De Rekenkamer deed onderzoek naar de manier waarop de overheid de eerste coronavaccins in 2020 en 2021 inkocht. Het lukte het ministerie om in een korte tijd aan genoeg veilige vaccins te komen, concludeert de Rekenkamer. Maar daarvoor was er wel kennis van buiten het ministerie nodig.
Ook werden in de haast verschillende slordigheden gemaakt, die geen ernstige gevolgen hebben gehad. Een daarvan was het gebrek aan aandacht voor mogelijke belangenverstrengeling bij het aanstellen van de speciaal gezant corona.
Oud DSM-topman Feike Sijbesma werd in maart 2020 benoemd tot speciaal gezant corona. Hij kreeg de opdracht om contact te leggen met bedrijven die de overheid konden helpen bij het bestrijden van de coronacrisis. Die bedrijven waren fabrikanten van coronatests en farmaceuten die aan vaccins werkten.
In eerste instantie was het de bedoeling dat Sijbesma zich alleen met coronatests zou bezighouden. Toen Sijbesma dat zag, mailde hij naar het ministerie: "dan liever niets".
Een paar maanden nadat Sijbesma was begonnen als coronagezant, kwam aan het licht dat zijn broer een hoge functie bij vaccinontwikkelaar AstraZeneca had. "Het ministerie had bij het aantreden van Sijbesma geen gesprek met hem gevoerd over mogelijke belangenconflicten", schrijft de Rekenkamer in het onderzoeksrapport.
Duitsland stelde vragen over de functie van de broer van Sijbesma na een overleg tussen Europese landen over samenwerking bij het inkopen van vaccins. De Rekenkamer noemt dat een "pijnlijk incident". Pas na deze uitspraak ging het ministerie in gesprek met Sijbesma over zijn broer.
Sijbesma zei dat hij geen contact met zijn broer had gehad over de vaccins. Het ministerie en Sijbesma spraken toen af dat de gezant niet meer het contact zou onderhouden met AstraZeneca.
De onderzoekers benadrukken dat er geen enkele aanwijzing is dat Sijbesma AstraZeneca heeft voorgetrokken. Sijbesma vond zelfs dat Duitsland zijn hoop te veel op AstraZeneca vestigde en te weinig keek naar andere ontwikkelaars.
Uit het onderzoek van de rekenkamer wordt duidelijk dat Sijbesma in het voorjaar en de zomer van 2020 een belangrijke rol had in de onderhandelingen van Nederland. Hij bracht contacten in de vaccinmarkt en kennis van het leveringsproces mee. Daarmee was Sijbesma erg belangrijk voor het ministerie, dat volgens de Rekenkamer te weinig kennis had over de manier waarop vaccins worden ontwikkeld, geproduceerd en geleverd.
Over het algemeen vindt de Rekenkamer dat de toenmalige coronaminister Hugo de Jonge het "redelijk tot goed" heeft gedaan bij het inkopen van vaccins. "De minister was niet voorbereid op een uitbraak van de omvang Covid-19, maar wist in korte tijd een manier te vinden om de ontwikkeling van vaccins te stimuleren en werkende vaccins aan te schaffen. Die vaccins bleken de voornaamste uitweg uit de wereldwijde pandemie."
Volgens de Rekenkamer speelde De Jonge daar zelf een belangrijke rol in. "De besluitvorming week in de crisis af van de normale gang van zaken, maar we hebben geen aanwijzingen dat dit een negatieve invloed heeft gehad op de genomen besluiten."
Ook concludeert de Rekenkamer dat het ministerie onder grote druk een goede manier vond om de ontwikkeling van vaccins te stimuleren en werkende vaccins aan te schaffen. In eerste instantie ontbrak daarover de kennis bij het ministerie. Maar door de juiste expertise aan te trekken, slaagde het ministerie om snel voldoende vaccins te krijgen.
Source: Nu.nl algemeen