Een politieke partij die een ‘daadwerkelijke en ernstige bedreiging’ vormt voor de democratische rechtsstaat, kan straks door de rechter worden verboden. Het gaat dan bijvoorbeeld om het ongedaan willen maken van de onafhankelijke rechtspraak of het frustreren van verkiezingen.
Dit staat in de nieuwe Wet op de politieke partijen (Wpp), die demissionair minister De Jonge van Binnenlandse Zaken dinsdag voor advies aan de Raad van State heeft voorgelegd. Nadat het advies is uitgebracht, moet de wet nog door de Tweede- en Eerste Kamer worden behandeld. Tot nu toe kan een politieke partij, net als elke vereniging of stichting, alleen worden verboden als zij handelt in strijd met de openbare orde.
Een mogelijk verbod op een politieke partij komt te liggen bij de Hoge Raad. Het verzoek om een politieke partij te verbieden en te ontbinden gaat uit van de procureur-generaal bij de Hoge Raad, als door de doelstelling of werkzaamheden van de partij een of meer grondbeginselen van de democratische rechtsstaat in het geding komen. Onder die grondbeginselen vallen vrije verkiezingen, democratische besluitvorming, scheiding van machten, en onafhankelijke en onpartijdige rechtspraak.
Een nieuwe Nederlandse Autoriteit politieke partijen (NApp) gaat toezicht houden op verdere naleving van de wet, die onder meer regels stelt aan partijfinanciering, donaties en advertenties. De wet werd al aanbevolen door de Staatscommissie parlementair stelsel uit 2018, onder voorzitterschap van VVD-coryfee Johan Remkes. Toenmalig minister Kajsa Ollongren (Binnenlandse Zaken, D66) nam de aanbeveling over. Het wetsvoorstel is onder haar opvolgers Hanke Bruins Slot en nu Hugo de Jonge (beiden CDA) verder uitgewerkt.
De wet beoogt door regulering de onafhankelijke positie van politieke partijen te versterken en hun weerbaarheid te vergroten. Het begrip ‘politieke partij’ komt niet voor in de Grondwet. Het zoveel mogelijk in een wet bij elkaar brengen van bestaande en nieuwe regels, moet de democratische spelregels transparanter maken. Discussies zoals vorige week, over vermeende Russische betalingen aan politieke partijen of hun politici, zouden zo moeten worden ondervangen.
Partijen moeten volgens de wet inzicht geven over hun financiën, hun interne organisatie en hun manier van adverteren. Donaties uit het buitenland zijn (net als nu al het geval is) niet toegestaan. Aan anonieme bijdragen worden regels gesteld. De procedure voor kandidatenlijsten moet ‘op een algemeen toegankelijke wijze’ openbaar zijn. Van advertenties moet duidelijk zijn wie betaald heeft, hoeveel, en of de uiting specifiek gericht is op een bepaalde doelgroep. Daartoe wordt een register opgericht in de vorm van een gratis en openbaar toegankelijke databank.
Een ander opvallend element is dat er na invoering van de wet gedurende drie jaar 25 miljoen euro subsidie vrijkomt voor lokale en regionale politieke partijen. Zij beginnen nu aan verkiezingen voor gemeenteraden, waterschappen en provinciale staten vaak met een grote achterstand, omdat landelijke partijen door subsidies over meer financiële middelen beschikken om campagne te voeren.
Daar staat tegenover dat ook lokale en regionale partijen open moeten zijn over hun financiën en de giften die zij ontvangen. De nieuwe toezichtautoriteit NApp gaat verzoeken om subsidie beoordelen en ze vervolgens al dan niet toekennen.
Demissionair minister De Jonge ziet het subsidiëren van lokale en regionale partijen als een belangrijke toevoeging aan de wet. ‘Bij de afgelopen gemeenteraadsverkiezingen stemde 36 procent van de kiezers op een lokale politieke partij. Door de subsidiëring kunnen zij hun controlerende en vertegenwoordigende taak beter uitvoeren.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant