Buikkramp, vermoeidheid, verminderd concentratievermogen. Ongeveer de helft van alle vrouwen wordt in het dagelijks leven belemmerd door menstruatieklachten, ook op het werk. In Spanje hebben werknemers recht op betaald menstruatieverlof. Hoe zit dat in Nederland?
‘Pijn!’ ‘Een kramp die ervoor zorgt dat je in de foetushouding wil liggen.’ ‘Alsof iemand een vacuümpomp op je vagina heeft gezet.’ Een greep uit de beschrijvingen van menstruatieklachten, na een rondvraag bij vriendinnen.
De helft van de wereldbevolking menstrueert, en van die groep heeft zo’n 85 procent last van pijn of andere maandelijkse ongemakken. Verreweg de meest gehoorde klacht is buikpijn, ten gevolge van een samentrekkende baarmoeder. Daarnaast behoren hoofdpijn, rugpijn, vermoeidheid en psychologische klachten tot het vaste repertoire.
Vorig jaar voerde Spanje als eerste EU-land een betaald menstruatieverlof in, om mensen met deze maandelijkse klachten tegemoet te komen. In Nederland bestaat die mogelijkheid niet. Desondanks bleek uit onderzoek van de Nijmeegse Radboud Universiteit in 2019 dat van 42 duizend ondervraagde Nederlandse vrouwen, bijna 40 procent zich tijdens de menstruatie belemmerd voelt, ook op het werk.
Beter/Leven
In de rubriek Beter/Leven beantwoorden we, samen met experts, praktische vragen op het terrein van o.a. gezondheid, geld en duurzaamheid.
Een recente steekproef van onderzoeksbureau Motivaction kwam zelfs tot een nog hoger percentage: 60 procent zei door pijn of bloedverlies niet net zo goed te functioneren als op andere dagen. Dat is niet zo gek: behalve de praktische ongemakken van ongesteldheid heeft menstruatiepijn een bewezen verslechterend effect op het concentratievermogen.
Waar hebben vrouwen in Nederland recht op, als ze door hun menstruatie niet in staat zijn om te werken? ‘In Nederland hebben we best een luxe situatie,’ zegt Susanne Heeger-Hertter, docent arbeidsrecht aan de Universiteit Utrecht. ‘Er geldt geen limiet op het aantal dagen dat je je ziek mag melden, zoals in Spanje wel het geval is.’ Als je niet kunt werken, door welke klachten dan ook, kun je je in Nederland dus altijd ziek melden. Volgens cijfers van de FNV doet 39% van de vrouwen dat weleens bij hevige menstruatieklachten.
Desalniettemin is ziekmelding geen zaligmakende oplossing, zegt Heeger-Hertter. Dat kan financiële gevolgen hebben. ‘Werkgevers zijn wettelijk niet verplicht om de eerste twee dagen van het ziekteverzuim door te betalen, tenzij er in de cao andere afspraken zijn gemaakt.’ Als werkgevers wel doorbetalen bij ziekte, is dat niet altijd het volledige loon. Ook dat is afhankelijk van afspraken in cao’s. Heeger-Hertter: ‘Vrouwen die zich geregeld moeten ziek melden door hun menstruatie, kunnen volgens de wet dus een financieel nadeel lijden. Wij noemen dat: indirecte discriminatie op grond van geslacht.’
Dan is er nog het kort verzuimverlof of calamiteitenverlof. Volgens de Rijksoverheid hebben werknemers daar recht op bij ‘zeer dringende, onverwachte of bijzondere persoonlijke situaties’. Vaak gaat het dan om een doktersbezoek, of bijvoorbeeld als een naaste zorg nodig heeft. Maar als je door lichamelijke klachten een paar uur uit de running bent, zou deze vorm van verlof mogelijk ook uitkomst kunnen bieden, oppert Heeger-Hertter. Daarbij geldt dan wel de verplichting om achteraf aan je werkgever te vertellen wat de precieze reden was, bij ziekteverlof hoeft dat niet.
Ziek melden kan dus een financieel nadeel opleveren. Is een speciaal menstruatieverlof dan geen betere oplossing? De FNV zegt van niet. Op zijn website meldt de vakbond dat zo’n verlof door onbegrip verkeerd kan vallen bij de werkgever, of juist voor meer ongelijkheid kan zorgen. Dat laatste is een veelgehoord argument tégen menstruatieverlof: werkgevers zouden bij sollicitaties mogelijk eerder kiezen voor een man dan voor een vrouw.
Arbeidsjurist Heeger-Hertter is het niet eens met die redenering. ‘Of zo’n verlof leidt tot meer discriminerende keuzes, daar zijn geen harde cijfers over. Bovendien kan onze arbeidsmarkt het zich niet veroorloven. Er is bijna overal een tekort aan werknemers, laat staan als je alleen maar mannen zou kiezen.’
Aan je baas vertellen dat je door menstruatieklachten niet kunt werken is voor veel vrouwen een ongemakkelijke zaak. Volgens de Bas van Weegberg, lid van het dagelijks bestuur van de FNV, rust er nog altijd een taboe op dit onderwerp. Slechts 16 procent van de vrouwen met veel menstruatieklachten bespreekt dat met een leidinggevende. Bovendien wordt er volgens Van Weegberg vaak ‘gegeneraliseerd, gerelativeerd en weggewuifd.’
‘Om dit taboe te doorbreken, moeten er afspraken worden gemaakt in de cao’s van werknemers. Daarmee zou de last van sommige vrouwen erkend worden, en wordt het onderwerp bespreekbaar op de werkvloer,’ aldus Van Weegberg.
Een aantal werkgevers doet het volgens de FNV al goed. Bij de NS ligt het plan om werknemers flexibele inrichting van werkzaamheden te bieden. Zo zouden mensen met belemmerende klachten tijdelijk minder zware taken op zich kunnen nemen, of bijvoorbeeld kunnen thuiswerken. De cao Kinderopvang kent eenzelfde soort regeling nu al.
Uit Nederlands onderzoek blijkt inderdaad dat de meerderheid van de vrouwen heil ziet in maatwerk. Geen betaald verlof dus: werknemers zullen niet-gewerkte uren uiteindelijk moeten inhalen. Belangrijk is daarbij dat de cao-afspraken op basis van wederzijds vertrouwen tussen werkgever en werknemer worden gemaakt. Vrouwen die aanspraak maken op de regeling hoeven zich dus niet bij de bedrijfsarts te melden, of te bewijzen dat ze echt ongesteld zijn.
Volgens Heeger-Hertter is de vertrouwensband tussen werkgever en werknemer cruciaal. ‘Het staat zelfs in het Burgerlijk Wetboek: werkgevers en werknemers zijn verplicht zich ‘goed’ te gedragen.’ Dat houdt volgens haar in dat werknemers zich veilig genoeg zouden moeten voelen om hun menstruatieklachten met een leidinggevende te bespreken, iets waar het op veel plekken nog aan schort.
Wie die vertrouwensband met z’n baas niet heeft, kan zich melden bij een bedrijfsarts. Heeger-Hertter: ‘Die is er om met je mee te denken over een oplossing, ook preventief. En er geldt een geheimhoudingsplicht naar de werkgever.’
Zelf een vraag voor deze rubriek? Beterleven@volkskrant.nl
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant