Sinds de moord op een lokale politicus is de sfeer grimmig in de Libanese hoofdstad Beiroet. Syrische vluchtelingen worden als zondebok aangewezen. ‘Ik hoop dat het niet uit de hand loopt.’
Midden in de Armeense wijk Bourj Hammoud staat een koffiebar op wielen. Iedereen kent het zaakje. De bezoekers drinken kleine bekertjes Turkse koffie en wisselen lachend de laatste roddels uit. Eén van de mannen, de 49-jarige Jason Asaad, zakt achterover in zijn stoel en begint een tirade tegen vluchtelingen. ‘Ze stelen onze banen en verkrachten onze vrouwen. Persoonlijk vind ik: je bent hier alleen welkom als je geldige papieren hebt.’
Asaad heeft het over Syriërs, een kwetsbare groep van 1,5 à 2 miljoen mensen die in Libanon momenteel van alles de schuld krijgt. Afgelopen week steeg de spanning tot een kookpunt, na de moord op de lokale politicus Pascal Sleiman, zondagavond nabij havenstad Byblos. Volgens de autoriteiten probeerde een ‘criminele bende’ uit Syrië zijn auto te stelen. Toen Sleiman zich verzette, werd hij in elkaar geslagen en vermoord. Zijn levenloze lichaam werd aan de andere kant van de grens in Syrië teruggevonden.
Over de auteur
Jenne Jan Holtland is correspondent Midden-Oosten voor de Volkskrant. Hij woont in Beiroet. Hiervoor was hij correspondent Centraal- en Oost-Europa.
Voor veel Libanezen was dat de druppel. In christelijke buurten ontstonden klopjachten op iedereen die er Syrisch uitzag. Op een filmpje dat door Libanese nieuwswebsites verspreid werd, is te zien hoe mannen een jonge twintiger – vermoedelijk Syrisch – bewusteloos slaan en zijn gsm op de grond smijten. Meerdere gemeenten gaven Syrische winkeliers het bevel hun zaak te sluiten en hun huizen niet te verlaten. Minister Bassam Mawlawi (Binnenlandse Zaken) deed er een schepje bovenop. ‘De aanwezigheid van Syriërs, zoals we die vandaag zien, is onacceptabel.’
In Libanon kijkt niemand op van deze nieuwe golf van vreemdelingenhaat. Ruwweg één op de vijf inwoners is Syrisch. Economisch staat het land sinds vier jaar aan de grond, en de zoektocht naar een zondebok is een soort nationaal tijdverdrijf geworden. De huidige interim-regering beweert dat 30 procent van alle misdaad voor rekening komt van Syriërs, maar dat wordt door mensenrechtenorganisaties onbewezen geacht, aangezien het justitieel apparaat op zijn gat ligt en er nauwelijks betrouwbare statistieken zijn.
Feitelijk wil niemand de vluchtelingen hebben: Libanon niet, het (eveneens failliete) Syrische regime niet, en ook de Europese Unie (dat maar heel mondjesmaat vluchtelingen overneemt) niet. Langs de grootste snelweg doken commerciële billboards op met een foto van een meisje uit een Syrisch vluchtelingenkamp, vergezeld van de woorden: ‘Maak de schade ongedaan.’ Een enigszins vage oproep, maar de dreigende ondertoon is niet te missen.
In de Armeense wijk Bourj Hammoud, aan de oostkant van hoofdstad Beiroet, is die boodschap duidelijk aangekomen. De eigenaar van de koffiezaak-op-wielen, een forse kerel die lokaal bekendstaat als Abu Layla, nam woensdag het heft in eigen handen. Hij stapte op een scooter en reed met een enorme geluidsversterker door de smalle stegen. ‘Een boodschap aan alle Syriërs van Bourj Hammoud’, klonk het. ‘Jullie zijn gewaarschuwd: verlaat jullie huizen en winkels uiterlijk vrijdag.’
En anders? Wat de Syriërs precies boven het hoofd hangt, weet niemand, maar dat maakt de angst alleen maar groter. ‘Ik kon het dreigement door mijn raampje horen’, zegt de 29-jarige Mohammed al-Hadi een dag later. Hij zit op het tapijt van een piepklein eenkamerappartement, terwijl zijn drie kinderen kirrend rondrennen met speelgoedpistolen. Al-Hadi komt uit de Syrische stad Deir Ezzor. Hij ontvluchtte het land toen hij opgeroepen werd voor het moorddadige leger van president Bashar al-Assad.
Normaal gesproken zou hij nu, in de dagen rond Eid (het Suikerfeest), buiten zijn om deel te nemen aan de feestelijkheden, maar dat durft hij niet. Zoals veel Syriërs blijft hij angstvallig binnen, bang dat hem of zijn kinderen iets overkomt. ‘Mijn vrouw is nu wat halen bij de apotheek. Kom maar snel terug, heb ik haar gezegd.’
Al-Hadi kan zich niet voorstellen dat de moord op Sleiman toeval was. Hij gaat uit van een politiek opzetje om Syriërs zwart te maken. In twee andere christelijke wijken van Beiroet werden ook verklaringen verspreid met daarin een ‘ultimatum’: vóór vrijdag wegwezen, anders zwaait er wat. Al-Hadi is extra kwetsbaar omdat hij geen verblijfspapieren heeft. Eén van de manieren om die te krijgen, is via een Libanese ‘sponsor.’ Maar die vraagt minstens 600 euro, zegt al-Hadi, en dat geld heeft hij niet.
Steek je vanaf al-Hadi’s huizenblok de straat over, dan loop je praktisch het kantoor binnen van de lokale mukhtar, een Libanese wijkburgemeester die zich om het papierwerk van de buurt bekommert. De voorouders van deze Rastom Arslanian (53) waren Armeniërs, de Syriërs van honderd jaar geleden. Na de genocide van begin 20ste eeuw weken ze uit naar onder meer Libanon. Maar Arslanian vindt dat die geschiedenis niet noodzakelijkerwijs noopt tot empathie. ‘Wij veroorzaakten geen chaos, we droegen iets bij aan het land. Werkelijk, het is het beste als de Syriërs vertrekken.’
Verderop zitten Abu Leyla’s vrienden sigaretjes te roken bij de koffiezaak. Jason Asaad zwierf een paar jaar door Europa, en is sinds kort terug in zijn geboorteland. ‘Vroeger was ik een extremist’, zegt hij, ‘een soort christelijke IS’er. Maar die tijd ligt achter me.’ Hij trekt een Glock-pistool uit zijn broekband, ten teken dat er nog twee uitwegen zijn: de weg van het woord en die van geweld. ‘Ik hoop dat het niet uit de hand gaat lopen. Maar wie mijn woord niet gehoorzaamt, moet mijn wapen gehoorzamen.’
Dan wordt het vrijdag – de dag van het ultimatum. In de Armeense wijk gebeurt uiteindelijk niks. ‘God zij geprezen’, zegt een opgeluchte al-Hadi aan de telefoon. Voorlopig is de kust veilig. De vraag is voor hoelang.
Geselecteerd door de redactie
Live Midden-Oosten: Israël ‘in volledige paraatheid’ in afwachting van aanval Iran
Hoe reageert Iran op Israëls aanval in Syrië? Woorden zijn (nog) geen daden
Lees hier het liveblog over de crisis in het Midden-Oosten van vrijdag 12 april terug
Source: Volkskrant