Tijdens de training van het Nederlandse vrouwenteam in het Wagenerstadion observeert Paul van Ass met een witte pet op het hoofd de hockeysters bij een partijtje. Ze oefenen het positiespel in een kleine ruimte, terwijl de 63-jarige bondscoach die ruimte voor zijn speelsters buiten het veld nadrukkelijk heeft vergroot. "We zitten nu anderhalf jaar in een eerlijke interactie", zegt Van Ass in een gesprek met NU.nl.
"Ik zei meteen tegen die meiden: we zijn niet gelijk. Ik ben jullie coach, ik maak de opstelling en moet mensen laten afvallen. Maar we zijn wel gelijkwaardig en daar kun je me altijd op aanspreken. Het begon wat stroef. Ook ik moet mezelf kunnen zijn. Het heeft zich ontwikkeld naar een veel opener cultuur, de angst is weg."
Twee weken geleden baarde Van Ass opzien door afscheid te nemen van hockeyicoon Eva Drummond-de Goede (266 interlands) en verdediger Margot van Geffen (265). Eerder had hij boegbeeld Lidewij Welten (233) al laten afvallen voor de Spelen van Parijs. Ze waren goed voor 764 interlands en werden olympisch, wereld - en Europees kampioen. Maar het trio was ook verbonden aan een verleden waarmee Van Ass na zijn aanstelling in september 2022 moest afrekenen.
Nadat de hockeysters in 2021 de olympische titel hadden veroverd op de Spelen van Tokio klaagden vooral de jongere speelsters over de angstcultuur die onder bondscoach Alyson Annan was ontstaan. Ze hadden het regime als verstikkend en intimiderend ervaren, waarna Annan door de hockeybond werd ontslagen.
Van Ass volgde de Duitse coach Jamilon Mülders op, waarmee de vrouwen in 2022 wereldkampioen werden. Pas tijdens de trainingsstage in Zuid-Afrika, begin 2023, ontdekte Van Ass dat het onveilige sportklimaat onder de regie van Annan diepe wonden had geslagen. 'De normen en waarden bij het Nederlandse team werden steeds meer toegespitst op dat je niets fout mocht doen. En topsport is 365 dagen 24/7, dat soort termen.
"Dus als je een hamburger eet nadat je met vriendinnen naar de film bent gegaan, moet je wel beseffen wat je doet. Alles werd uitvergroot en wat mij betreft uit het lood getrokken. Ik snap dat je niet elke dag een hamburger moet eten, maar we zijn het gaan overdrijven. Big Brother is watching you werd de norm.
"De internationals werden zelfs gevolgd op Instagram, ze konden niks meer ongezien doen. Alles op basis van: dit mag wel en dit niet. Heel dictatoriaal, het past totaal niet bij de Nederlander die zijn vrijheid koestert."
Er was een hiërarchie ontstaan, waarin de oude garde het gedrag van de bondscoach maskeerden?
"Ja, zo werd die angstcultuur in stand gehouden. Nu nog komen meiden op een vrije dag naar me toe om te vragen of ze dit of dat mogen doen. Zo diep zat het dus. Ik zei: doe wat je lekker vindt en zorg dat je morgen met een frisse kop bij de training bent en nog steeds kunt rennen. Ik geloof in de juiste balans."
Het gevoel van onveiligheid zat dieper bij de speelsters dan jij je realiseerde. Welke voorbeelden hoorde je?
Van Ass, na een korte denkpauze: "Ik dacht ook: het zal wel meevallen. Hier en daar is wellicht iets gebeurd. Maar ik kwam er tijdens de trainingsstage in Zuid-Afrika achter dat speelsters zich daadwerkelijk niet veilig hadden gevoeld. En niet alleen Big Brother is watching you. Ook de manier waarop ze werden aangesproken en soms evaluaties plaatsvonden, was niet oké."
Hoe ging dat dan?
"Een paar oudere speelsters mochten alles en de rest mocht helemaal niks. Bovendien moesten ze allerlei dingen doen voor de oudjes. Er was een scheve hiërarchie ontstaan die niet past in een sportploeg van deze tijd. Ook de manier waarop de communicatie verliep, kon absoluut niet. Daar kom je nu niet meer mee weg. Zo creëer je tijdens gesprekken al een onveilige omgeving."
Speelsters werden in hun buik geknepen bij het vermoeden dat ze waren aangekomen.
"Ja, ze werden ook afgerekend op hun vetpercentages. Als je dan een hamburger had gegeten, had je een probleem. Het was een vorm van indoctrinatie, speelsters werden onzeker. En onzeker mocht je juist niet zijn in het Nederlandse team."
Dus werden de internationals in feite gedwongen om een masker te dragen?
"Precies dat. In een veilig klimaat kun je die onzekerheid benoemen en proberen weg te nemen. Zo kunnen we het omdraaien en het beste in de speelsters naar boven halen. Dat is een significant verschil met het verleden, die draai hebben we nu gemaakt."
"In Zuid-Afrika werd ik me bewust hoeveel we moesten veranderen. Ik heb de speelsters zelfs gevraagd of ik er meteen mee naar buiten moest treden. Ik was bang dat het beeld zou ontstaan dat die meiden niet moeten zeiken. Ze hadden in Tokio toch een gouden plak gewonnen? Lul niet zo stom over angstcultuur."
"De speelsters kozen ervoor om er zelf van weg te bewegen, ze wilden met hun hockeystick spreken. De glimlach op hun gezicht moest de nieuwe benadering illustreren. Nu merk ik dat die angstcultuur op weg naar Parijs achter ons ligt."
De angst is wellicht ook weg, omdat Van Ass in de selectie "een paar hoge bomen kapte", zoals hij het in 2011 omschreef door als bondscoach bij het Nederlandse mannenteam strafcornerkanon Taeke Taekema en aanvankelijk ook Teun de Nooijer - de Johan Cruijff van het hockey - uit de selectie te zetten.
Welten, Van Geffen en Drummond-de Goede hoorden toch bij het groepje ouderen die bij Annan alles mochten?
"Ja, die zaten hoog in de pyramide. Ik vond wel dat we ze opnieuw een kans moesten geven. Maar Lidewij was chronisch geblesseerd, ze heeft welgeteld één interland gespeeld onder mijn leiding. Fysiek is het op bij Lidewij."
"Margot van Geffen had ik nog meegenomen naar het EK, ook vanwege de energie die ze in de groep brengt. Maar ze was niet beter dan de rest en ik constateerde dat het ook bij haar is uitgewerkt."
"Zeker bij Eva de Goede had ik het mezelf gemakkelijker kunnen maken door haar niet meer terug te vragen na de sabbatical, die ze in 2022 had genomen. Maar zo ben ik niet. Ik vond dat Eva op het WK in 2022 al in 'overtijd' zat, ze was vanwege een knieblessure niet meer de Eva die ze kon zijn."
"Toch heb ik de deur weer voor haar geopend. Ik heb Eva meegenomen naar de Pro League-wedstrijden in Argentinië en India, ze heeft nog acht interlands kunnen spelen. Maar anderen waren beter. Ik kwam tot de conclusie dat nog een Olympische Spelen voor deze drie topspeelsters een brug te ver is, al had ik het ze gegund. Dan ga ik ze niet pas twee weken voor de Spelen bedanken."
Je hebt de resten van het ancien regime opgeruimd? Dat is voor de groep toch een signaal?
"Ja, misschien wel. Om Eva hing als voormalige aanvoerder wat meer ruis. Daar hebben de meiden onderling ook veel gesprekken over gevoerd. In die zin was de selectie van Eva tevens een test voor de nieuwe cultuur."
"Natuurlijk heb ik me daar zorgen over gemaakt, het mocht absoluut geen terugkeer zijn naar de oude omgangsvormen. Daar hebben we hard aan gewerkt. Het was ook goed om het te omarmen, er is geen wanklank geweest. De ploeg kon dit aan en was in balans, dat was misschien wel de grootste overwinning."
"Het is goed voor het Nederlandse hockey dat we ons niveau hebben verhoogd, zodat de drie ervaren internationals ook werden voorbijgestreefd. Het is bijvangst dat er nu meer ruimte is voor andere speelsters om zich te ontwikkelen, maar daarvoor heb ik het niet gedaan."
De prijs voor de gouden medaille in Tokio was voor vele speelsters te hoog geweest. In alle vrijheid olympisch kampioen worden zal in Parijs misschien wel de grootste triomf zijn?
"Het is toch verschrikkelijk dat je niet blij kunt zijn met goud? Ook de bond mag het zich aanrekenen dat het zover is gekomen. Ik pleit de bestuurders niet vrij. De signalen dat het in de aanloop naar de Spelen van Tokio niet goed ging waren er al langer, ook de staf wist het. Maar de ploeg bleef winnen, zo krijg je bijna het idee dat het ook wel goed zal zijn."
"Nu regeert de menselijke maat, waarbij elk individu telt en dat maakt onze prestaties ook waardevoller. We hockeyen nu met een glimlach, de bevrijding is ook terug te zien in ons spel. Op die manier wil ik een gouden medaille winnen, waarop alle speelsters trots kunnen zijn. Dat is de ultieme prestatie, beter dan dat zal het nooit meer worden."
Maak binnen 1 minuut een gratis account aan en krijg toegang tot extra artikelen.
Gelieve een geldig e-mailadres in te geven.
Source: Nu.nl algemeen