De KNVB gaat werk maken van het nijpende tekort aan arbiters in het (amateur)voetbal. Maar ook zonder dat geld is de aanwas niet groot. Hoe komt dat?
Voetbalbond KNVB heeft sinds vorig jaar 2,5 miljoen euro vrijgemaakt om nieuwe scheidsrechters in het Nederlandse amateurvoetbal te werven. Hun aantal neemt al vele jaren af, waardoor er elk weekend een structureel tekort is aan scheidsrechters op de amateurvelden. Vooral de aanwas van jonge scheidsrechters stokt.
De KNVB wil de komende vier jaar een aanzienlijke toename in het aantal scheidsrechters realiseren. Met zo’n 32 duizend wedstrijden per weekend en zo’n 30,5 duizend actieve scheidsrechters, lukt het niet meer om alle wedstrijden gedekt te krijgen. Het komt dus nu al voor dat voor duels op de lagere niveaus geen scheidsrechter beschikbaar is.
Over de auteur
Guus Peters schrijft voor de Volkskrant over voetbal en tennis.
Het tekort bestaat in zowel de lagere als hogere regionen van het amateurvoetbal. De KNVB-scheidsrechters (zo’n 3,5 duizend) fluiten de wedstrijden in de A-categorie (de eerste elftallen van de amateurclubs). De verenigingsscheidsrechters (zo’n 27 duizend) leiden de duels van de overige (jeugd)teams.
Volgens Jan Dirk van der Zee, directeur amateurvoetbal van de KNVB, is een aantal oorzaken te noemen voor het tekort aan arbiters. Door corona kon de KNVB bijna twee jaar nauwelijks scheidsrechters opleiden. Daarbij kwam dat een aantal scheidsrechters, zoals gebruikelijk, stopte vanwege leeftijd en blessures. Zij waren niet meer inzetbaar toen er na corona weer gevoetbald mocht worden.
Daarnaast besteedde de KNVB de afgelopen jaren zelf te weinig aandacht aan het rekruteren en opleiden van jonge scheidsrechters. In plaats daarvan zette de bond vooral in op het opleiden van trainers en coaches. ‘Dat is een beleidskeuze geweest’, zegt Van der Zee. ‘Ik denk dat scheidsrechters, en daar moeten we gewoon eerlijk in zijn, een beetje ondergesneeuwd zijn geraakt.’
En dan zijn er nog de incidenten waar scheidsrechters mee te maken krijgen. Fysiek geweld, scheldpartijen, het tanende respect en alles wat erbij hoort. ‘Ja, dat speelt ook mee, al is het moeilijk meetbaar’, aldus Van der Zee. ‘Maar we weten dat het er is. De verruwing in de maatschappij zien we ook op de velden terug.’
De KNVB treedt harder op bij geweldsincidenten. ‘Als een scheidsrechter fysiek is aangevallen, mag een team niet meer voetballen totdat ze een plan van aanpak hebben gemaakt waarin ze aantonen dat geweld niet meer zal voorkomen.’
Om voor meer aanwas van onderaf te zorgen, gaat de KNVB de clubs helpen een scheidsrechterscoördinator aan te stellen, die zich zal ontfermen over de verenigingsscheidsrechters. Daarnaast gaat de bond betaalde verenigingsadviseurs voor scheidsrechters koppelen aan verenigingen. De adviseurs moeten de amateurclubs helpen om jonge scheidsrechters te werven, op te leiden, te ontwikkelen en te behouden.
De eerste tekenen van de fikse investering zijn voorzichtig positief, al is het tekort nog lang niet weggewerkt. ‘We zien dat het aantal aanmeldingen voor de opleidingen voor verenigingsscheidsrechter weer toeneemt’, zegt Van der Zee. ‘We werken met opleidingen in een piramidevorm waardoor je op een steeds hoger niveau mag fluiten en uiteindelijk gescout kan worden voor het talentenprogramma.’
In de talentenprogramma’s zitten vaak jonge scheidsrechters die de ambitie hebben om door te stoten naar het betaald voetbal. ‘Daar is geen tekort aan’, aldus Van der Zee. ‘Het gaat vooral om die groep daaronder. Hoe groter die groep is, hoe groter de kans ook is op kwalitatief goede scheidsrechters die dromen van de eredivisie.’
‘Spelers zeggen weleens tegen mij dat ze het leuk vinden dat ze een keer een jonge scheidsrechter hebben. Maar ik merk ook dat ze me tijdens wedstrijden testen. Ze proberen me te beïnvloeden door overdreven hard te schreeuwen na een overtreding of komen ze met een paar man om mij heen staan.
‘Als scheidsrechter word je op de proef gesteld, maar dat vind ik juist mooi. Ik zie veel raakvlakken met mijn dagelijkse werk als politieagent: je moet in een split second een beslissing nemen, kunnen omgaan met weerstand en communicatief sterk zijn. Het geeft een kick om een wedstrijd in goede banen te leiden.
‘Ik heb op mijn 14de de cursus voor verenigingsscheidsrechters bij mijn club ASC Nieuwland gedaan en vond het meteen leuk. Ik ben begonnen bij de jeugd en heb later de scheidsrechtersopleiding 3 en 2 afgerond. Ik mag mezelf inmiddels KNVB-scheidsrechter noemen en ben bezig met de scheidsrechtersopleiding 1.
‘Afgelopen weekend floot ik de vierdedivisiewedstrijd tussen Halsteren en Goes, maar mijn ambitie is om het betaald voetbal te halen. Om dat te bereiken, volg ik niet alleen de opleiding – die bestaat uit zeven of acht bijeenkomsten –, maar train ik ook twee keer per week met andere scheidsrechters om mijn conditie op peil te houden en over het vak te praten.
‘Tijdens de wedstrijden vind ik het leuk om onderdeel van het spel te zijn en op gelijke voet met de spelers te staan. Als het moet treed ik op, maar als het kan maak ik een praatje met ze. Dan snappen die gasten dat ik er ook voor mijn lol ben en een leuke middag wil. We staan samen op het veld omdat we van het spelletje houden.
‘Voor het geld hoef ik het niet te doen. Naast mijn kilometervergoeding krijg ik 26 euro per wedstrijd en 6 euro lunchvergoeding. Daarvoor ben ik vaak wel bijna mijn hele zaterdag kwijt, maar ik heb het er graag voor over. Hogere vergoedingen zouden voor jongeren een motivatie kunnen zijn om het scheidsrechtersvak te ontdekken en erin te groeien.’
‘Als scheidsrechter kan ik veel meer genieten van het spel dan toen ik zelf nog voetbalde. Ik was vooral bezig om wedstrijden te winnen, maar nu ik objectief ben, probeer ik af en toe complimenten uit te delen. ‘Mooi schot, volgende keer gaat-ie erin’, zegt ik dan. ‘Komt goed, scheids’, reageert de speler dan.
‘Ik haal het meeste plezier uit het contact met de voetballers. Ik zeg zelf weleens dat ik een wedstrijd fluit tussen twee teams, maar dat we er met z’n drieën van moeten kunnen genieten. Als de twee teams – wat de uitslag dan ook mag zijn – een leuke middag hebben gehad, dan stap ik met een voldaan gevoel van het veld.
‘Ik fluit tot de vierde divisie bij de mannen en in de eredivisie vrouwen. Grote verschillen tussen mannen en vrouwen merk ik niet. Voetbal is voetbal, het spelletje blijft hetzelfde. Wel krijg ik als vrouw veel respect tussen de mannen. Soms zeggen de spelers na de wedstrijd dat ik beter fluit dan mijn mannelijke collega’s. Dat is wel leuk om te horen, maar mijn mannelijke collega’s zijn net zo goed als ik.
‘Ik ben op mijn 11de begonnen met fluiten bij mijn club Wilhelmina Boys en het heeft mij enorm geholpen in mijn persoonlijke ontwikkeling. Ik ben als kind gepest op de basisschool en heb als scheidsrechter geleerd om standvastig te zijn, te geloven in mijn beslissingen en effectief te communiceren als iemand tegenover je staat, ook al ben je het oneens.
‘Van andere scheidsrechters heb ik verhalen gehoord over fysiek of verbaal geweld, maar gelukkig heb ik daar zelf nog niet mee te maken gehad. Het vervelendste vind ik als een trainer zijn frustraties op mij uit, terwijl zijn ploeg niet goed voetbalt. Ik probeer de situatie aan te voelen en als ik denk dat het kan, maak ik weleens een grapje terug. ‘Mijn beslissing was misschien slecht, maar bij jullie loopt het ook niet lekker, hè?’
‘Mijn droom is om de vrouwen op internationaal niveau te fluiten en in de eredivisie voor mannen actief te zijn. Het moment dat de eerste vrouwelijke scheids op het hoogste niveau in Nederland fluit, komt steeds dichterbij, daar ben ik van overtuigd.’
‘Als scheidsrechter zie ik mezelf als manager van de wedstrijd. Het gaat niet alleen om het trekken van een kaart of fluiten voor een overtreding. De uitdaging voor mij zit hem in het aanvoelen van de wedstrijd. Wanneer zit je er kort op en op welke momenten laat je juist doorspelen?
‘Ik denk dat ik het wedstrijdklimaat – zoals ik het noem – goed aanvoel omdat ik tot twee jaar geleden zelf gevoetbald heb. Ik kan me verplaatsen in de spelers en hun emoties. Die emoties had ik als voetballer zelf ook. Maar het moet natuurlijk wel binnen de perken blijven.
‘Ik ben op mijn 16de verenigingsscheidsrechter geworden, omdat ik iets wilde betekenen voor mijn club, SJO Broekster-Wâlden. Ze zochten scheidsrechters. Ik wist niet zo goed wat ik ervan moest verwachten, maar vond het al snel leuk. Leuker dan ik had gedacht.
‘Ik begon bij de kleinste jeugd op een half veld. Nadat ik de cursus voor veldscheidsrechter had afgerond, mocht ik wedstrijden leiden op het grote veld. Nu ben ik KNVB-scheidsrechter en fluit ik in de eerste klasse en vierde divisie. Aankomend weekend heb ik de Emmense derby tussen SVBO en DZOH, daar kijk ik nu al naar uit.
‘Ik heb vanuit de KNVB een eigen coach met wie ik wekelijks spar. We bellen voor of na de wedstrijd om te reflecteren. Wat ging er goed en wat niet? Dat kan bijvoorbeeld gaan over een strafschopsituatie. Daarnaast komt hij zeven keer per jaar bij een wedstrijd kijken.
‘Als ik voetbal kijk, let ik altijd extra op de scheidsrechter. Ik probeer dingen op te steken van de profs. Ik vind Bas Nijhuis erg goed. Hij laat veel doorgaan, waardoor een wedstrijd ook echt een wedstrijd kan worden. Zelf hoop ik ook ooit in het betaald voetbal actief te zijn.
‘Maar eerst kan ik nog veel leren als amateurscheidsrechter. De vergoeding die je ervoor krijgt, is niet hoog. Maar ik geloof er niet in dat meer jongeren gaan fluiten als die vergoeding iets omhoog gaat. Je moet het vooral doen omdat je van voetbal houdt en onderdeel wilt zijn van het spel.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant