Geert Wilders klaagde over het mislopen van het Torentje, maar deze week bleek weer hoeveel ruimte een langer verblijf in de Kamer hem geeft. Andere fracties bieden de ervaren PVV-leider weinig weerwerk; het grootste risico zit in zijn eigen partij.
Geert Wilders ontving Hugo de Jonge dinsdag als een oude vriend in de Tweede Kamer. ‘Het is alweer een tijdje geleden, leuk u hier weer te treffen’, zei de PVV-leider zonder enig sarcasme tijdens het Kamerdebat over de kennis van de AIVD over Russische beïnvloeding. ‘Dat is wederzijds’, antwoordde de enigszins verrast ogende demissionair minister van Binnenlandse Zaken.
Wie het tafereel gadesloeg zou bijna vergeten dat Wilders eind 2022 De Jonge op Twitter nog een ‘gestoorde gek’ noemde, die ‘zijn eigen volk haat’. ‘Dit land is van ons en als je het wilt weggeven aan buitenlandse profiteurs dan hoor je hier niet thuis’, fulmineerde Wilders toen tegen de woonminister, die vond dat gemeenten meer asielzoekers moesten opvangen.
Over de auteur
Frank Hendrickx is politiek verslaggever en onderzoeksjournalist van de Volkskrant.
Volg alles over de kabinetsformatie hier.
Dat is 1,5 jaar en 20 zetels verkiezingswinst voor de PVV geleden. Nu is alles anders. Wilders is na ruim een decennium van politiek isolement plotseling de spil in de formatie van een nieuw extraparlementair programkabinet. En als leider van de grootste partij verwelkomt hij tegenwoordig een minister alsof die bij hem op bezoek komt.
Wilders’ status in de Tweede Kamer is onmiskenbaar veranderd. Ongestoord presenteerde de PVV-leider zich dinsdag als bezorgde democraat. Hij noemde de Russische beïnvloedingscampagne ‘zeer ernstig’ en ‘de bijl aan de wortel van de democratie’.
Aan zijn eigen vriendschappelijke banden met Rusland – in 2018 sprak hij lovend over Poetin op de Russische propagandazender Russia Today – werd hij niet herinnerd, hoewel de zwarte pr-praktijken van het Kremlin destijds ook al bekend waren. Niemand vroeg of hij het afgelopen jaar nog benaderd is door Voice of Europe, de pro-Russische site waar de PVV-leider in het verleden lyrisch over was.
Het bleef ook stil toen Wilders tijdens het debat verkondigde dat hij in het verleden slachtoffer was van twee politieke processen, waarmee hij verwees naar zijn vervolging wegens onder andere haatzaaien en groepsbelediging. De beoogde coalitiepartners VVD, NSC en BBB protesteerden niet. Alleen GL-PvdA-leider Frans Timmermans wees erop dat er in een democratische rechtsstaat zoals Nederland geen politieke vervolgingen bestaan.
Het is een van de voordelen van een langer verblijf in de Kamer voor Wilders: Kamerleden controleren wel de regering, maar amper elkaar. Veel wijst er dan ook op dat Wilders als meest ervaren debater en fractievoorzitter de komende jaren weinig te vrezen heeft.
Tegelijkertijd begint bij de rest van de Kamer op te vallen hoe moeizaam zijn eigen fractie opereert. Het AD liet deze week berekenen dat de PVV als grootste fractie slechts 77 keer deelnam aan de ruim honderd plenaire debatten sinds de installatie van de nieuwe Tweede Kamer.
Ongeveer net zo vaak als het veel kleinere BBB, en minder dan GL-PvdA, VVD, NSC en D66. Zelfs bij belangrijke debatten, zoals over de oorlog in Oekraïne, het gasdossier in Groningen en het toestaan van een referendum over een Nexit uit de EU, kwam geen PVV’er opdagen.
Kamerlid Fleur Agema gaf als reden dat de 25 nieuwkomers zich nog aan het inlezen zijn. Bovendien moet er ook nog onderhandeld worden over een nieuw kabinet en was er een enkel ziektegeval. Onvermeld bleef dat er ook bij andere partijen volop debutanten zijn; in totaal telt de Kamer 67 nieuwkomers. Maar anders dan bij de PVV hebben die vaak een langer politiek cv en ogen zij daardoor meer op hun gemak in de Kamer.
Wilders mag gewend zijn aan zijn rol als leider van de grootste partij, dat geldt vooralsnog minder voor de rest van de PVV. Niemand binnen de fractie weet hoe het is om te functioneren als regeringspartner. Alleen Wilders deed daar als VVD’er bijna een kwart eeuw geleden ervaring mee op onder Paars II.
Een handvol Kamerleden was nog even gedoger onder Rutte I, maar verder weten zelfs de ervaren PVV’ers niet beter dan dat ze in een debat kunnen zeggen wat ze willen, liefst zo scherp mogelijk. Consequenties waren er toch niet.
Nu is plotseling de rem erop gezet en moeten PVV’ers op hun woorden letten. De formatie mag niet verstoord worden. Dat is al een keer gebeurd, toen het nieuwe Kamerlid Joeri Pool de ‘globalistische elite’ en de ‘voortdurende provocaties’ richting Rusland hekelde. Pool mocht daarna niet meer optreden tijdens een Oekraïne-debat, als vervanger van de wegens ziekte afwezige senior Raymond de Roon .
Wilders blijft volhouden dat hij premier had willen worden, maar zelfs binnen de PVV vroegen ze zich af of de fractie overeind had kunnen blijven zonder hem. Nummer twee Agema liet al zien hoe moeilijk de nieuwe rol van potentiële regeringspartner is. Als zorgwoordvoerder bleef ze met moeite overeind toen ze onder vuur werd genomen vanwege het niet meteen afschaffen van het eigen risico.
De personele bezetting van de PVV zal de komende tijd nog vaker op de proef worden gesteld. Als de formatie succesvol is, moet de eenmanspartij bewindspersonen gaan leveren. Daarnaast moet Wilders op 23 april een lijst inleveren voor het Europees Parlement, waar de partij nu nul zetels heeft, terwijl de peilingen wijzen op een winst van negen. Veel reserves zijn er niet: de lijsten van de Eerste en Tweede Kamer zijn nagenoeg uitgeput, de meeste ex-Europarlementariërs hebben de PVV de rug toegekeerd.
‘Ik zal nog een keer minister-president worden’, zei Wilders toen hij enkele weken geleden aankondigde in de Kamer te blijven. Inmiddels wordt steeds duidelijker dat hij dan eerst de personele capaciteit binnen zijn partij moet uitbouwen. Iets wat hem de afgelopen achttien jaar niet is gelukt.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant