Vandaag begint het strafproces tegen leden van de Coöperatie Laatste Wil. Ze worden verdacht van het vormen van een criminele organisatie, die als doel had het zelfdodingspoeder Middel X te verstrekken. We bellen met verslaggever Maud Effting. Zij volgt de vereniging al jaren, net als de discussie over het zogenoemde vrijwillige levenseinde.
Maud, wat staat er op het spel?
‘Er staan zeven mensen voor de rechter, allemaal zeventig jaar of ouder. Volgens het Openbaar Ministerie vormden zij een criminele organisatie die het doel had om hulp te bieden bij zelfdoding. Het gaat daarbij om Coöperatie Laatste Wil, die al jaren ijvert voor het recht van mensen op een humaan middel om het leven zelfstandig en zonder arts te kunnen beëindigen.
‘Ze kwamen in 2017 op de proppen met Middel X, een dodelijk poeder. Dat poeder is op zich een legaal verkrijgbaar product. De verkoop aan particulieren is echter aan banden gelegd, door een convenant dat de overheid heeft gesloten met de chemische industrie. Als het middel wordt verstrekt met het oog op het beëindigen van het leven, en dat vervolgens ook plaatsvindt, dan kan die verstrekking worden gezien als hulp bij zelfdoding. Op dat delict staat drie jaar celstraf. In de afgelopen jaren hebben zeker tientallen mensen met het middel een einde aan hun leven gemaakt.
‘Ook tegen andere individuen lopen al processen wegens directe hulp bij zelfdoding. Alex S. zou bijvoorbeeld 1.600 pakketjes verkocht hebben van het middel, waarna minstens tien mensen overleden. Hij is veroordeeld tot drieënhalf jaar cel, waarvan anderhalf jaar voorwaardelijk. De rechtbank nam hem onder meer kwalijk dat hij geen vragen stelde aan de kopers van het middel. Daardoor is hij volgens de rechters ‘zeer lichtvaardig’ met het leven van anderen omgesprongen.’
Hoe plaats je dit strafproces in de vele jaren dat er al wordt gesproken over de mogelijkheid zelf te kunnen kiezen voor een vrijwillig levenseinde?
‘Er is jaren gezocht naar de Pil van Drion, een nog niet bestaand middel waarmee een hoogbejaarde die naar eigen oordeel klaar is met leven op een humane wijze uit het bestaan zou kunnen stappen. Coöperatie Laatste Wil (CLW) heeft Middel X echt gelanceerd als een oplossing. Heel veel mensen wilden het toen hebben.’
En Coöperatie Laatste Wil begon toen meteen met verstrekking van Middel X?
‘Het bestuur heeft meermaals verkondigd dat het binnen de wet wilde blijven. Leden mogen Middel X niet verstrekken. Tegelijkertijd wisten ze wel dat er onder de radar van alles gebeurde. Die grote vraag naar het middel heeft geleid tot een ondergronds netwerk waarin Middel X werd verhandeld. Dat gebeurde ook rond bijeenkomsten van CLW, blijkt uit het strafdossier dat wij in bezit kregen.
‘Justitie heeft ervoor gekozen om veel capaciteit in te zetten voor het oprollen van dat netwerk. Er werden leden en bestuursleden van CLW afgeluisterd. Er werden huiszoekingen gedaan en vele documenten, telefoons, laptops en gegevensdragers in beslag genomen en bestudeerd.
‘Wij hebben afnemers gesproken die heel blij waren dat ze het middel eindelijk te pakken hadden. Zij wilden het middel in hun nachtkastje hebben, om te zijner tijd weloverwogen een einde te maken aan hun leven. Dat is ook gebeurd. Maar we hebben ook de andere kant gezien: mensen die op een impulsieve manier een einde aan hun leven maakten hiermee. Dat leidde tot verschrikkelijk veel verdriet bij nabestaanden. Zij vonden dat de zelfdoding voorkomen had kunnen worden.’
‘Justitie probeert nu aan te tonen dat de bestuurders wel degelijk een rol hadden in het faciliteren van de verstrekking en het opzetten van het ondergrondse circuit. Ik sprak net telefonisch met een van de advocaten van de twee aangeklaagde oud-bestuursleden van de coöperatie, Jos van Wijk en Petra de Jong. Het gaat te ver om de details uit te leggen, maar zij zeggen dat hun cliënten eigenlijk niet van iets strafbaars worden beschuldigd. Hulp bij zelfdoding is alleen strafbaar als er ook daadwerkelijk iemand overlijdt. Maar hun cliënten worden niet met sterfgevallen in verband gebracht.’
‘Het OM zet hier in elk geval zwaar op in. Het is natuurlijk nieuw dat een zelfdodingsmiddel op zo’n grote schaal wordt verspreid. Er zijn ook meerdere aangiften gedaan door nabestaanden.’
Wat verwacht je van de eerste procesdag?
‘De rechtbank wil in het begin alle verdachten de gelegenheid geven voor een openingsverklaring. Dat is echt uitzonderlijk. Het lijkt een beetje op de gang van zaken in een Brits proces. Ze mogen aangeven waar de zaak volgens hén over gaat. De twee bestuursleden willen daar in ieder geval gebruik van maken.’
Hoe zie jij de verdachten, als idealisten of vrijbuiters?
‘Moeilijke vraag. Het zijn in ieder geval geen doorsnee criminelen. Je kunt zeggen dat ze een idealistische en activistische inslag hebben. Het gaat ze niet om geld. Ze willen mensen helpen. Dat geldt in ieder geval voor een deel van de leden van Laatste Wil. De strijd voor een legaal vrijwillig levenseinde wordt door sommigen ook wel vergeleken met de strijd die eerder werd gevoerd voor abortus. De coöperatie is ook bezig met een zaak tegen de Staat, om hulp bij zelfdoding uit het Wetboek van Strafrecht te halen.
‘Een deel van de Nederlandse bevolking zou ook wel een goed werkend middel voor een zelfgekozen levenseinde in het nachtkastje willen hebben. Dat heeft te maken met de vergrijzing en de angst voor aftakeling, maar ook met de toegenomen wens voor autonomie. Mensen willen zich niet meer zomaar neerleggen bij het oordeel van een arts als het gaat om het einde van hun leven. Maar het blijft een onoplosbaar dilemma: dat zelfbeschikking voor ouderen tegelijkertijd een groot risico is voor een andere, kwetsbare groep.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant