Onderzoekers schetsen steeds weer het doemscenario van een groot tekort aan mantelzorgers in de toekomst. Maar een afnemend potentieel aan mantelzorgers is het probleem niet, betoogt Bernice Franssen.
We weten het al een tijdje: er is sprake van een vergrijzende samenleving. Dit betekent dat een toenemend aantal mensen zorg behoeft. Omdat er te weinig zorgpersoneel is, zal er in toenemende mate een beroep gedaan worden op mantelzorg. Mantelzorg kan zwaar zijn, maar we moeten de toekomstscenario’s niet erger voorstellen dan nodig is.
Om het potentieel aan mantelzorgers weer te geven, wordt namelijk vooral gekeken naar de ratio 50- tot 64-jarigen (als potentiële mantelzorgers) ten aanzien van 85-plussers (als zorgbehoevenden). Dit strookt in de verste verte niet met de realiteit, en dit soort doemscenario’s leiden af van waar het over zou moeten gaan: het bieden van passende ondersteuning voor mensen die mantelzorgen.
Over de auteur
Bernice Franssen is beleidsadviseur bij Reable Nederland en oprichter van Mantelzorg&Jij.
Dit is een ingezonden bijdrage, die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de Volkskrant reflecteert. Lees hier meer over ons beleid aangaande opiniestukken.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
‘Mantelzorg’ is een term uit de 20ste eeuw en staat voor ‘voor elkaar zorgen onder de mantel der liefde’. Uit het rapport Blijvende bron van zorg (2019) van het Sociaal Cultureel Planbureau blijkt dat circa 5 miljoen mensen in Nederland mantelzorgen. Ongeveer 830 duizend mensen doen dit minimaal acht uur per week voor minimaal drie maanden.
Er zijn uiteenlopende soorten mantelzorg. Soms zorgt iemand bijna 24 uur per dag en zeven dagen per week voor een gehandicapt kind of voor een partner met dementie. Een ander zorgt een paar uur per week voor zijn of haar 95-jarige buurvrouw die minder goed ter been is en zo nu en dan behoefte heeft aan een praatje. In beide gevallen is er sprake van mantelzorg, want, heus waar, mantelzorg gaat niet alleen maar over zware belasting en afzien voor die 5 miljoen mensen.
Zelf heb ik mantelzorg gegeven aan mijn vader. Op 68-jarige leeftijd kreeg hij alvleesklierkanker met uitzaaiingen in zijn lever. Hij had een levensverwachting van zes maanden en heeft het uiteindelijk één jaar en acht maanden volgehouden − mede dankzij formele zorg, zijn ongekende levenslust en de zorg van zijn naasten. Ik weet dus hoe bijzonder pijnlijk het is om te zien hoe een dierbare steeds verder aftakelt.
Maar mantelzorgen biedt óók zingeving. Uit het SCP-rapport Mantelzorgers in het vizier (2019) blijkt dat dit geldt voor circa 80 procent van de mensen die zorgt voor een naaste. Je bent immers écht van betekenis voor iemand om wie je geeft op het moment dat deze persoon op zijn kwetsbaarst is.
Volgens het Centraal Bureau voor de Statistiek ontving in 2020 één zorgbehoevend persoon (in de categorie 55- tot 75-jarigen) mantelzorg van gemiddeld twee personen. Meestal is het een partner, een kind of een ouder die mantelzorg geeft. In de media lezen we echter steeds vaker over de zorgwekkende ontwikkeling van een het afnemend ‘mantelzorgpotentieel’, waarbij het aantal mensen dat potentieel in staat is om mantelzorg te geven per zorgbehoevend persoon afneemt.
Maar hier gebeurt iets opmerkelijks. Om dat ‘mantelzorgpotentieel’ in kaart te brengen, kijken onderzoekers in de regel naar de ratio 50-64-jarigen (mensen die potentieel mantelzorg kunnen geven) ten aanzien van 85-plussers (mensen die zorg nodig hebben). In 2015 was de ratio één zorgbehoevende staat tot tien potentiële mantelzorgers, in 2025 zal die ratio één staat tot acht zijn. En in 2035 is deze ratio één staat tot vier. Door dat afnemende potentieel luiden de alarmklokken: er blijft geen mantelzorger meer over!
Dit is volstrekte onzin. Niet enkel 50- tot 64-jarigen zijn potentiële mantelzorgers. Mensen van alle leeftijden zorgen voor naasten. Ook de 85-plussers moeten niet over één kam geschoren worden: ze zijn immers niet allemaal zorgbehoevend. En waarom gaat de discussie over het potentieel aan mantelzorgers? In de praktijk gaat dit potentieel namelijk helemaal niet op. Een zorgbehoevend persoon ontvangt immers van gemiddeld twee personen mantelzorg. Een ratio van één staat tot twee. Dat was in 2015 al zo, en dat zal naar alle waarschijnlijkheid in 2035 nog steeds zo zijn.
Mantelzorg kan iedereen van de ene op de andere dag overkomen. In veruit de meeste gevallen is het een rol die iemand uit liefde voor een zorgbehoevende naaste op zich neemt. We hebben de afgelopen decennia de zorg geprofessionaliseerd, maar met de toenemende zorgvraag is dat niet langer houdbaar. Er zal dus in toenemende mate mantelzorg nodig zijn.
Stop alsjeblieft met het gezwets over een afnemend potentieel aan mantelzorgers en bied passende ondersteuning voor dit toenemende aantal mensen dat mantelzorg, opdat zij dit allen vol kunnen houden.
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant