Ilaris Salis, een 39-jarige docent uit Milaan, zit al ruim een jaar vast in Hongarije op verdenking van geweld tegen neonazi’s. In haar eigen land is de zaak uitgegroeid tot een politieke rel. ‘Dit zou onacceptabel moeten zijn voor Italië.’
Met geboeide handen en benen werd Ilaris Salis begin dit jaar de Hongaarse rechtbank in geleid, door een bewaker die haar aan een ijzeren ketting hield. De beelden daarvan brachten in haar eigen land een schokgolf teweeg. Zelfs als Salis zich inderdaad schuldig zou hebben gemaakt aan geweld, dan nog is haar behandeling – nota bene door een andere lidstaat van de Europese Unie – reden voor grote verontwaardiging, zo vinden ze in Italië.
Salis, een Milanese docent en antifascist, werd op 11 februari 2023 samen met twee Duitse activisten gearresteerd in Boedapest. Tijdens een bijeenkomst van extreem-rechts, zo beweren de Hongaarse autoriteiten, heeft het drietal zich als onderdeel van een antifascistische tegendemonstratie schuldig gemaakt aan geweldpleging. Daarbij raakten twee neonazi’s lichtgewond.
Over de auteur
Rosa van Gool is correspondent Italië, Griekenland en de Balkan voor de Volkskrant. Zij woont in Rome.
Een van de Duitse verdachten, een 30-jarige man uit Berlijn, heeft het geweld toegegeven. Hij is inmiddels veroordeeld tot drie jaar celstraf. Zijn vriendin is in Duitsland en verkeert op vrije voeten. De Hongaarse justitie onderzoekt nog wel of zij samen met haar vriend deel uitmaakt van een extreem-linkse ‘criminele organisatie’, door Hongaarse media aangeduid als Hammerbande.
Salis houdt vol onschuldig te zijn. Ze had weliswaar een wapenstok in haar tas, maar die droeg ze bij zich voor zelfverdediging, verklaarde haar vader tegenover de Italiaanse pers. Het belangrijkste bewijsstuk van de Hongaren is een filmpje, waarvan Salis zegt dat zij er niet op te zien is.
In januari vond haar eerste rechtszitting plaats, bijna een jaar na haar arrestatie. De Hongaarse aanklager eiste elf jaar gevangenisstraf. Haar advocaat stuurde rond die tijd een handgeschreven brief van Salis naar de Italiaanse media, waarin de Milanese de omstandigheden in haar Hongaarse detentie beschreef.
Ze zou zich lange tijd niet hebben mogen wassen en 35 dagen achtereen dezelfde kleding en ondergoed hebben moeten dragen. Ze schreef dat ze in haar cel werd geplaagd door bedwantsen, kakkerlakken en muizen.
Maar vooral de eerste beelden van haar uit de Hongaarse rechtszaal maakten indruk in Italië. Volgens haar vader, Roberto Salis, waren de boeien en ketenen om de armen en benen van zijn dochter puur bedoeld als machtsvertoon van de Hongaarse premier Viktor Orbán: ‘Dit zou onacceptabel moeten zijn voor Italië.’
De rechtse Italiaanse premier Giorgia Meloni, die een goede relatie heeft met haar collega Orbán, hield zich op de vlakte over de zaak-Salis. ‘Veel landen gebruiken ketenen, ook in het Westen’, reageerde ze in eerste instantie. Later gaf ze te kennen dat de beelden van haar getekende landgenoot ook haar niet onbewogen hadden gelaten, ‘omdat wij er niet aan gewend zijn’.
Ze had hierover wel van zich laten horen tegenover Orbán, zei Meloni, maar, zo voegde ze eraan toe: ‘Hongarije is een rechtsstaat met autonome rechtsspraak, waar de regering zich niet mee kan bemoeien.’ Haar minister van buitenlandse zaken, Antonio Tajani, verklaarde op Italiaanse televisie dat Salis volgens hem niet vluchtgevaarlijk was.
De Hongaarse rechters denken daar anders over. Eind maart wezen zij Salis’ verzoek af om het gerechtelijk oordeel onder huisarrest te mogen afwachten. In Italië groeide intussen de kritiek op de regering, die volgens velen te weinig doet om het welzijn en de rechten van Salis in de Hongaarse cel te garanderen.
De controverse is des te groter omdat er een half jaar geleden in Milaan op grond van een Hongaars arrestatiebevel een vierde verdachte in deze zaak werd gearresteerd, op verdenking van hetzelfde feit waarvoor Salis werd opgepakt. Het gaat om een 24-jarige Italiaan.
De Milanese rechtbank oordeelde eind maart dat Italië hem niet mag uitleveren aan Hongarije, omdat er ‘een risico is op onmenselijke behandeling en schending van mensenrechten’. Het standpunt van de Italiaanse rechters staat daarmee lijnrecht tegenover dat van hun Hongaarse collega’s.
Ook de Italiaanse president Sergio Mattarella bemoeide zich met de zaak van Salis: het Italiaanse staatshoofd belde haar vader om zijn betrokkenheid te tonen en hem te laten weten dat hij de zaak volgt.
Inmiddels bezorgt de kwestie rond Salis ook de centrum-linkse oppositieleider Elly Schlein hoofdpijn. In haar sociaal-democratische Partito Democratico (PD) gingen stemmen op om antifascist Ilaria Salis op de kieslijst te plaatsen voor de Europese verkiezingen van juni.
Parlementaire onschendbaarheid zou Salis helpen om haar vonnis in vrijheid te mogen afwachten, zo was de gedachte achter deze onwaarschijnlijke campagnestunt. Schlein had recentelijk een ontmoeting met Salis’ vader Roberto, maar ze weersprak geruchten over een eventuele kandidatuur van diens dochter. Volgens Italiaanse media zou Roberto Salis de oppositieleider hebben verteld dat zijn dochter geen interesse heeft in een kandidatuur namens de PD.
Een ontsnappingsroute via het Europese parlement in Straatsburg lijkt dus onwaarschijnlijk. Evenmin heeft Salis veel te verwachten van de Italiaanse diplomatie, gezien de vriendschappelijke betrekkingen tussen Meloni en Orbán. Het lot van de Milanese docent ligt in handen van Hongaarse rechters. De eerstvolgende zitting vindt plaats op 24 mei.
3x Ilaris Salis
Een woordvoerder van de Hongaarse regering verklaarde in de Italiaanse pers dat Ilaria Salis ‘geen heldin’ is: ‘Zij en haar vrienden zijn naar Hongarije gekomen om geplande aanvallen te plegen op Hongaarse burgers.’
Haar vader stelt dat Ilaria Salis al een tijd geleden afstand heeft genomen van de meest radicale denkbeelden: ‘Maar ze blijft een antifascist.’
Wereldwijd verblijven 2.663 Italianen in een buitenlandse cel, het merendeel (1.079) in Duitsland, zo maakte de Italiaanse vakbond voor gevangenispolitie bekend naar aanleiding van de zaak-Salis.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant