Iran en Israël staan op scherp na de Israëlische aanval op de Iraanse ambassade in Damascus vorige week. Wederzijds klinkt de taal van vergelding. De VS staan (nu wel) pal achter Israël, maar doen hun uiterste best escalatie te voorkomen.
In spanning kijkt de wereld toe. Wanneer gaan de Iraniërs terugslaan, waar en hoe? Wat zal daarop de Israëlische tegenreactie zijn? Wat gaan de Amerikanen doen? En daarna: verbreedt de strijd in Gaza zich dan toch echt, zoals al zes maanden wordt gevreesd, tot een regionale oorlog?
Op het moment dat deze woorden worden geschreven, vrijdagavond, zijn deze vragen nog onbeantwoord. De voortekenen doen echter vermoeden dat het best eens zou kunnen meevallen. Zo hoorde persbureau Reuters van Iraanse bronnen dat de aanval op de ambassade zal worden gewroken op een manier die grote escalatie moet voorkomen. Dat heeft Teheran volgens hen aan Washington laten weten.
Ook de Amerikanen staan ‘in volle de-escalatiestand’, zo meldt de correspondent in Washington van de Israëlische krant Haaretz, Ben Samuels. Annelle Sheline, voormalig Midden-Oostenspecialist op het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken, liet donderdag op Al Jazeera weten dat de VS ‘helemaal geen zin hebben in nog meer oorlog in het Midden-Oosten’. Sheline nam onlangs ontslag omdat de VS volgens haar een oogje dichtknijpen voor Israëls oorlogsmisdaden in Gaza en geeft sindsdien een boeiend kijkje in de Amerikaanse beleidskeuken.
Daarnaast moet goed worden gelet op de woordkeuze van de hoofdrolspelers. ‘Als Iran aanvalt vanaf zijn grondgebied, zal Israël antwoorden en in Iran aanvallen’, liet Yisrael Katz, Israëls minister van Buitenlandse Zaken, op X weten. ‘Vanaf zijn grondgebied’ impliceert dat een aanval door gewillige hulptroepen als Hezbollah of sjiitische milities in Irak minder hoog scoort op de escalatieladder.
Het ligt er ook aan welk doel wordt getroffen. Een bomaanslag met tientallen Joodse burgerdoden, zoals die in 1994 op het Joods cultureel centrum in Buenos Aires, zou een ‘tand om tand’ bijna onontkoombaar maken. Heel anders ligt dat in het geval van een Amerikaans militair doelwit ergens in het Midden-Oosten. Dan hebben de Amerikanen de regie en kunnen ze de-escaleren zoveel ze willen.
In ieder geval heeft de Israëlische premier Benjamin Netanyahu de Amerikanen weer precies waar hij ze hebben wil: aan zijn zijde. President Joe Biden beloofde Israël Amerika’s rotsvaste steun, in het geval van een Iraanse aanval. ‘Onze toewijding aan de veiligheid van Israël tegen deze bedreigingen van Iran en zijn bondgenoten is ijzersterk’, zei hij (‘ironclad’). ‘Ik zeg het nogmaals, ijzersterk, en we zullen doen wat we kunnen om Israël te beschermen.’
Dat is andere taal dan wat de Israëliërs recentelijk uit Washington te horen hadden gekregen. Netanyahu’s benadering van de oorlog in Gaza is een ‘fout’, zei Biden dinsdag in een interview. ‘Ik ben het niet eens met zijn aanpak.’ Buitenlandse tv-zenders noemden het Bidens hardste bewoordingen tot nu jegens Israël.
In het openbaar dan, want zijn telefoongesprek vijf dagen eerder met Netanyahu moet ook niet mals zijn geweest. Voor het eerst dreigde Biden dat hij de hulp aan Israël zou heroverwegen, als het niet meer zou doen om de humanitaire nood in Gaza te lenigen. Het dreigement werkte. ‘Had hij maar vier maanden geleden met zijn vuist op tafel geslagen’, zei Haaretz-correspondent Samuels. ‘Dan waren we nu niet waar we inmiddels zijn beland.’
Het tekent de tegenstrijdige krachten waaraan de president onderhevig is, zowel internationaal als binnenshuis. In zijn eigen Democratische partij groeit het verzet tegen de onvoorwaardelijke steun aan Israël. Zelfs veteraan Nancy Pelosi riep op tot het opschorten van wapenleveranties. Op het State Department, zo onthulde Sheline, verbijt menig ambtenaar zich.
Ook elders in de wereld zijn de rijen allesbehalve gesloten. In Europa wordt verschillend gedacht over het erkennen van Palestina als staat en als volwaardig lid van de VN. In Iran, zo kreeg de Volkskrant deze week van bronnen in Teheran te horen, waren veel mensen (die toch al een hekel hebben aan het regime) ‘heel blij’ met de Israëlische aanval op de ambassade in Damascus. ‘We zouden graag meer van dit soort acties zien.’ En de onverschrokken Haaretz-verslaggever Amira Hass kreeg uit telefoongesprekken met haar contacten in Gaza de stellige indruk dat veel Palestijnen Hamas spuugzat zijn.
De enige die van twijfels geen last lijkt te hebben, is Benjamin Netanyahu. De vraag is of de-escalatie voor hem net zo belangrijk is als voor de regering-Biden. Met volle kracht gaat hij vooruit: naar de ‘totale overwinning’.
Over de auteur
Rob Vreeken is correspondent in Istanbul voor de Volkskrant. Hij schrijft over Turkije, Iran, Israël en de Palestijnse gebieden. Voorheen specialiseerde hij zich op de buitenlandredactie in mensenrechten en het Midden-Oosten.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant