De Eerste Kamer stemde dinsdagavond in met de wet die definitief een eind maakt aan de gaswinning in Groningen. ‘Het gaat ook om het inlossen van een ereschuld aan Groningen’, zegt onze correspondent Jurre van den Berg.
Dag Jurre. Wat betekent dit besluit voor de Groningers?
‘Dit is vooral een symbolisch moment. De gaswinning is vanaf 1963 heel lucratief geweest voor Nederland, maar zeker de afgelopen twintig jaar is duidelijk geworden hoeveel nadelige gevolgen ze had voor de inwoners van Groningen. Tegelijkertijd geldt: op twee dagen in januari na – toen de gaskraan nog even op een waakvlam stond – was de gaskraan afgelopen jaar al dicht.
‘Praktisch verandert er dus niet veel. Maar zoals het belangrijkste advies van de Parlementaire Enquêtecommissie uit 2023 luidde: om zekerheid te bieden, moet de gaswinning onomkeerbaar stoppen. Emotioneel gezien is dit moment dan ook een grote stap.’
De emoties speelden hoog op toen twee weken geleden plotseling sprake leek van uitstel van het besluit. Waarom lag dit zo gevoelig?
‘Je moet je voorstellen: er zijn in Groningen de afgelopen tien jaar heel vaak beloftes niet ingelost. Dat dreigde twee weken geleden weer te gebeuren. Op de valreep werd door senatoren weer geschermd met het oude argument van leveringszekerheid. Dat was al zo vaak aangevoerd als argument tegen het verminderen van de gaswinning. Terwijl later bleek dat het wel had gekund. De Parlementaire Enquêtecommissie noemde leveringszekerheid niet voor niets een rookgordijn. Dat het oude argument twee weken geleden toch weer opdook, raakte een open zenuw bij de Groningers, zo van: zul je zien dat er wéér niet voor ons gekozen wordt.
‘Gelet op de schrikreactie na de ophef, heeft bijna iedereen, ook in Den Haag, nu wel tussen de oren hoe belangrijk het sluiten van het gasveld is voor Groningen. Daarom benadrukte staatssecretaris Hans Vijlbrief van Mijnbouw ook dat het besluit praktisch misschien niet veel gevolgen heeft, maar dat het vooral veel onzekerheid wegneemt bij de Groningers. Als er iets gebeurt in de wereld, betekent dit dat er niet toch weer aan die gaskraan gedraaid gaat worden.’
Waarom heeft het argument van leveringszekerheid dit besluit zo lang in de weg gezeten?
‘Je kan er niet aan voorbijgaan dat de zekerheid voorbij is die we zestig jaar lang hebben gehad met ons eigen enorme gasveld – bij de ontdekking was dit het grootste gasveld van West-Europa. Nederland is de afgelopen jaren veranderd van een land dat gas exporteerde en daaraan veel verdiende, naar een land dat aangewezen is op de import van gas. Als er een wereldoorlog zou uitbreken met een enorme prijsstijging van gas tot gevolg, dan heeft Nederland een probleem.
‘Maar sinds het kabinet in 2018 besloot de gaskraan versneld dicht te draaien vanwege de aardbevingsrisico’s, is dat eigenlijk heel soepel opgevangen. De spookverhalen uit de tijd van Henk Kamp (voormalig minister van Economische Zaken, red.) dat we niet minder gas uit Groningen konden winnen omdat anders de bejaarden in Limburg in de kou zouden komen te zitten, zijn nooit uitgekomen.
‘Er zijn heel veel maatregelen getroffen om de gaswinning overbodig te maken. We hebben veel meer gas uit het buitenland gehaald dat we hier in een grote, nieuwe installatie geschikt maken voor Nederlandse cv-ketels. De industrie stapt steeds meer over op stroom. Ook huishoudens verbruiken nu minder gas, wat goed past bij de energietransitie. Dus je moet vaststellen: wat tien jaar geleden nog voor onmogelijk werd gehouden, is eigenlijk vrij pijnloos verlopen.
‘Vijlbrief benadrukte dat gisteren ook. Tegelijkertijd zegt hij: er kan altijd een enorme calamiteit optreden. De zekerheid die we in het verleden hebben gekend, komt nooit meer terug, zoals premier Den Uyl ook al zei tijdens de oliecrisis in de jaren zeventig. Volgens Vijlbrief is dat de prijs die we moeten betalen als je de Groningers zekerheid wil bieden.’
Wat zijn de volgende stappen die de overheid moet nemen bij het herstel van het vertrouwen van de Groningers?
‘Ook als de gaswinning voorbij is, zijn de aardbevingen nog niet voorbij en is Groningen ook nog niet volledig veilig. Er is zestig jaar lang gas uit de grond gehaald. Vanwege de ondergrondse drukverschillen die daardoor zijn ontstaan, kunnen nog steeds aardbevingen optreden – in theorie ook zware aardbevingen. Vandaar ook dat nog steeds duizenden huizen versterkt moeten worden. Het gevaar is nu misschien ook dat mensen in het land denken: ‘‘Die gaskraan is dicht. Waarom gaat er in de voorjaarsnota dan weer een half miljard extra naar Groningen?’’ Dat is dus omdat er nog steeds voorzorgsmaatregelen genomen moeten worden.
‘Ten tweede gaat het ook om het inlossen van een ereschuld aan Groningen, de ereschuld waarover ook de Parlementaire Enquêtecommissie sprak. Het gaat niet alleen om veilige huizen, maar ook om het idee dat het tijd is om iets terug te geven aan de Groningers nadat er zo lang van hun regio is geprofiteerd. Dan gaat het bijvoorbeeld om economische investeringen in het gebied en het verbeteren van de leefbaarheid. Vooralsnog gaat dat tamelijk moeizaam, niet in de laatste plaats omdat daar veel verschillende visies op zijn.’
Hoe staat het met het herstel van de huizen?
‘Anders dan geldt voor het versterken van huizen is het afhandelen van de ontstane schade in de meeste gevallen een stuk soepeler en ruimhartiger geworden. Er is minder gesteggel over de vraag wat nou precies de oorzaak van een scheur is. Maar ook hier blijkt dat het voor de meest complexe gevallen nog steeds lastig is. Het gedoe daarover blijft een belangrijk punt. Het heeft een enorme tol geëist van gezinnen. En dat is ook niet zomaar verwerkt met dit politieke besluit over het definitieve einde van de gaswinning in Groningen. Dit blijft een verwerkingsproces dat nog jaren zal duren.’
Groningen spreekt van ‘historisch moment’
‘We zijn wel heel erg lang in spanning gehouden, maar dit was echt het enige juiste besluit dat de politiek kon nemen’, reageert de Groningse gedeputeerde Susan Top opgelucht op het besluit van de Eerste Kamer. ‘De veiligheid van Groningers weegt het zwaarst, en dat is gelukkig gebleken. Dit is een belangrijke mijlpaal die voor Groningen van enorm grote betekenis is.’
René Paas, commissaris van de Koning in Groningen, spreekt van ‘een historisch besluit’. ‘Dat de gaswinning uit het Groningenveld eindigt, betekent dat de oorzaak van veel ellende stopt. Het verdriet eindigt echter nog niet, want schadeherstel en versterking blijven voorlopig nodig.’
Demissionair staatssecretaris van mijnbouw Hans Vijlbrief komt vrijdag naar Groningen. Bij de voormalige akker van boer Boon in Kolham, waar in 1959 het eerste Groningse aardgas werd gevonden, zal hij symbolisch de wet ondertekenen waarmee het Groningenveld definitief gesloten wordt.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant