Minister Jetten (klimaat, energie) ontvangt woensdag twee pakketten aan eisen en voorwaarden die Zeeland stelt aan de komst van twee nieuwe kerncentrales. Maar hoe realistisch en haalbaar zijn de Zeeuwse wensen?
Een bus vol bestuurders en inwoners uit Zeeland rijdt woensdagmorgen naar Den Haag om de Zeeuwse voorwaarden, eisen en wensen met betrekking tot de mogelijke komst van twee nieuwe kerncentrales in Borssele te overhandigen aan minister Rob Jetten van Klimaat en Energie.
De bus is vrolijk bestickerd, waarbij aan beide kanten twee grote puzzelstukken zijn aangebracht. Die staan symbool voor de twee voorwaarden- en eisenpakketten die de Zeeuwen aan de minister aanbieden: de ene namens de gemeente Borsele – waarvan de naam, in tegenstelling tot die van het dorp, wordt gespeld met één s –, de andere namens de provincie Zeeland.
Over de auteur
Peter de Graaf is regioverslaggever van de Volkskrant in Zuid-Nederland.
Want sinds het kabinet in december 2022 Borssele heeft aangewezen als ‘voorkeurslocatie’ voor de mogelijke bouw van twee nieuwe kerncentrales, hebben de Zeeuwen niet stilgezeten. Burgemeester Gerben Dijksterhuis (ChristenUnie) begrijpt best wel dat Borssele voorkeurslocatie is geworden – met de Maasvlakte als mogelijk alternatief. Net buiten het dorp staat al sinds 1973 Nederlands enige kerncentrale.
‘Er is in de gemeente draagvlak voor de bestaande situatie’, aldus de burgemeester. ‘Maar daarmee is draagvlak voor twee nieuwe centrales geen vanzelfsprekendheid.’ Want die uitbreidingsplannen hebben wel grote gevolgen voor leefkwaliteit en veiligheidsgevoel.
Daarom liet de gemeente door honderd inwoners, in overleg met enkele deskundigen, uitzoeken onder welke voorwaarden de bouw van een tweede en derde centrale acceptabel zou kunnen zijn. Deze zogenoemde Borselse Voorwaarden Groep (BVG) kwam uiteindelijk met 39 voorwaarden, die begin dit jaar integraal werden overgenomen door de gemeenteraad.
Een greep uit die Borselse voorwaarden: geen koeltorens, geen bovengrondse hoogspanningskabels, geen lozingen van afvalwater in de Westerschelde (maar via een pijpleiding direct in de Noordzee), geen aantasting van de huidige natuurbuffer tussen industriegebied en dorp, respect van de zondagsrust, ruime financiële compensatie en duidelijkheid over nucleair afval.
‘Die BVG is een mooi staaltje van burgerparticipatie’, zegt burgemeester Dijksterhuis aan de vooravond van het bezoek aan Den Haag. ‘Heel belangrijk dat bewoners al tijdig hun voorwaarden kunnen verbinden aan kernenergie en de andere projecten van energietransitie’, meent de CU-bestuurder. ‘Want die projecten kunnen niet zonder dialoog met de omgeving. Dat is ook belangrijk voor het draagvlak.’ Ook minister Jetten heeft de aanpak ‘uniek’ genoemd.
Het eisenpakket van de provincie is minder omvangrijk, maar klinkt wel dwingender. Het provinciebestuur heeft vijf keiharde eisen op tafel gelegd, die bovendien als ‘niet onderhandelbaar’ worden beschouwd: waarborgen voor de veiligheid, geen koeltorens, geen bovengrondse leidingen (tussen Borsele en Bergen op Zoom), behoud van de Sloerand (de groene zone tussen kerncentrale en dorp) en zorgvuldige informatievoorziening.
In Provinciale Staten werden eerder dit jaar al twijfels geuit over de hardheid van die eisen. Want hoe realistisch is het dat nieuwe hoogspanningsleidingen ondergronds zullen worden aangelegd? Netbeheerder Tennet gaat vooralsnog vooral voor bovengrondse hoogspanningsmasten. ‘Tennet staat niet bekend om zijn flexibiliteit’, erkent burgemeester Dijksterhuis. ‘Maar innovaties gaan door. Het is belangrijk ook naar andere technische oplossingen te kijken. Als de minister zo aan draagvlak hecht, dan doet hij er goed aan ook de belangen van de omgeving goed te laten meewegen.’
Ook de Borselse voorwaarde om geen warm afvalwater direct op de Westerschelde (een Natura 2000-gebied, red.) te lozen, wordt door deskundigen als schier onhaalbaar beschouwd. Want dat zou betekenen dat er een enorme pijpleiding langs Vlissingen naar open zee moet worden aangelegd.
Minister Jetten heeft drie kerncentralebouwers – het Franse EDF, het Zuid-Koreaanse KHNP en het Amerikaanse Westinghouse – opdracht gegeven te onderzoeken of het technisch haalbaar is om twee nieuwe kerncentrales bij Borssele neer te zetten. Dijksterhuis noemt het positief dat het ministerie bij die technische haalbaarheidsstudies nadrukkelijk ‘om een model zonder koeltorens’ heeft gevraagd.
De verwachting is dat het Rijk medio volgend jaar een besluit zal nemen over de bouw van nieuwe kerncentrales. Ondanks alle Zeeuwse inspanningen blijft het wel de vraag wat er uiteindelijk overblijft van alle Borselse voorwaarden en ‘niet onderhandelbare’ eisen van de provincie. Die vraag werd onlangs ook aan CDA-gedeputeerde Jo-Annes de Bat gesteld. Want het Rijk beslist uiteindelijk over kernenergie, niet de provincie of gemeente.
‘In een dictatuur zou de rijksoverheid zeggen: we zetten ze gewoon daar neer’, antwoordde de Zeeuwse provinciebestuurder. ‘In een democratie zoals wij die hebben, hoop ik dat de regering, ondanks de mogelijkheid om iedereen en alles te passeren, dat toch niet zal doen. Zo is het ook niet uitgesproken. Het is omgedraaid. Ze zeggen: we zien Borssele als voorkeurslocatie en willen het met jullie en de gemeente zodanig organiseren dat er in Zeeland draagvlak is.’
Ook burgemeester Dijksterhuis beseft dat Den Haag uiteindelijk wikt en beschikt. ‘Dat maakt onze positie ook wat ongemakkelijk’, zegt hij. ‘Dan kun je als lokale overheid op je handen gaan zitten en afwachten: we zien het wel. Maar je kunt ook meteen al maximaal aan de slag gaan om zo veel mogelijk bij het beleid te worden betrokken en die burgerparticipatie zo groot mogelijk te maken.’
Principiële tegenstanders van kernenergie vinden dat bij die burgerparticipatie de belangrijkste vraag niet is gesteld: ‘Kiezen de Zeeuwen (en de rest van Nederland) voor kerncentrales ja of nee?’ Daarom kondigt Frieda Kas van actiegroep Stroom naar de Toekomst aan woensdag eveneens naar Den Haag af te reizen. Om namens alle Zeeuwen die tegen kernenergie zijn, een spandoek te ontrollen: ‘Borssele 2 en 3, doch ’t nie!’
De bevolking van Borssele vreest dat er de komende jaren nog veel meer bovengrondse verbindingen bij zullen komen. Eerst was er al de aanleg van een traject tussen Borssele en Rilland, straks komt daar een aftakking naar Terneuzen bij en als er meer dan één kerncentrale wordt bijgebouwd in Zeeland, zijn meer hoogspanningslijnen nodig, bevestigde hoogspanningsbeheerder Tennet onlangs.
Het hangt van de situatie af of die ondergronds kunnen, zegt Tennet. Bij relatief lage voltages van 150 kilovolt (kV) gebeurt dat zo veel mogelijk. Maar ‘echte’ hoogspanningslijnen kunnen nauwelijks worden ingegraven, stelt Tennet, vooral vanwege de veel hogere spanning van 380 kV. Een probleem is dat de warmte ondergronds moeilijker afgevoerd kan worden dan bij kabels die vrijelijk in de lucht bungelen.
Calamiteiten
Bij een calamiteit kan herstel van ondergrondse bekabeling zomaar twee tot drie weken duren, in plaats van enkele uren tot dagen. Onder meer omdat er vergunningen nodig zijn om de grond af te graven, zegt Tennet-woordvoerder Jorrit de Jong. Tennet bouwde ruim tien jaar geleden een ondergronds testtracé bij Delft van ongeveer 10 kilometer. Hier zijn de afgelopen jaren drie tot vier grote storingen geweest waarbij de vervanging van een deel van de kabels nodig was.
Maar het grootste bezwaar is dat ondergrondse kabels vanwege de grotere kans op storingen de leveringszekerheid in gevaar brengen.
‘Veel mensen realiseren zich niet dat een ondergronds tracé ook ingrijpend is’, zegt Sander de Schepper, ‘regioregisseur’ van Tennet voor Zeeland. Zo’n kabelgoot is metersdiep en minstens 40 tot 50 meter breed, en er kunnen geen bomen op groeien.
Groei stroomvraag
De nieuwe Zeeuwse verbinding is noodzakelijk, zegt Tennet, omdat de huidige 150 kV-variant te klein is om de zware industrie in de toekomst van elektriciteit te voorzien. Bedrijven als Dow en kunstmestproducent Yara gaan de komende jaren elektrificeren en daardoor zal hun stroomvraag spectaculair groeien. ‘Zonder deze verbinding kunnen deze partijen niet verduurzamen’, zegt De Schepper. ‘En dat is slecht voor het vestigingsklimaat.’
Elia, de Belgische hoogspanningsbeheerder, bouwt wel ondergrondse verbindingen, onder meer een van 8 kilometer lang onder de Moubekevallei, een natuurgebied ten zuiden van Brugge. ‘Er is geen vaste regel voor het maximum aantal kilometers’, zegt woordvoerder Marie-Laure Vanwanseele van Elia. Vooral de bodemgesteldheid speelt een rol bij het afvoeren van warmte. Een ‘slechte’ bodem is leem of klei, zandgrond is beter – daar kan een langer stuk ondergronds, aldus Elia.
Frits Otte van de actiegroep Borssele tot de kern denkt dat voor de verbinding naar Terneuzen drie tot vijf kilometer ondergronds moet, afhankelijk van de tracékeuze. ‘We zijn niet blind voor de uitdagingen, maar over deze afstand zijn de problemen te overzien. Als Borssele zeggen we daarom: alle hoogspanningsverbindingen moeten ondergronds.’
Bard van de Weijer
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant