Een groep Zwitserse oudere vrouwen kreeg dinsdag gelijk van het Europees Hof: hun mensenrechten worden geschonden door klimaatverandering. Zwitserland moet een steviger klimaatbeleid voeren. Het is een vonnis dat ook in andere landen een grote impact zal hebben.
Ooit, in 1968, kwamen Zwitserse vrouwen in actie om stemrecht voor vrouwen af te dwingen. Nu lopen dezelfde vrouwen voorop in de strijd tegen klimaatverandering. In 2016 richtten ze de vereniging Klimaseniorinnen op om hun regering aan te zetten tot een effectiever klimaatbeleid. Ze betoogden dat zij, als oudere dames, tijdens hittegolven een grotere kans hadden om te overlijden. Langzaam beklommen ze de gerechtelijke ladder in eigen land, om dinsdag te eindigen bij het Europees Hof voor de Rechten van de Mens.
Het vonnis van het Hof is van een niet te onderschatten betekenis. Voor het eerst is door een Europese rechtbank vastgesteld dat de opwarming van de aarde kan leiden tot schending van de mensenrechten. ‘Het Hof heeft uitgesproken dat landen de verplichting hebben hun inwoners actief te beschermen tegen de nadelige gevolgen van klimaatverandering’, zegt Christina Eckes, hoogleraar Europees Recht aan de Universiteit van Amsterdam.
Maartje Bakker is wetenschapsredacteur en won voor haar werk een AAAS Kavli Science Journalism Award, een grote internationale competitie voor wetenschapsjournalisten. Eerder werkte ze op de politieke redactie en was correspondent in Spanje, Portugal en Marokko.
Rechtbankpresident Siofra O’Leary zei expliciet dat de Zwitserse regering een strenger klimaatbeleid moet inzetten. ‘De regering heeft gefaald in het vaststellen van een limiet voor de uitstoot van broeikasgassen, via een koolstofbudget of anderszins’, aldus O’Leary tijdens de uitspraak. Ze berispte de Zwitserse regering ook omdat de eigen klimaatdoelstellingen in het verleden niet zijn gehaald.
De uitspraak doet denken aan het Urgenda-vonnis in Nederland, maar er is een belangrijk verschil: deze keer moeten 46 landen zich er iets van aantrekken. ‘Alle staten die zich hebben aangesloten bij het Europees Verdrag van de Rechten van de Mens moeten hun uitstoot van broeikasgassen nu substantieel verminderen’, aldus Eckes. ‘Deze uitspraak is van betekenis voor ons allen. Belangenorganisaties weten dat ze als ze in hun land geen succes hebben, een zaak in Straatsburg kunnen aanspannen.’
Het vonnis tegen Zwitserland wordt door activisten overal in Europa met gejuich ontvangen. ‘We staan nu sterker in de zaak die inwoners van Bonaire en Greenpeace voeren tegen de Nederlandse staat voor meer klimaatactie’, laat Greenpeace-campaigner Eefje de Kroon bijvoorbeeld weten. ‘Laat dit een signaal zijn aan de Nederlandse regering dat ze niet moet wachten tot de rechter haar opnieuw een draai om de oren geeft, maar dat ze nu in actie moet komen.’
In het Akkoord van Parijs spraken 195 landen af dat de opwarming van de aarde tot 1,5 graad moet worden beperkt, maar in 2023 lag de temperatuur al 1,48 graden hoger dan in de pre-industriële tijd. Verontruste burgers spanden wereldwijd meer dan 2.500 rechtszaken aan om een effectiever klimaatbeleid te bewerkstelligen.
Het Europees Hof sprak dinsdag ook een vonnis uit in de klimaatzaak die was aangespannen door zes Portugese jongeren. Zij klaagden maar liefst 32 landen tegelijkertijd aan vanwege een falend klimaatbeleid. Naar eigen zeggen hadden ze geen tijd om in ieder land afzonderlijk te procederen. Daarin gaat het Europees Hof niet mee: het wil de nationale rechtbanken niet passeren en wijst de klacht af.
‘We zijn teleurgesteld, maar ook heel erg blij om de uitspraak over de Zwitserse oudere vrouwen’, zei Cláudia Agostinho, een van de Portugese jongeren, na het vonnis. ‘Doordat zij wonnen, hebben we allemaal gewonnen.’
Het is meer dan een opmerking van een sportieve verliezer. De Portugese jongeren wilden namelijk precies hetzelfde als de Zwitserse vrouwen, en dat krijgen ze nu naar alle waarschijnlijkheid: een strenger klimaatbeleid in tal van landen.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant