Na de brutale Israëlische aanval vorige week op Mohammad Reza Zahedi, de hoogste commandant van de Iraanse Revolutionaire Garde in Syrië, steeg de olieprijs in de Verenigde Staten tot boven de 85 dollar per vat. De angst dat het conflict in het Midden-Oosten zich door een Iraanse vergelding van de aanval op het consulaat in Damascus verder zou uitbreiden was tastbaar. Zahedi speelde een sleutelrol in de relatie tussen Iran en Hezbollah. Door Zahedi uit te schakelen heeft Israël niet alleen het regime in Iran, maar ook Hezbollah verzwakt.
Het is niet de eerste keer dat Israël aan Iran gelieerde doelen aanvalt. Het Iraanse regime heeft de afgelopen decennia in het Midden-Oosten een ‘as van verzet’ ontwikkeld. Het gaat om een los netwerk van regionale milities (waaronder Hezbollah, Hamas en de Houthi’s) die overlappende belangen en banden hebben met Iran. Het netwerk heeft als belangrijkste strategisch doel het verdrijven van de Amerikaanse invloed uit het Midden-Oosten en het vernietigen van de staat Israël.
Over de auteur
Heleen Mees is columnist van de Volkskrant. Eerder promoveerde ze op de Chinese economische groei. Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Het Iraanse regime heeft de oorlog in Gaza gebruikt om zijn eigen status te verhogen, Israël te verzwakken en de Amerikaanse belangen te ondermijnen, onder meer door het scheepvaartverkeer in de voor het internationale goederenverkeer cruciale Rode Zee te ontwrichten. Het Iraanse regime speelt op die manier ook Rusland en China in de kaart, die de ambitie hebben uitgesproken om een einde te maken aan de economische en geopolitieke hegemonie van de Verenigde Staten.
Een uitbreiding van de Iraanse invloed zou desastreus zijn voor Israël, de wijdere regio en de wereldeconomie. De Rode Zee is een van de belangrijkste handelsroutes ter wereld. Tien procent van alle wereldhandel, waaronder 20 procent van de containerschepen, 10 procent van de olie en 8 procent van de lng, wordt via de Rode Zee vervoerd. Er hoeft maar weinig te gebeuren of er breekt een nieuwe energiecrisis uit. Sinds de Russische invasie van Oekraïne weet Europa hoe ontwrichtend dat is.
Overal in de wereld zijn Iraanse moordcommando’s met dodenlijsten op pad. In Nederland zijn tussen 2015 en 2017 twee Iraanse dissidenten vermoord. Er zijn sterke aanwijzingen dat Iran achter die aanslagen zat. Ook elders in Europa zit Iran achter moordcomplotten om dissidente stemmen het zwijgen op te leggen. In de Verenigde Staten werd twee jaar geleden een plan om een Iraanse journaliste te ontvoeren verijdeld. Het wachten is nu hoe Iran de dood van Zahedi zal vergelden.
Vorige week werd bekend dat Iran in 2023 853 executies heeft uitgevoerd. Veel van die executies zijn volgens Amnesty International terug te voeren op de protesten na de dood van Mahsa Amini, de jonge Koerdische-Iraanse vrouw die was gearresteerd omdat ze haar haar niet had bedekt. De executies van politieke tegenstanders worden wel veroordeeld, maar Westerse regeringen zijn duidelijk bang om de Iraanse machthebbers voor het hoofd te stoten. Stel dat de moellahs de onderhandelingen over het atoomprogramma afbreken?
Maar terwijl Europa het atoomakkoord uit 2015 probeerde te redden, ontwikkelde Iran een enorm raketarsenaal en breidde het zijn macht uit in Libanon, Syrië, Irak en Jemen. Het regime levert niet alleen wapens waarmee Hamas, Hezbollah en de Houthi’s aanvallen uitvoeren. Volgens nieuwsagentschap Reuters levert Iran ook ballistische raketten aan Rusland voor de aanvalsoorlog tegen Oekraïne. Eerder zei Europa dat dat een rode lijn zou zijn. Maar dreigementen van de Europese landen hebben tot nu toe de vorm aangenomen van: als je deze rode lijn overschrijdt dan, dan, dan… praten we verder.
Niemand suggereert dat het Westen een regime change in Iran kan bewerkstelligen. Dat is de Verenigde Staten na twintig jaar oorlog in Afghanistan ook niet gelukt. Maar Europa moet zich wel veel harder opstellen tegen Teheran door de executies van politieke tegenstanders in binnen- en buitenland keihard te veroordelen en nieuwe sancties af te kondigen, niet alleen gericht tegen wapenleveranties aan Rusland, maar ook tegen Iraanse individuen en bedrijven die de Iraanse proxies in het Midden-Oosten bewapenen, financieren en trainen, alsmede tegen die organisaties zelf.
De tijd dat Europa een oogje dichtknijpt om het atoomakkoord met Iran te redden moet definitief voorbij zijn.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant