Twee Russische oligarchen staan onterecht op de Europese sanctielijst, zo heeft het Gerecht van de Europese Unie besloten. Het besluit heeft mogelijk ook gevolgen voor andere oligarchen op de sanctielijst.
De twee Russen, Michaïl Fridman en Petr Aven, hebben weliswaar nauwe banden met de Russische president Poetin, maar de EU heeft onvoldoende bewezen dat zij de oorlog in Oekraïne steunen of financieel mogelijk maken, zo oordeelde het Gerecht in Luxemburg, onderdeel van het Hof van Justitie van de Europese Unie.
Dat maakt hun plaatsing op de sanctielijst tussen februari 2022 en maart 2023 niet-legitiem, aldus het Gerecht. Na maart 2023 zijn de sancties verlengd met een verdere onderbouwing. Over de vraag of dat terecht was, loopt nog een aparte procedure.
Over de auteur
Joram Bolle is algemeen verslaggever van de Volkskrant.
De Russisch-Israëlische telecom- en bankentycoon Fridman en zijn Russisch-Letse kompaan Aven zijn de belangrijkste namen tot nu toe in een groeiende groep van gesanctioneerde personen die hun plaatsing op de Europese sanctielijst succesvol hebben aangevochten.
In het overgrote deel van de gevallen slaagden procedures om van de sanctielijst af te komen niet, maar onder meer de ex-vrouw van Fridman heeft het eerder voor elkaar gekregen, net als autocoureur Nikita Mazepin en tech-ondernemer Aleksandr Sjoelgin.
In Mazepins geval oordeelde het Gerecht dat het hebben van een familieband – Mazepins vader Dimitri is een oligarch – onvoldoende grond is voor een plek op de sanctielijst. Sjoelgin had zijn positie als topman van zijn techbedrijf opgegeven en daarmee geen belangrijke economische positie meer in Rusland, waardoor een plek op de sanctielijst volgens het Gerecht evenmin nog legitiem was.
Bij Fridman en Aven is hiervan geen sprake, en vooral daarom is het jongste besluit van het Gerecht van de EU opvallend. Beiden zijn nog steeds betrokken bij de Alfa Group, een groot Russisch investeringsconglomeraat dat onder meer de Alfa Bank bestiert, een van de belangrijkste private banken van Rusland – al stapten ze in februari 2022 wel op als bestuurders van de bank.
Daarna sprak de in Oekraïne geboren Fridman zich in een mail tegenover personeel van LetterOne (een van zijn investeringsmaatschappijen in Europa) uit tegen de oorlog in Oekraïne, die hij een ‘tragedie’ noemde. Aven en Fridman stapten ook uit het bestuur van LetterOne, onder meer eigenaar van drogisterijketen Holland & Barrett.
De voornaamste reden voor de EU om Fridman, een van de rijkste mannen van Rusland, en Aven op de sanctielijst te plaatsen was omdat ze tot de binnenste kring van president Poetin behoren. Zo was Aven een van tientallen zakenmensen die na de invasie in Oekraïne aanwezig was bij een gesprek met Poetin over de consequenties van westerse sancties.
De Europese Unie beschouwt de twee ook als vooruitgeschoven pionnen van Poetins regime. Daarvoor voerde zij onder meer een informele bijeenkomst aan in 2018 in Washington, toen Aven en Fridman aanschoven bij denktank Atlantic Council. Die bijeenkomst zou bedoeld zijn om westerse toehoorders ervan te overtuigen dat sancties tegen Rusland uit 2014 – indertijd ingesteld vanwege Ruslands annexatie van de Krim – opgeheven moesten worden.
Bovendien heeft de Alfa Bank een goed doel van de dochter van Poetin gesteund. Verder heeft Poetin de Alfa Group in 2005 beloond voor ‘loyaliteit’ door zijn steun uit te spreken voor een investering van het bedrijf in Turkije.
Dat was voor het Gerecht echter niet voldoende motivatie om de plek van Aven en Fridman op de Europese sanctielijst te rechtvaardigen. Er valt weliswaar ‘een bepaalde mate van nabijheid tussen Peter Aven en Michaïl Fridman en Vladimir Poetin of zijn entourage vast te stellen’, maar daarmee is niet aan alle voorwaarden voldaan om de twee te sanctioneren, aldus het Gerecht.
Volgens het Gerecht staat het niet vast dat Aven en Fridman ‘acties of beleid’ hebben gesteund die de ‘territoriale integriteit, soevereiniteit en onafhankelijkheid van Oekraïne’ ondermijnen, of dat zij Russische politici die daarbij betrokken zijn financieel hebben ondersteund.
De westerse sancties zijn erop gericht de belangrijkste Russische economische sectoren plat te leggen, zodat de oorlog in Oekraïne niet kan worden gefinancierd. Daarom worden zakenmensen in die sectoren ook persoonlijk aangepakt, door hun tegoeden in de EU te bevriezen en een reisverbod uit te vaardigen.
In totaal staan er zo’n 1.700 personen op de sanctielijst van de EU. Tientallen van hen hebben procedures aangespannen bij het Gerecht van de EU in Luxemburg. Oligarchen als metaaltycoon Alisjer Oesmanov en Roman Abramovitsj, bekend als voormalig eigenaar van Chelsea, slaagden er niet in hun plaatsing op de sanctielijst terug te draaien.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant