Rotterdam zucht onder de explosies die elke dag in portieken en voor woningen afgaan. De Rotterdamse hoofdofficier van justitie Hugo Hillenaar (62) zegt alles op alles te zetten om de opdrachtgevers op te sporen en te vervolgen. ‘Ik lig er weleens wakker van.’
In zijn werkkamer op de Wilhelminakade, met een prachtig uitzicht op de Erasmusbrug en de Toren op Zuid, legt Hugo Hillenaar (62) met een klap een metalen plaat op tafel. Hij wil laten zien wat de kracht is van de explosies die voortdurend zijn stad teisteren. ‘Dit is het gevolg van een Cobra 6 (een stuk zwaar illegaal vuurwerk, red.) met 25 gram flitspoeder’, zegt Hillenaar.
Het resultaat liegt er niet om. De metalen plaat is zwartgeblakerd, volledig verwrongen en in het midden gaapt een vuistgroot gat. ‘De explosieve kracht hiervan is even groot als een handgranaat’, zegt Hillenaar. Hij is de Rotterdamse hoofdofficier van justitie en landelijk coördinator in de strijd tegen excessief geweld. De ervaren topaanklager worstelt zichtbaar met de explosiegolf. ‘Ik lig er weleens wakker van’, zegt hij.
Over de auteur
Abel Bormans is regioverslaggever van de Volkskrant in de provincie Zuid-Holland.
Rond Rotterdam zijn de problemen het grootst. Daar vonden vorig jaar 236 explosies, of pogingen daartoe, plaats. In de eerste drie maanden van 2024 was het al 77 keer raak. Bijna elke dag veren er dus Rotterdamse inwoners uit hun bed op omdat er een daverende knal door de straten klinkt. Zo maakt de bovenwereld voortdurend kennis met de intimidatietechniek van de onderwereld. Al is de explosie inmiddels ook in zwang om zakenconflicten, relatieperikelen en burenruzies uit te vechten.
Tekenend voor de schier eindeloze reeks explosies, is de situatie in Vlaardingen. Verschillende adressen, allemaal te linken aan loodgieter Ron van Uffelen, zijn al meer dan tien keer doelwit van een explosie geweest. De politie verrichtte al vijftien aanhoudingen, maar toch trekken er nog wekelijks jonge explosievenleggers naar Vlaardingen om hun toekomst – en die van anderen – op het spel te zetten voor een bedrag van 300 tot 1.000 euro.
‘Afgelopen week vloog nog een pand vlak bij de garage van de loodgieter in brand’, zegt Hillenaar. ‘Als gevolg van de rookontwikkeling moest iemand een dag lang in het ziekenhuis blijven.’ Jonge omwonenden zagen zich genoodzaakt om uit het raam te klimmen en op een wankel zonnescherm te balanceren totdat de hulpverleners kwamen. ‘Dan zie je maar weer hoe gevaarlijk het is’, zegt Hillenaar.
In Den Haag viel zelfs al een dode. Een 23-jarige man die een vuurwerkbom wilde laten afgaan bij een woning, verloor zijn hand en overleed later aan zijn verwondingen. ‘De impact van explosies is aan alle kanten groot en het leidt tot enorme onveiligheidsgevoelens in de wijk’, zegt Hillenaar. ‘Het heeft daarom topprioriteit om deze trend te keren.’
Vindt u dat politie en justitie succesvol zijn in de aanpak van de explosiegolf?
‘Ja en nee. We hebben vorig jaar in Rotterdam tweehonderd verdachten van excessief geweld aangehouden. Met excessief geweld bedoel ik: schieten op woningen en het plaatsen van explosieven. En ook dit jaar hebben we alweer ruim vijftig arrestaties verricht.
‘Dat gaat om makelaars, chauffeurs, explosievenleveranciers, spotters en uitvoerders. In iedere zaak onderzoeken we natuurlijk ook of we ook bij de opdrachtgevers kunnen komen. We hebben een coördinatiecentrum in Rotterdam opgetuigd om clusters van explosies in kaart te brengen en op zoek te gaan naar dwarsverbanden.
‘Incidenteel behalen we een groot succes. Eind vorig jaar zijn er in één zaak drie opdrachtgevers veroordeeld tot gevangenisstraffen van 8 tot 12 jaar. Er woedde een conflict om een geripte partij van 40 kilo cocaïne. Dat leidde tot explosies en schietpartijen over en weer.
‘Het onderzoek heeft ons twee jaar gekost en dan zie je hoe tijdrovend dat is. Het komt helaas vaak voor dat we eerder tegen begrenzingen aanlopen. De complexiteit neemt toe naarmate je dieper in de wereld van de zware georganiseerde drugscriminaliteit terechtkomt. Veelal blijkt de opdrachtgever in het buitenland te zitten. En andere keren zitten er simpelweg te veel schakels tussen de uitvoerder en de opdrachtgever, waardoor we er niet bij komen.’
De zwijgcultuur onder de aangehouden verdachten helpt vast ook niet mee.
‘Er is niemand die praat, níémand. De angst voor de boeven is groter dan de angst voor ons. En dat is ergens ook wel terecht; we hebben vaker meegemaakt dat we iemand aanhielden en er diezelfde avond nog een explosief bij hem thuis of bij een familielid afging. Met als boodschap: ‘Pas op jongen, jij gaat niet praten, hè.’
Dat slachtoffers van explosies zelf ook geregeld in het criminele circuit actief zijn, helpt ook niet mee. Justitie spreekt zelf daarom ook niet van ‘slachtoffers’, maar van ‘doelwitten’. In Amsterdam bleek bijvoorbeeld dat meer dan 40 procent van de doelwitten bekenden van justitie zijn, volgens het OM.
In Vlaardingen leiden de (pogingen tot) aanslagen op woningen van loodgieter Ron van Uffelen tot grote onrust. Is dat de kwestie waar u het meest mee in uw maag zit?
‘Zeker. We zetten strafrechtelijk alles op alles om het tij te keren. We hebben tal van aanhoudingen verricht en houden continu toezicht. Ik denk geregeld: wanneer houdt dit nou een keer op? Dat gebeurt denk ik pas als de bron van het conflict wordt opgelost.’
Op straat in Vlaardingen wordt veel gesproken over een vermeend conflict dat Van Uffelen zou hebben met drugscrimineel Marco E. Van Uffelen geeft toe dat hij E. een keer een klap heeft gegeven tijdens een avondje uit, maar hij ontkent in de drugshandel te zitten. Staat E. op jullie radar?
‘Ja, hij staat op onze radar. We hebben namelijk een internationaal opsporingsbevel tegen hem lopen. Hij moet nog een jarenlange gevangenisstraf uitzitten vanwege drugssmokkel. Maar je hoort mij geen verbanden leggen, ik kan geen uitspraken doen over lopende onderzoeken.’
Eerder kondigde de burgemeester van Vlaardingen, Bert Wijbenga, een beloning aan voor de gouden tip die leidt naar de arrestatie van de opdrachtgever. Hoe zit het daarmee?
‘De burgemeester heeft die optie inderdaad op tafel gelegd. Maar in een strafrechtelijk onderzoek ben ik uiteindelijk degene die daarover beslist. Het moet echt passen in de fase van het opsporingsonderzoek. Dat moeten we zorgvuldig wegen. Maar het is een reële optie.’
U zou graag zien dat in algemene zin het strafrechtelijke ‘instrumentarium’ van justitie wordt uitgebreid, zei u eerder. Wat bedoelt u daarmee?
‘We zien dat allerlei vluchtige sociale media zoals Snapchat worden ingezet om ‘soldaten’ – zo noem ik ze maar even – te ronselen voor een explosie. Het is voor ons vaak moeilijk om toegang tot die informatie te krijgen. Ook omdat de informatie niet altijd wordt opgeslagen. Dat zouden wij graag anders zien.’
De Volkskrant volgde enkele rechtszaken in het Rotterdamse explosiedossier. Eén kwestie bleek ingewikkeld. Na een explosie bij een Dominicaans supermarktje op Rotterdam-Zuid ging de krant daar langs. Op dat moment was de eigenaar niet aanwezig, maar de krant kreeg hem wel telefonisch te spreken.
De man vertelde dat hij had meegewerkt met de politie door onder meer zijn telefoon te laten uitlezen. Doelwitten stellen zich volgens Hillenaar wisselend op. Soms houden ze de kaken op elkaar geklemd, tot grote frustratie van de officier van justitie. Maar het komt ook zeker voor dat doelwitten meewerken en hun telefoons laten uitlezen.
Tegenover deze krant bezwoer de eigenaar van het supermarktje zijn onschuld. ‘Ik heb kinderen’, zei hij. ‘Weet je hoe het voelt als zij vragen of papa een drugsdealer is, omdat ze dat op het schoolplein hebben gehoord?’
De man zou eerst op ‘zakenreis’ gaan om daarna opnieuw met de Volkskrant in gesprek te gaan. Daarna bleef het enkele weken stil. Toen verscheen ineens op de website van zijn bedrijf een bericht dat hij was overleden. Even later werd zijn naam genoemd in een persverklaring van de drugsbestrijdingsdienst van de Dominicaanse Republiek (DNCD): de man was in Aruba om het leven gekomen. Zijn doodsoorzaak werd onderzocht, aldus de DNCD, maar hij zou aan ‘het hoofd van een criminele structuur’ hebben gestaan.
De organisatie zou zich hebben beziggehouden met de invoer van cocaïne vanuit Latijns-Amerika naar Europa. Hij was in het vizier gekomen van de opsporingsdiensten nadat in 2021 in de haven van Rotterdam een lading van 80 kilo vloeibare cocaïne was onderschept. De organisatie was in samenwerking met Nederland ontmanteld, aldus de DNCD.
Is er al meer bekend over zijn doodsoorzaak?
‘Ik weet dat niet. Ik wil ook niet op individuele zaken ingaan. Wel weet ik dat de twee uitvoerders van de explosie bij de winkel zijn veroordeeld en een gevangenisstraf kregen opgelegd.’
Is dit een wereld die schuil zou kunnen gaan achter de explosies?
‘In algemene zin kan dit wel het effect zijn als je in die wereld vertoeft. Dat is geen rustig bestaan. Die boodschap zou ik wel van de daken willen schreeuwen naar iedereen die zich met deze zaken bezighoudt.’
In Schiedam plaatsten inwoners onlangs zandzakken naast het huis van de veroordeelde crimineel René F. Daar waren meerdere explosies geweest en de buren waren bang dat het opnieuw zou gebeuren. Op de zandzakken hadden kinderen tekeningen gemaakt, om eventuele daders aan het denken te zetten.
Die zandzakken lijken ook een teken van onmacht van politie en justitie. Burgers die hun eigen verdediging organiseren.
‘Politie en justitie kunnen deze trend niet alleen keren. De explosies zijn een breed maatschappelijk probleem. Mijn grootste zorg is dat het met schijnbaar groot gemak lukt om jongeren voor het karretje te spannen en deze ernstige delicten te laten plegen.’
In Den Haag werden na een explosie zelfs twee jongens van 11 jaar oud aangehouden. Die mogen niet eens strafrechtelijk worden vervolgd.
‘Dat klopt. En de aanwas is zeer zorgwekkend. Daarom pleit ik ook voor een integrale aanpak om dit probleem het hoofd te bieden. Met nadruk op preventie.’
Hillenaar wil de Taskforce Overvallen die in 2011 werd opgericht, kopiëren. Die Taskforce werd in het leven geroepen omdat er toen bijna drieduizend overvallen per jaar in Nederland plaatsvonden. In samenwerking met organisaties als Koninklijke Horeca Nederland en het MKB werd onder leiding van criminoloog Cyrille Fijnaut een langdurige aanpak ontwikkeld. Dat mag een succes heten; afgelopen jaar waren er nog ongeveer vijfhonderd overvallen in Nederland.
Hoe zou zo’n Taskforce Excessief Geweld eruitzien?
‘Een brede aanpak waarin preventie, opsporing en handhaving samen opgaan. Dat betekent dat je in de wijken moet zijn. Dat je op scholen moet zijn. Dat je de jongeren op straat kent. En we moeten al onze communicatiespecialisten aan het werk zetten om de boodschap over te brengen: dit is een heilloze weg. In die taskforce moeten ook private organisaties deelnemen, zoals de vuurwerkbranche en woningbouwverenigingen. We hebben behoefte aan zo’n integrale aanpak.’
Krijgt u van hogerhand de handen op elkaar voor deze taskforce?
‘Die lijkt er nu te gaan komen.’
Eerder liet u zich ook uit over een andere hoopvolle methode, de Group Violence Intervention. Wat houdt dat in?
‘Dat is een methode, ontwikkeld door David Kennedy van Harvard University, om zwaar geweld terug te dringen. De methode is al succesvol toegepast in steden als Boston en het Zweedse Malmö. Het idee is: we moeten weten waar het geweld vandaan komt. En vaak komt dat door een conflict tussen twee rivaliserende groepen.
‘Het idee is dat we dominante leden binnen zo’n groep benaderen via een brief en zeggen: ‘Wij weten wat er gebeurt. We zien dat de kans op escalatie reëel is. Dit zou best eens je dood kunnen worden. Dus stop ermee. En wij kunnen je daarbij helpen.’
Dus eigenlijk een zachte aanpak?
Hillenaar doet zijn wijsvinger omhoog: ‘Aanvankelijk! Als je stopt, gaan we je helpen. Maar als je dat niet doet, dan heb je onze onverdeelde aandacht. Dus het is echt de wortel en de stok (belonen of straffen, red.), maar strak georganiseerd en op basis van goede analyses.’
Hebben jullie de methode al toegepast?
‘De eerste brieven zijn nu op de mat gevallen. Laten we hopen dat het effect sorteert. Het lijkt me duidelijk dat we een breed maatschappelijk antwoord nodig hebben op deze problematiek die mij grote zorgen baart.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant