Veel patiënten zijn afhankelijk van het bloed van anderen. Dat geldt bijvoorbeeld voor kankerpatiënten die chemotherapie ondergaan. Als bloeddonor doe je dus iets goeds voor je medemens. Je wordt warm ontvangen en goed verzorgd.
Gio veranderde van een ziek jongetje dat geregeld bij de juf op schoot sliep, naar een 13-jarige die houdt van freerunnen. Hij krijgt om gezond te blijven iedere drie weken een infuus met een plasmageneesmiddel dat bestaat uit antistoffen van donoren. Renate Hermans (44) overleefde dankzij gedoneerd bloed ternauwernood een slagaderlijke bloeding na een scooterongeluk. Het zijn twee voorbeelden van de vele patiënten die afhankelijk zijn van de donaties die worden gedaan bij de Nederlandse bloedbank Sanquin.
Over de auteur
Heleen van Lier schrijft voor de Volkskrant over praktische kwesties uit het dagelijks leven en (duurzaam) reizen.
Een op de vier mensen heeft in het leven een bloeddonatie of een behandeling met een bloedproduct nodig. Dit kunnen bijvoorbeeld transfusies zijn na een ongeval. Of het kan gaan om een geneesmiddel op basis van gedoneerd plasma, voor de behandeling van auto-immuunziektes en stollingsziektes.
De grootste groep van patiënten die afhankelijk zijn van bloeddonaties, zijn kankerpatiënten die chemotherapie ondergaan, vertelt Sanquin-woordvoerder Merlijn van Hasselt. Een klein deel van de bloeddonaties gaat naar de wetenschap, om bijvoorbeeld kankerdiagnostiek via bloed te verbeteren.
Omdat de bloedbank volgens de wet geen financiële beloning mag stellen tegenover een bloeddonatie, zijn alle patiënten die bloed of een bloedproduct nodig hebben afhankelijk van het altruïsme van de samenleving. Het aantal bij Sanquin geregistreerde bloeddonoren ligt rond de 400 duizend.
Sanquin zou graag wat ruimer in het jasje zitten, want gedoneerd bloed is slechts kort houdbaar. ‘Omdat we heel efficiënt met onze donaties willen omgaan, werken we met een oproepsysteem’, zegt Van Hasselt. ‘Zien we de voorraad van een bepaalde bloedgroep sterk dalen, dan nodigen we donoren met die bloedgroep uit om te doneren.
Door deze strakke afstemming wordt er vrijwel niets verspild. Dit gaat meestal goed. Maar in de zomer en rond Kerst is het soms lastig om snel donoren te vinden en de bloedvoorraad op peil te houden.’
Daarnaast geldt: hoe groter de donorpopulatie, hoe beter het bloed kan worden afgestemd op de ontvanger. ‘Er zijn 380 bloedgroepen, waarvan er 22 het belangrijkst zijn. Met een betere match is de kans kleiner dat iemand een afweerreactie krijgt en ziek wordt van de transfusie.’
Dit speelt volgens de Sanquin-woordvoerder vooral bij chronische patiënten die steeds opnieuw bloedtransfusies krijgen. ‘Bij iedere transfusie leert je afweersysteem zich te verweren tegen afwijkende bloedgroepen, en wordt de kans op ziekte als gevolg van de transfusie groter.’
Een probleem voor de bloedbank in Nederland is dat de donoren vooral van westerse origine zijn, zegt Eva-Maria Merz, hoogleraar donorgedrag aan de VU en onderzoeker bij Sanquin naar het gedrag van bloeddonoren. ‘Dit leidt tot sociale ongelijkheid in de gezondheidszorg.’
Ter illustratie noemt ze de erfelijke ziekte sikkelcelanemie, een ziekte die vooral voorkomt bij mensen met voorouders uit het zuiden van Afrika. Patiënten met sikkelcelanemie hebben vaak hun hele leven bloedtransfusies nodig, maar bloeddonoren met eenzelfde etniciteit zijn juist ondervertegenwoordigd in de donorpopulatie.
Daarom ontwikkelt Sanquin nu wervingscampagnes gericht op een specifieke groep van potentiële donoren. Zo is er een tentoonstelling in de Bijlmer over sikkelcelziekte en bloeddonatie.
‘Het belangrijkste doel is om mensen ermee bekend te maken. Een deel van de mensen wordt geen donor omdat zij zichzelf niet gezond genoeg vinden, of vanwege prikangst. Maar meestal weten mensen er gewoon te weinig over’, zegt Merz.
Vaak genoemde redenen om wel donor te worden zijn volgens haar: ‘Omdat ze iemand kennen die bloed nodig heeft, of nodig heeft gehad. Of omdat ze mensen kennen die ook bloed doneren.’
Hoe zit het met je eigen gezondheid, als je overweegt om donor te worden? Voordat je bloeddonor kunt worden, onderga je een uitgebreid onderzoek, zegt Katja van den Hurk, epidemioloog en hoofdonderzoeker bij het Amsterdam-UMC en Sanquin.
‘Eerst vul je een vragenlijst in, met onder andere intieme vragen over seksueel gedrag in de laatste maanden. Sommige via het bloed overdraagbare infecties zoals hiv zijn namelijk niet direct zichtbaar in het bloed.’ De vragen zijn sinds januari gelijk voor mannen en vrouwen – dit vanwege een controverse toen alleen nog mannen bepaalde vragen kregen voorgelegd.
Na de vragenlijst volgt een bloedtest. Blijkt daaruit dat je bijvoorbeeld een infectieziekte onder de leden hebt, dan word je hier desgewenst over ingelicht. Van Hasselt: ‘Soms redt dit iemands eigen leven’.
Een grondige procedure is in het belang van zowel de ontvanger van het bloed als de bloeddonor zelf, onderstreept Van den Hurk. ‘Juist omdat de donor dit uit altruïstische motieven doet, is het van belang dat deze hier zo min mogelijk nadeel van heeft. Zo wordt voorafgaand aan iedere donatie je bloeddruk en je ijzergehalte gemeten, om bloedarmoede te voorkomen.’
Sommige medici beweren dat het afnemen van bloed gunstig is tegen hoge bloeddruk en dat het daarmee hart-en-vaatziekten voorkomt. Het is lastig om die claim echt hard te maken, zegt Van den Hurk, omdat de donorgroep sowieso al een gezonde groep mensen is.
Wel rapporteren bloeddonoren regelmatig gunstige effecten, zoals het verminderen van hoofdpijn. ‘We weten niet of dit echt komt door minder druk in de aderen, of dat het psychologisch is, zegt Van den Hurk. We noemen dit het warm-glow-effect: het fijne gevoel dat mensen krijgen na een donatie omdat ze iets goeds hebben gedaan.’
‘Welkom. Fijn dat je er bent.’ Wie bij Sanquin langskomt, wordt warm ontvangen en goed verzorgd, merkt de auteur van deze rubriek, die zelf de proef op de som nam door bloed te doneren. Na het vooronderzoek kun je worden opgeroepen om bloed of plasma te komen doneren op een voor jou gunstig tijdstip. Na de keuring, neem je plaats in een ligstoel in een ruimte met andere bloeddonoren. Hier word je geprikt en wordt er een halve liter bloed afgenomen. Gedoneerd bloed wordt door Sanquin opgesplitst in rode bloedcellen, bloedplaatjes en plasma. Met één donatie kun je dus tot drie patiënten helpen. Binnen tien minuten ben je klaar en kun je even bijkomen met wat lekkers in het donorcafé. Je kunt ook alleen bloedplasma doneren, dan worden de rode bloedcellen en de bloedplaatjes meteen weer teruggegeven. Plasmadonoren zitten drie kwartier in de stoel.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant