Onder aanvoering van de ChristenUnie wil de Tweede Kamer de overheid wettelijk verplichten om met beleid zelfdoding te voorkomen. Maar het is de vraag hoe effectief dat is, zolang het niet lukt om de geestelijke gezondheidszorg op orde te krijgen.
Dinsdag debatteert de Kamer over het voorstel dat al drie jaar geleden door toenmalig ChristenUnie-Kamerlid Joël Voordewind werd ingediend. Inmiddels hebben ook GroenLinks-PvdA, BBB, SP, Partij voor de Dieren, SGP, CDA en NSC het wetsvoorstel ondertekend. Ook D66 is voorstander, waardoor zich een meerderheid aftekent.
Het wetsvoorstel verankert suïcidepreventie in de wet. Ook nu is er al beleid om zelfdoding te voorkomen, zoals de hulplijn van 113, maar onder meer de financiering daarvan is telkens afhankelijk van politieke steun. Door de overheidsplicht vast te leggen in een wet willen de initiatiefnemers dat suïcidepreventie ‘structureel’ wordt.
De verantwoordelijkheid komt bovendien primair bij de minister van Volksgezondheid te liggen, die daardoor kan worden aangesproken als er te weinig gebeurt. Door de plicht te regelen in de Wet publieke gezondheid krijgt suïcidepreventie eenzelfde karakter als bijvoorbeeld de bevolkingsonderzoeken die kanker moeten voorkomen.
Over de auteur
Hessel von Piekartz is politiek verslaggever voor de Volkskrant en schrijft over de volksgezondheid, pensioenen en sociale zekerheid.
Lees hier alles over de kabinetsformatie.
Gemeenten krijgen daarin een belangrijke rol. Als de wet daadwerkelijk van kracht wordt, moeten zij verplicht suïcidepreventiebeleid gaan voeren. Ze krijgen zelf de vrijheid om daar invulling aan te geven; in de wet is daarvoor 10 miljoen euro gereserveerd.
Volgens ChristenUnie-leider Mirjam Bikker, die de wet dinsdag in de Kamer verdedigt, is dat nodig omdat lokale omstandigheden bepalend kunnen zijn. ‘Een gemeente met slechte sociaal-economische omstandigheden heeft mogelijk een andere opgave dan een gemeente waar een spoorlijn doorheen loopt’.
Daarom gaat het om een combinatie van ‘fysieke maatregelen’, zoals het beter beveiligen van spoorwegovergangen, en maatschappelijke initiatieven, zegt Bikker. ‘Maar het belangrijkste is dat de vraag of er beleid is, niet meer afhangt van de politieke keuze van een wethouder’.
De hoop is dat zo’n aanpak uiteindelijk het aantal suïcides kan terugbrengen, zegt Bikker. ‘Het is keihard nodig. Nu zijn er in Nederland gemiddeld nog vijf zelfdodingen per dag.’ Bikker ziet zich gesteund door organisaties zoals 113 Zelfmoordpreventie, dat de gelijknamige hulplijn aanbiedt. De organisatie hoopt dat de ‘vrijblijvendheid’ van preventiebeleid verdwijnt als de wet er daadwerkelijk doorheen komt.
Toch is niet iedereen enthousiast. De Raad van State zette eerder ‘vraagtekens bij de toegevoegde waarde van het voorstel’. Dat komt vooral doordat volgens de Raad het wetsvoorstel ‘geen nieuwe elementen’ aan het preventiebeleid toevoegt en vooral is gericht op wettelijke verankering van wat al gebeurt. Enkel het feit dat er brede steun is voor beleid is ‘onvoldoende reden’ om met een nieuwe wet te komen.
Volgens Bikker is de wet daarom op enkele punten aangepast en gespecificeerd. Maar ze is het niet eens met de kritiek dat er onvoldoende reden is voor wettelijke verankering. ‘Als we landelijk weten dat de vraag naar de hulplijn 113 groeit, dan moet je een wettelijke overheidsplicht hebben die regelt dat die hulp altijd beschikbaar is’, aldus Bikker. ‘We verdoen nu enorm veel tijd aan discussies over of er hulp moet komen.’
Hoewel het voorstel afstevent op een meerderheid, zal de Kamer er toch ook enig ongemak bij voelen. Het lukt Kamer en kabinet immers al jaren niet om de geestelijke gezondheidszorg op orde te krijgen. De onverminderd lange wachttijden leiden ertoe dat mensen niet op tijd de hulp kunnen krijgen die ze nodig hebben; soms moeten ze jaren wachten. Het roept de vraag op of een overheidsplicht wel zin heeft als diezelfde overheid de basis niet op orde heeft.
Bikker erkent dat de preventiewet de grondoorzaken niet wegneemt, maar bestrijdt dat het voorstel enkel een lapmiddel is. ‘Voor iedereen die belt naar 113 maakt zo’n gesprek uit. Je ziet dat zelfdodingen voorkomen worden, dat je met betere communicatie het taboe doorbreekt’, aldus Bikker. ‘Dit niet wettelijk verankeren zou precies de valkuil zijn waar zo vaak in gevallen is, en waardoor suïcidepreventie steeds incidenteel bleef.’
Praten over gedachten aan zelfdoding kan bij 113 Zelfmoordpreventie. Bel 0800-0113 of 113 voor een gesprek. U kunt ook chatten op www.113.nl.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant