlijn en Parijs. ‘Er zal nog heel wat water door de Rijn stromen eer dit is opgelost’, stelde demissionair premier Mark Rutte vast.
Na afloop van de EU-top zei Letta dat de bureaula voor zijn rapport ‘misschien is voorkomen’. De leiders bespraken zijn ideeën in elk geval en ze zullen vermoedelijk hun weg vinden naar het werkprogramma van de nieuwe Commissie die dit najaar aantreedt. Letta verwacht dat de omvang van de benodigde investeringen zo groot zal worden, dat de EU-landen geen andere keuze meer hebben.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant