Kinderen kopen massaal spullen op krediet via achteraf-betaaldiensten als Klarna, ondanks dat dit illegaal is. De leeftijdscontroles bij ‘koop nu, betaal later’-deals zijn zo laks dat minderjarigen vorig jaar tot wel 600 duizend aankopen op de pof konden doen.
Dit blijkt uit onderzoek van de Autoriteit Financiële Markten (AFM). De financiële waakhond zegt zich ‘ernstige zorgen’ te maken over de schulden die kinderen zichzelf – of hun ouders – op de hals kunnen halen met achteraf betalen.
De AFM tamboereert al langer op de gevaren van ‘koop nu, betaal later’, wat in praktijk dikwijls neerkomt op ‘koop nu, bekoop het later’, vindt de toezichthouder. Jaarlijks doen Nederlanders zo’n 45 miljoen internetaankopen op de pof, vooral bij kledingwinkels. Hierbij hoeven ze hun nieuwe garderobe pas na 14 of 30 dagen te balen, of ze kunnen dat in termijnen doen. Veel consumenten verkijken zich echter op de nadelen.
Over de auteur
Jonathan Witteman is economieredacteur voor de Volkskrant en schrijft over de macro-economie en de bankensector.
‘Pofbedrijven’ zoals Klarna en Riverty schieten het geld weliswaar renteloos voor, maar rekenen forse kosten wanneer consumenten hun lening niet op tijd terugbetalen. Klarna rekent bij de tweede herinnering bijvoorbeeld 13,50 euro over aankopen boven 20 euro. Daarna betalen consumenten nog eens 15 procent over het verschuldigde bedrag, en krijgen ze een incassobureau op hun dak.
In de ogen van de AFM is het verdienmodel van achteraf betalen pervers. Aanmaningskosten vormen tot wel 40 procent van de inkomsten van de bedrijven in kwestie, aldus de AFM. ‘Er kan een verkeerde prikkel ontstaan als aanbieders gebaat zijn bij consumenten die hun aankopen niet op tijd betalen.’
De toezichthouder vreest bovendien dat mensen zich dankzij ‘koop nu, betaal later’ zullen aanwennen om spullen te kopen waar ze eigenlijk niet genoeg geld voor hebben. ‘De sociale norm om voor aankopen eerst te sparen en direct te betalen, kan door achteraf-betaaldiensten veranderen.’
Het Bureau Krediet Registratie (BKR) waarschuwde onlangs al dat het door Klarna en consorten steeds minder zicht heeft op hoeveel schulden mensen hebben. Schulden bij deze partijen leveren namelijk geen BKR-registratie op. Vooral jongeren zouden volgens de AFM kwetsbaar zijn voor de gevaren van ‘buy now, pay later’, ook omdat ze minder tijd hebben gehad een financiële buffer op te bouwen. Op TikTok wemelt het van de filmpjes waarin jongeren al dan niet met een dansje van hun ‘Klarna-schulden’ getuigen.
Webwinkels bieden de mogelijkheid om achteraf te betalen graag aan, omdat dit ze weliswaar tot 4 procent commissie kost, maar ook meer omzet oplevert. Normaal gesproken haken veel klanten namelijk af op het moment dat ze moeten betalen.
Een simpele psychologische truc – het scheiden van winkelen en afrekenen – voorkomt dat de kooproes voortijdig eindigt in de kater van het betalen. Want anders ‘kan een snelle, spontane aankoop veranderen in een logische, bedachtzame aankoop’, waarschuwt Klarna in het onderzoek ‘Speel in op de shop-emoties van de consument en boost conversie’. ‘Consumenten denken nog een keer extra na en zien er dan soms vanaf’.
Ook op kinderen mist deze truc zijn uitwerking niet, getuige de tot wel 600 duizend iDeal-transacties van minderjarige achterafbetalers waar de AFM op stuitte. Het ging daarbij vooral om kinderen tussen 13 en 17 jaar, die aankopen deden van gemiddeld 50 euro. De verboden transacties vonden plaats op de en/of-rekeningen die de kinderen delen met hun ouders, maar lijken desondanks aan het ouderlijk toezicht te zijn ontglipt, denkt de AFM.
Deze vorm van betalen is verboden voor kinderen, ‘een uiterst kwetsbare doelgroep’, merkt de AFM op. Het is immers niet toegestaan leningen te verstrekken aan minderjarigen, die wettelijk handelingsonbekwaam zijn.
Achteraf-betaaldiensten doen slechts beperkt aan leeftijdscontroles, ‘om het betaalproces zo snel en soepel mogelijk te houden’, schrijft de AFM. Het omzeilen van de controles blijkt kinderspel: minderjarigen hoeven louter een valse geboortedatum in te vullen. De toezichthouder doet een dringend beroep op de wetgever en de fintechbedrijven om achteraf betalen door minderjarigen zo snel mogelijk aan banden te leggen.
‘Elke persoon onder de 18 die onze kredietproducten gebruikt, pleegt fraude, wat wij uiterst serieus nemen’, zegt Klarna in een reactie. In een gezamenlijke verklaring schrijven Klarna, Riverty, Billink en In3 dat zij sinds kort een gedragscode hebben afgesproken. Daarin staan extra maatregelen om fraude door minderjarigen te voorkomen, zoals ‘een waarschuwingstekst en aanvullende verificatiemethoden’.
‘Wij realiseren ons dat fraude rond geboortedata een probleem is, en gaan daarom het gesprek met regelgevers en marktpartijen aan.’ Achteraf-betaaldiensten zullen pas vanaf november 2026 onder het toezicht van de AFM vallen, dus zal verandering tot die tijd voor een belangrijk deel van zelfregulering moeten komen, aldus de toezichthouder. Minister Van Weyenberg (Financiën) kondigde dinsdag in reactie op het AFM-onderzoek aan te gaan onderzoeken hoe een deugdelijke leeftijdsverificatie door achteraf-betaalbedrijven wettelijk kan worden afgedwongen.
AFM-voorzitter Laura van Geest roept ouders op om waakzaam te zijn op het betaalgedrag van hun kroost. ‘Het is een en/of-rekening met een reden, dus ouders moeten wel opletten wat hun kinderen met die rekening doen. En het is natuurlijk ook belangrijk dat ouders hun kinderen meegeven dat leven op de pof niet het echte leven is. Jong geleerd is oud gedaan, zeggen ze, en aan schulden wennen is niet iets wat we mensen zouden willen aanleren.’
Consumenten doen niet alleen uit geldnood aan achteraf betalen. Een van de belangrijkste verklaringen voor de populariteit is dat mensen graag eerst een product uitproberen en eventueel retourneren voordat ze ervoor betalen. Een nadeel hiervan is het zogeheten ‘endowment effect’, constateert de AFM. Dit psychologische verschijnsel maakt dat consumenten meer waarde hechten aan spullen zodra ze zich er eigenaar van voelen. Dit effect treedt al op wanneer mensen een bestelling krijgen thuisgestuurd, ongeacht of ze er al voor betaald hebben. Het gevolg daarvan is dat mensen meer producten houden dan ze van tevoren hadden bedacht. Achteraf-betaaldiensten spelen in op dit effect ‘door te benadrukken dat je alles kunt terugsturen’, schrijft de AFM. ‘Dit zou niet of minder rendabel zijn als klanten daadwerkelijk alles terug zouden sturen wat ze van plan waren.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant