De oorlog in Oekraïne heeft een cruciaal punt bereikt, dat de Navo-landen voor grote vragen stelt. Willen ze Rusland echt stoppen in Oekraïne of voeren ze dat land langzaam aan de Russen terwijl ze hun eigen defensie versterken?
De Britse buitenlandminister David Cameron sprak deze week over een 1938-moment, de Poolse premier Donald Tusk over een ‘vooroorlogse’ fase in Europa. Toch worden de wapens die Oekraïne dringend nodig heeft om Rusland tegen te houden, niet gestuurd. Deze week vernietigde Rusland een elektriciteitscentrale nabij Kyiv.
Al maanden smeekt Oekraïne tevergeefs om meer luchtverdediging, vooral Patriot-systemen, waarover ook Duitsland en Nederland beschikken. Wellicht worden er uiteindelijk een paar gestuurd, zoals het Europees Parlement deze week ook eiste. Maar het blijft ‘te weinig, te laat’, hoe nijpend de situatie ook is.
Over de auteur
Arnout Brouwers schrijft voor de Volkskrant over veiligheid, diplomatie en buitenlands beleid.
De komende maanden zal Rusland proberen deze situatie militair zo veel mogelijk uit te buiten. De grootscheepse luchtcampagne tegen civiele doelen en infrastructuur is maar een wegbereider. Over de vraag hoe ver Rusland zal komen, verschillen de meningen, maar een opmars richting Tsjasiv Jar in de Donbas is waarschijnlijk.
Rusland ruikt zijn kans omdat de militaire steun van Navo-bondgenoten structureel is onderworpen aan grote beperkingen – zowel industrieel als politiek-strategisch. Zo schakelde president Poetin twee jaar geleden direct over op een oorlogseconomie met een zo groot mogelijke militaire productie. Die van westerse landen kwam veel langzamer op gang en blijft halfhartig.
Vanaf het begin stelde president Biden publiekelijk grenzen: geen Amerikaanse troepen, geen directe confrontatie met Rusland. Rusland gaf vanaf dag 1 te kennen dat het bereid is te escaleren, zelfs met kernwapens. Deze maximale intimidatie werkte – en leidde tot vergaande westerse beperkingen, in hoeveelheden en types geleverd materieel. En tot strenge regels voor wat wel aan Kyiv werd geleverd.
De Verenigde Staten putten niet of nauwelijks uit hun grote hoeveelheden (overtollig) materiaal en leveren Kyiv – blind gevolgd door Berlijn – geen langeafstandsraketten, hoezeer die ook nodig zijn om het front te ontlasten. Het Witte Huis keert zich zelfs openlijk tegen de succesvolle Oekraïense aanvallen op Russische olieraffinaderijen.
De hybride oorlog tegen het Westen werpt vruchten af. In veel landen praten politici letterlijk Russische argumenten na. De maandenlange blokkade van 60 miljard dollar aan Oekraïnesteun door een groepje Republikeinen, is een groot strategisch succes voor Rusland. Ook in Europa is de kloof tussen retoriek en realiteit schrijnend. ‘We moeten ervoor zorgen dat agressie niet loont’, schrijven de buitenlandministers van Duitsland, Frankrijk en Polen – maar dat is precies waar hun beperkte steun wel voor zorgt.
Op strategisch niveau verbaast het niet: in de aanloop naar de grote invasie werd alleen met sancties gedreigd. De Navo versterkte haar eigen grenzen, niet die van Oekraïne. De verwachting was dat Rusland snel over Oekraïne heen zou walsen. Dat Oekraïne overleefde, heeft het aan zichzelf te danken. Nu er sprake is van oorlog op industriële schaal, volstaat de Oekraïense wil niet langer. Oekraïnes voortbestaan is afhankelijk van westerse wapens en industriële kracht.
Grofweg zijn er vier opties. De eerste is een ‘eerloze vrede’: een groot deel van Oekraïne afstaan aan Rusland, geen leger meer, ‘politieke finlandisering’ onder Russisch toezicht en het uitwissen van de Oekraïense cultuur in de ingelijfde gebieden. Het Westen offert de vrijheid van Oekraïne op.
De tweede optie is voortmodderen. Navo-bondgenoten winnen tijd om hun eigen defensie te versterken terwijl Oekraïne langzaam tot puin wordt geschoten. Dit scenario luidt niet alleen het einde van Oekraïne in, maar ook van de westerse geloofwaardigheid. Steeds meer Oekraïners vatten deze twee opties op als ‘verraad’.
De derde optie is dat het Westen alsnog de bakens verzet, de hulp flink opschroeft en zich ontdoet van zijn operationele beperkingen. Dat is waar de Franse president Emmanuel Macron op hint, al is het eerlijke verhaal dat deze optie zonder Duitse wil of Amerikaans leiderschap (geen van beide in zicht) onhaalbaar lijkt wegens Europese militaire en politieke zwakte en verdeeldheid.
Deze optie kan de weg vrijmaken voor een wapenstilstand waarin Oekraïnes veiligheid wordt gegarandeerd door het Navo-lidmaatschap, terwijl de hereniging met ‘verloren gebied’ vreedzaam zal moeten geschieden en dus heel lang de ijskast ingaat. Maar Washington en Berlijn zijn hier faliekant tegen.
De vierde optie kan actueel worden bij een instorting van de Oekraïense linies: directe Navo-betrokkenheid bij de oorlog, bijvoorbeeld door middel van een no-flyzone boven grote delen van Oekraïne, die Rusland zal respecteren omdat het de inferieure staat van zijn eigen strijdkrachten kent.
Poetins blufpoker en intimidatie moeten scenario’s drie en vier voorkomen. Tot dusver slaagt hij daarin, geholpen door politieke crisis in het Westen (zie de polarisatie in Washington, Franse peilingen of de Haagse formatie) en de Amerikaanse strategische focus op China. Blijven over het voortmodderscenario of zelfs, met Donald Trump in het Witte Huis, het opgeven van Kyiv.
De eerste twee scenario’s betekenen ook het einde van de Pax Americana en de door veel Europeanen gekoesterde ‘internationale rechtsorde’. Het is een paradoxale tijd: terwijl rechters in Europa de rechten van burgers steeds ruimer interpreteren, valt het continent ten prooi aan geweld en wetteloosheid.
‘Kyivs grootste troef is eigen kracht, ontleend aan eerdere Russische agressie’, schreef de Volkskrant vlak voor Poetins grote invasie. Poetins grootste troef is westerse zwakte, kun je er nu aan toevoegen. Maar ook dit is maar een momentopname: dramatische ontwikkelingen op het slagveld kunnen een nieuwe werkelijkheid creëren.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant