De Russische economie zou ondanks alle sancties op volle toeren draaien door de oorlog in Oekraïne. Dat is veel te simplistisch gesteld, zegt Tom Keatinge, financieel expert en directeur van de Britse denktank CFCS.
Werken de sancties tegen Rusland nou wel of niet? Die vraag krijgt de Brit Tom Keatinge voortdurend. Als oud-bankier en directeur van het Centre for Financial Crime and Security Studies van het Royal United Services Institute, een nog door de hertog van Wellington (de temmer van Napoleon) opgerichte denktank, houdt hij zich sinds 2014 bezig met de effectiviteit van de sancties. Onlangs gaf hij een aantal workshops bij Instituut Clingendael. ‘Het is een long game.’
We zijn nu twee jaar na de inval van Rusland in Oekraïne, en ettelijke sanctiepakketten verder. Wat is het resultaat?
‘Ik denk dat de ambities aanvankelijk te hoog waren. Westerse politieke leiders beweerden dat we de Russische economie wel even zouden decimeren. Die gewekte verwachtingen hebben het Kremlin een soort overwinning opgeleverd. Dat kan nu zeggen: haha, onze economie is het afgelopen jaar harder gegroeid dan die van Duitsland.’
Over de auteur
Michael Persson is economieverslaggever en commentator van de Volkskrant.
Wat ook zo is.
‘Je hebt leugens, verdomde leugens en statistieken. Het is een oorlogseconomie. Stel je voor dat je in een land tien fabrieken hebt die vrachtwagens maken, die door het land rijden en goederen transporteren: dat is productiviteit. Nu gaan negen van die tien fabrieken vrachtwagens voor het leger maken. Dan heb je nog steeds productie en mensen hebben nog steeds werk, maar die vrachtwagens worden twee weken later in Oekraïne vernietigd. Dat is een heel andere vorm van productiviteit, die uiteindelijk niets oplevert. Toch heb je dan nog steeds economische groei.’
Die groei was wel het grote verhaal, bij de tweede verjaardag van de invasie.
‘We hebben slimmere verhalen nodig om het Russische narratief te ontmantelen. Vladyslav Vlasioek, de sanctie-adviseur van de Oekraïense president Volodymyr Zelensky, vertelde laatst dat de Russische drones steeds hoekiger manoeuvreren. Als ze die neerhalen, zien ze dat de kleine servomotoren in die drones van mindere kwaliteit zijn. Daardoor kunnen ze niet zo snel reageren op de besturingssignalen van de operator. Als je slechts het aantal Russische drones telt, denk je: de sancties hebben geen effect. Maar de onderdelen worden gemaakt in minder goede fabrieken. Daardoor zijn ze makkelijker neer te schieten.’
U zegt: de sancties doen langzaam hun werk?
‘Het is als een gaatje in een band. Je kunt er nog een tijdje op doorrijden, maar uiteindelijk is de band plat.’
Veel gesanctioneerde goederen vinden nu hun weg naar Rusland via omliggende landen. Wat is daartegen te doen?
‘Dat is echt iets waar we in eerste instantie niet over nadachten. Nu wel. Ik denk dat we meer moeten eisen van de bedrijven die hun Russische markt hebben zien wegvallen, en nu ineens denken: wow, de vraag uit Kazachstan is 400 procent gestegen, dan gaan we daarnaartoe exporteren, dat vangt het gemis van Rusland mooi op. Dan moet natuurlijk een alarmbel rinkelen. Maar dat gebeurt niet. Bij banken wel. Die zijn heel nerveus geworden, doordat ze zo op de vingers worden gekeken en getikt, en zullen verdachte transacties eerder melden. Maar gewone bedrijven denken: ah, Kazachstan staat niet op de sanctielijst, dus dan mag het. Ik ga ook niet vragen wie de eindafnemer is.’
Hoe kun je ze dwingen beter te kijken?
‘Meer handhaving. Ik weet dat het verleidelijk is om banken te controleren, dat is lekker makkelijk, want die zitten op een knooppunt van transacties. Maar dan zie je ook veel niet. Je moet naar de maakbedrijven toe, de importeurs en de exporteurs, en kijken aan wie die allemaal leveren. Handhaving is de enige manier om bedrijven te leren wat wel en niet mag.’
‘Helaas ligt de nadruk in Europa op méér sancties. Elk land dat een half jaar EU-voorzitter is, staat onder grote druk om met een eigen sanctiepakket te komen. Daar is niets op tegen, maar implementatie van bestaande sancties is belangrijker. Er zijn veel mazen die gedicht moeten worden.’
In Nederland zijn nu drie rechtszaken geweest tegen sanctieontduikers. Eén smokkelaar is veroordeeld, de andere zaken lopen nog – maandag was er weer een zitting. Is dat genoeg?
‘Nederland is een van de weinige landen die op hen jaagt. Je hebt operationele mensen nodig bij de betrokken instanties die deze zaken belangrijk vinden, en die zijn zeldzaam. Het Openbaar Ministerie is heel actief. Nederland is een positieve uitzondering.’
Het onderscheid tussen goederen die wel of niet onder de sancties vallen, is onduidelijk. Sommige bedrijven klagen daarover. Zou dat moeten worden aangescherpt?
‘Ik denk eerder de andere kant op. Zouden we niet juist een 100 procent handelsembargo met Rusland moeten instellen? Dat zou alles een stuk eenvoudiger maken. In plaats van honderden regeltjes hebben we dan één regel: geen handel met Rusland. En daarna kun je wat uitzonderingen maken voor bijvoorbeeld medicijnen.’
Dat is vervelend voor de bedrijven die nog veel handel drijven met Rusland.
‘Ik weet niet of je daar medelijden mee moet hebben. Kijk naar Polen, daar zijn ze al jaren bezig hun economie van Rusland los te koppelen. Ook in West-Europa hadden we beter moeten weten.’
Geselecteerd door de redactie
Hoe verloopt de strijd in Oekraïne? Een actueel overzicht met kaarten en grafieken
De Europeanen moeten Charkiv redden om zichzelf te redden
Source: Volkskrant