Met het oog op de toenemende spanningen in de Zuid-Chinese Zee versterken de Verenigde Staten de militaire samenwerking met hun Aziatische bondgenoten. Hoe zorgt Washington dat de Filipijnen en Japan het Chinese leger beter het hoofd kunnen bieden? Vijf vragen.
Waarom werd de Japanse premier Fumio Kishida in de watten gelegd?
Kishida was woensdag eregast op een staatsbanket in Washington met steak en live-muziek van Paul Simon, zijn favoriete muzikant. De Amerikaanse president Joe Biden zette hem in het zonnetje als ‘mondiale partner’. Naast een steeds intensievere militaire samenwerking in de zogeheten Indo-Pacific, is Tokio tegenwoordig bereid te helpen bij andere conflicten, bijvoorbeeld met de productie van raketafweersystemen voor Oekraïne en humanitaire hulp voor Gaza.
Over de auteur
Marije Vlaskamp is buitenlandredacteur van de Volkskrant en schrijft over de positie van China in de wereld. Ook volgt ze de ontwikkelingen elders in Azië. Ze was 18 jaar correspondent in Beijing.
Waar Japan wegens zijn inktzwarte oorlogsverleden voorheen terughoudend was met dit soort militaire samenwerkingen, is het Japanse pacifisme nu verwaterd door dreigende conflicten met vooral China. Kishida pakt niet alleen door met herbewapening, maar werkt ook militair samen met andere Aziatische landen die met China in de clinch liggen. Kishida en Biden beklonken eerst zeventig voorstellen, samen goed voor de meest ingrijpende wijziging van het Amerikaans-Japanse bondgenootschap ooit, en tuigden daarna donderdag met de Filipijnse president een nieuw driemanschap voor de Indo-Pacific op.
Wat gaat er op militair terrein gebeuren?
Biden en Kishida werken aan een gezamenlijke bevelstructuur voor hun militairen zodat ze tijdens een mogelijke oorlog gemakkelijker samen kunnen optrekken. Amerikaanse marineschepen die zijn gestationeerd in de Indo-Pacific, gaan straks voor onderhoud naar Japanse scheepswerven. Zo blijven ze in de buurt van Aziatische hotspots, in plaats van helemaal naar huis te varen voor reparaties. Dat is pas het begin van een verstrekkende verweving van de Japanse en Amerikaanse defensie-industrie. De productie van munitie, vliegtuigen en schepen – een zwak punt van de Amerikanen – wordt in Japan opgevoerd, zodat in Azië voldoende militair materieel klaarligt voor eventuele oorlogen.
Zo bereiden Biden en Kishida zich voor op zwaar weer in de Indo-Pacific. Naast het bedreigde eiland Taiwan, dat China wil inlijven, spelen er verschillende conflicten over zeegrenzen tussen China en de buurlanden. In 2016 heeft het Internationaal Arbitragehof in Den Haag besloten dat de Chinese claims op de Zuid-Chinese Zee geen wettige basis hebben, maar China negeert die uitspraak.
Waarom schuift de Filipijnse president Marcos donderdag aan?
Japan toonde zijn nieuwe vastberadenheid zondag bij de allereerste gezamenlijke militaire oefening met de Verenigde Staten, Australië en de Filipijnen bij de Second Thomas Shoal, een ondiepte waar de Filipijnen vanaf een aan de grond gelopen oorlogsschip proberen te voorkomen dat China dit gebied bezet.
Deze oefeningen worden een blijvertje, want in Washington geldt de Zuid-Chinese Zee op dit moment als het grootste risico op een directe militaire confrontatie met China. De internationale verzameling oorlogsbodems moet Beijing inpeperen dat het Biden ernst is in de Zuid-Chinese Zee, die vrijwel geheel door China wordt opgeëist. Dit conflict kruipt richting een uitbarsting rond de Filipijnen, waar het kat-en-muisspel tussen Chinese en Filipijnse schepen tegenwoordig veel verder gaat dan bijna-aanvaringen. Bij Second Thomas Shoal raakten onlangs drie Filipino’s gewond toen de Chinese kustwacht een waterkanon op een bevoorradingsschip richtte. De Chinezen lijken te testen hoe ver ze kunnen voordat de Amerikanen ingrijpen.
De Filipijnse president Ferdinand ‘Bongbong’ Marcos zal opgelucht zijn als hij veiligheidsgaranties van Biden zelf krijgt. Tot voor kort was het onduidelijk of het defensieverdrag tussen de VS en de Filipijnen alleen geldt bij aanvallen op het Filipijnse vasteland. De VS hebben China vorige week onomwonden duidelijk gemaakt dat Washington Manilla ook te hulp schiet bij Chinese aanvallen in betwist zeegebied. Door Marcos en Kishida donderdag samen te brengen waarschuwt Biden Beijing opnieuw: tot hier en niet verder.
Wat voegt dit driemanschap toe aan andere veiligheidsinitiatieven voor de Indo-Pacific?
Biden komt opvallend snel tot zaken met Kishida en Marcos. Of het nu gaat om veiligheid, samenwerking tegen cyberaanvallen, of het winnen van Filipijns nikkel om de Chinese dominantie over grondstoffen voor de groene energietransitie te doorbreken: het ene na het andere plan vliegt over tafel.
Militair doet dit nieuwe driemanschap op zee wat Bidens andere Aziatische veiligheidstrojka met Japan en Zuid-Korea in de lucht doet, door met gezamenlijke oefeningen een signaal af te geven aan Noord-Korea en zijn Russische en Chinese vrienden die de kernwapenstaat de hand boven het hoofd houden.
Deze trilaterale verbanden hebben de wind in de rug vergeleken bij Bidens eerdere initiatieven om te voorkomen dat China zijn greep op de Indo-Pacific krijgt. De zogenoemde Quad, waar naast Japan ook India en Australië aan meedoen, blijft een aarzelende praatclub. AUKUS – in 2021 opgericht om de militaire samenwerking tussen Australië, het Verenigd Koninkrijk en de VS in de Indo-Pacific te versterken – werkt in een log tempo aan de leverantie van onderzeeërs op kernenergie aan Australië. Dit Angelsaksische gezelschap loopt niet warm voor Bidens voorstel Japan erbij te halen, omdat met zijn drieën samenwerken al ingewikkeld genoeg is en de Japanse cyberveiligheid niet op orde is.
Laat Beijing dit over zijn kant gaan?
Al krijgen de topontmoetingen in Washington een goedaardig vernisje door ook economische deals te bespreken, China ziet alleen de militaire kant. Het was dan ook druk in de Zuid-Chinese Zee afgelopen weekeinde. De zes oorlogsschepen van Bidens coalitie kregen gezelschap van Chinese oorlogsbodems en straaljagers. Zo leiden de landen die beweren de Filipijnen te ‘steunen’ Manilla regelrecht naar een militair conflict, zo viel te lezen in een artikel in de populistische Chinese tabloid Global Times.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant