‘We fietsen rustig door’, aldus informateur Dijkgraaf deze week over de formatiegesprekken. Dat klinkt bemoedigend. De formatie mag dan wrevelig verlopen, lang duren en op momenten ontvlambaar lijken, zolang Dijkgraaf en zijn collega Van Zwol doorfietsen, komt dat nieuwe landsbestuur in zicht. De formatie wordt zeer kritisch gevolgd, daar zijn redenen toe, maar het is ook zaak de blik positief te houden. Voor dat laatste zijn óók redenen te vinden.
De huidige politieke realiteit heeft iedereen wakker geschud; we moeten aan de bak. En dat doen mensen dus ook. Er is een nieuw bewustzijn ontstaan over (het verdedigen van) de democratische rechtsstaat en de urgentie van maatschappelijke vraagstukken die niet langer uitgesteld kunnen worden. Mensen en organisaties spreken zich uit, beraden zich over de eigen rol en denken mee om oplossingen aan te dragen. Kritiek leveren is daarin ook een vorm van betrokkenheid; wat dat betreft kan deze formatieploeg zich rijk rekenen met een land vol toegewijde burgers, organisaties en overheden.
Zo liet afgelopen week de Raad voor de rechtsspraak van zich horen met een brief aan de informateurs. Daarin wordt aandacht gevraagd voor een aantal onderwerpen zoals het verbeteren van de toegang tot de rechter en het adequaat kunnen helpen van mensen met problematische schulden. Maar daarnaast doet de Raad nog een algemene oproep: ‘Het is belangrijk dat de politiek grote maatschappelijke taken en vraagstukken zelf oppakt en zich aan de eigen regels houdt. […] Te vaak wordt de rechter gedwongen om in voorliggende zaken de overheid op basis van de wet te corrigeren, terwijl dit kon worden voorkomen. Dit is nadelig voor de direct betrokkenen en heeft ook een nadelig effect voor de samenleving als geheel. Het risico bestaat dat hierdoor de rechtspraak steeds meer wordt gezien als ‘hindermacht’ in plaats van als noodzakelijke ‘tegenmacht’.’
Over de auteur
Ibtihal Jadib is rechter-plaatsvervanger, schrijver en columnist voor de Volkskrant. Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
De Raad adresseert hier in klare taal de neiging om naar de rechtspraak te wijzen als lastpost, terwijl in werkelijkheid de politiek het laat afweten. In klimaat- en milieuzaken zoals de stikstofproblematiek is dat zichtbaar, en niet alleen in Nederland trouwens. Zo is de Zwitserse regering deze week veroordeeld door het Europese Hof voor de Rechten van de Mens wegens het verzaken van klimaatdoelen; een uitspraak die voor Nederland relevant kan zijn omdat onze regering dezelfde grondrechten moet waarborgen.
In migratiezaken loopt het eveneens spaak. Derdelanders uit Oekraïne weten niet meer waar ze aan toe zijn, vluchtelingen overheersen het debat en ondertussen betaalt het Centraal Orgaan opvang Asielzoekers (COA) zich blauw aan dwangsommen. De rechter moet het allemaal maar zien op te lossen. Gelukkig heeft zich ook op dit front een betrokken organisatie gemeld: het Centraal Planbureau (CPB). Dat publiceerde dinsdag een rapport waaruit blijkt hoezeer arbeidsmigratie van invloed is op de migratiecijfers en hoe je die met economisch beleid kunt sturen. Flexwerk en ruime(re) ontslagmogelijkheden leiden bijvoorbeeld tot meer migratie. Het CPB toont concreet de knoppen waaraan gedraaid kan worden om migratie terug te dringen, de formerende partijen krijgen het op een presenteerblaadje aangereikt.
De democratische rechtsstaat kan wel een stootje hebben. Zolang mensen en organisaties zich betrokken tonen, de eigen rol oppakken en oplossingen aandragen werkt onze democratie naar behoren. De Raad voor de rechtspraak beschrijft daarvoor in zijn brief een manier van samenleven die een zekere welwillendheid vraagt. ‘Mensen moeten eruit wíllen komen en dat ook uitdragen.’ Aan Dijkgraaf en Van Zwol zal het niet liggen, die fietsen rustig door.
Source: Volkskrant