Op maandag 1 april werd een hulpkonvooi van World Central Kitchen in Gaza vanuit de lucht aangevallen door Israël. Zeven medewerkers kwamen om het leven. Chef-kok, tv-persoonlijkheid en filantroop José Andrés richtte de organisatie op. Wie is hij?
‘Het is tijd dat het beste van Israël zich laat zien’, schreef José Andrés, oprichter van hulporganisatie World Central Kitchen, twee dagen nadat zijn medewerkers waren omgekomen bij een droneaanval van het Israëlische leger in Gaza. In zijn opiniebijdrage, die zowel in de Amerikaanse krant The New York Times als in de Israëlische Yedioth Ahronoth verscheen, richtte hij zich direct tot Israëliërs: ‘Jullie kunnen de gegijzelden niet redden door ieder huis in Gaza te bombarderen. Jullie kunnen deze oorlog niet winnen door een gehele bevolking uit te hongeren.’
Of Andrés’ pleidooi heeft geholpen? Het is niet te zeggen. Wel telefoneerde hij dezelfde dag met de Amerikaanse president Joe Biden. En donderdag maakte Israël bekend dat het meer humanitaire hulp in Gaza zal toelaten.
Over de auteur
Iva Venneman is buitenlandredacteur van de Volkskrant. Ze schrijft onder meer over Duitsland en België.
José Andrés is al jaren een bekend figuur in Spanje en de Verenigde Staten, de landen waar hij respectievelijk werd geboren en waarvan hij de nationaliteit aannam. Hij vergaarde roem als chef-kok, tv-persoonlijkheid en eigenaar van zo’n dertig Amerikaanse restaurants. Maar in de laatste jaren is hij vooral bekend als graag geziene talkshowgast en filantroop.
Toen Andrés op zijn 21ste naar New York kwam, had hij al een indrukwekkend cv. Als tiener kookte hij op Spaanse marineschepen, na zijn dienstplicht kwam hij in een Spaans sterrenrestaurant terecht. In Amerika nam zijn carrière een vlucht: op zijn 25ste werd hij chef in Washington. Een paar jaar later opende hij een eigen restaurant en verscheen hij met een eerste kookprogramma op tv.
Rond diezelfde tijd kwam hij voor het eerst bij D.C. Central Kitchen: een non-profitorganisatie die kansarmen tot kok opleidde. ‘Ik verwachtte een gewone gaarkeuken’, zei Andrés in 2019 in de Amerikaanse krant The Washington Post. In plaats daarvan zag hij een instelling die eten als ‘een middel tot verandering’ inzette. Hij werd er bestuurder. En toen hij in 2010 zijn eigen hulporganisatie oprichtte, vernoemde hij deze naar D.C. Central Kitchen.
World Central Kitchen (WCK) richtte zich die eerste jaren, naar het voorbeeld van D.C. Central Kitchen, op langdurige gemeenschapsprojecten. WCK’s focus verschoof in 2017, nadat de organisatie rap in actie was gekomen na een orkaan in Houston. Andrés zette vanaf toen in op snelheid: na rampen meteen boots on the floor krijgen. ‘Zonder plan en zonder vergadering vooraf’, zei hij in 2021 tegen platform Vice. ‘Want terwijl je helpt, ontstaat het plan vanzelf.’
WKC rukt sindsdien uit na allerhande rampen wereldwijd, zoals vorig jaar tijdens bosbranden in Griekenland en na hevige regenval in Pakistan. ‘De hulpoganisatie onderscheidt zich van andere door de focus op eten’, zei Chris Barrett, een expert op het gebied voedselhulpprogramma’s, tegen The New York Times. Andrés’ team werkt daarbij zo veel mogelijk samen met de lokale bevolking, bijvoorbeeld door volgens hun recepten te koken.
José Andrés zat ondertussen ook in de Verenigde Staten niet stil. Als sterrenchef in Amerika’s politieke hoofdstad en als bestuurder van D.C. Central Kitchen, werd hij een bekende in het Witte Huis. Hij kookte er meerdere keren voor toenmalig president Barack Obama en vicepresident Joe Biden. Hij werd in 2013 zelfs persoonlijk door Obama tot Amerikaans staatsburger genaturaliseerd.
Andrés ontwikkelde zich gaandeweg ook tot een begenadigd fondsenwerver. In 2019 haalde WKC nog ‘slechts’ 30 miljoen dollar op. Maar in 2022 was de jaarlijkse subsidie- en donatiepot naar 519 miljoen dollar gestegen.
In 2018 werd Andrés door tijdschrift Time uitgeroepen tot een van de honderd ‘invloedrijkste personen ter wereld’. Een jaar daarna werd hij genomineerd voor een Nobelprijs voor de Vrede, die hij uiteindelijk niet won.
Toen in 2022 de oorlog in Oekraïne uitbrak, kwam World Central Kitchen voor het eerst in actie in een oorlogsgebied. De tweede keer was Gaza.
Nu het zo gruwelijk is misgegaan, gaat het plots ook over de keerzijde van World Central Kitchens ad hoc-methode. Zo verklaarde een oud-vrijwilliger, die bij de Poolse grens met Oekraïne meehielp, tegen The New York Times dat het gebrek aan protocollen haar destijds zorgen baarde. ‘Sommige vrijwilligers die Oekraïne ingingen, hadden moeite terug te komen’, zei ze.
Israël concludeerde, na eigen onderzoek, dat zijn leger afgelopen maandag twee fouten maakte: het miste een bericht over het konvooi en spotters dachten ten onrechte dat een van de vrijwilligers een wapen droeg. WCK roept echter op tot een onafhankelijk onderzoek naar de gebeurtenissen.
José Andrés hield zich de afgelopen dagen stil. Een van zijn laatste berichten op X ging over Zomi Frankcom, een van de medewekers die om het leven kwamen en tevens een goede vriendin van hem. ‘Ik zou willen dat ik World Central Kitchen nooit had opgericht’, schreef hij. ‘Dan zou jij nu nog ergens levend rondlopen.’
- José Andrés wilde een restaurant in het Trump International Hotel openen. Maar hij trok zich terug, nadat Donald Trump Mexicanen in een speech ‘verkrachters’ had genoemd.
- Andrés bood democratisch congreslid Alexandria Ocasio-Cortez een slaapplek aan, toen ze na haar verkiezing zei dat ze de huur in Washington nog niet kon betalen.
- Andrés’ bijnaam is de ‘King of Tapas’, omdat hij als een van de eersten de kleine gerechtjes in de Verenigde Staten introduceerde.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant