Teheran maakte van zijn gevangenissen vorig jaar ‘moordvelden’, constateert Amnesty International in een nieuw rapport. Het Iraanse regime voerde vorig jaar het grootste aantal executies uit sinds 2015.
‘Aan onze landgenoten: laat ze ons niet vermoorden. We hebben jullie hulp nodig.’ De zinnen staan gekrabbeld op een papiertje dat is voorzien van een stempel van de bibliotheek van de gevangenis van Isfahan. Drie gevangenen – Majid Kazemi, Saeed Yaghoubi en Saleh Mirhashemi – wisten de boodschap buiten de gevangenismuren te krijgen, maar hun smeekbede was tevergeefs. Twee dagen later werden ze geëxecuteerd.
De zaken van Kazemi, Yaghoubi en Mirhashemi staan volgens de mensenrechtenorganisatie niet op zich. In een ruim dertig pagina’s tellend rapport waarschuwt Amnesty over de toegenomen repressie in het land, nadat de ‘Masha Amini-protesten’ in 2022 Iraanse steden hadden overspoeld.
Volgens cijfers van Amnesty werden vorig jaar zeker 853 burgers geëxecuteerd, meestal zonder dat daar een eerlijk proces aan voorafging. De organisatie baseert zich op cijfers van lokale mensenrechtenorganisaties, berichten in de staatsmedia en ingevoerde bronnen.
Over de auteur
Maartje Geels is algemeen verslaggever van de Volkskrant.
Ten opzichte van 2022 lag het aantal executies in 2023 bijna 50 procent hoger. Maar volgens Irankenner Paul Aarts van de Universiteit van Amsterdam is daarmee niet direct sprake van een nieuwe ontwikkeling: ‘De doodstraf is een standard operating procedure van een dictatoriaal regime. Het hoort bij het repertoire van Teheran.’
Vele executies waren volgens Amnesty terug te voeren op de protesten na de dood van Mahsa Amini. Die 22-jarige Koerdisch-Iraanse vrouw stierf in september 2022 in de handen van de autoriteiten, zeer vermoedelijk als gevolg van zware hersenschade die ze had opgelopen bij haar arrestatie. De moraalpolitie had de jonge vrouw van de straat geplukt omdat zij haar hoofddoek niet volgens de uiterst strenge voorschriften had gedragen.
Waar de protesten na Amini’s dood aanvankelijk waren gericht op de strikte religieuze regels in Iran, mondden deze al snel uit in betogingen tegen het regime van ayatollah Khamenei.
Het drietal Kazemi, Yaghoubi en Mirhashemi werd in november 2022 opgepakt, nadat zij in Isfahan hadden deelgenomen aan protesten. Volgens Amnesty zijn ze in gevangenschap onderworpen aan martelingen. Kazemi zou op zijn kop zijn hangen en gedwongen zijn filmpjes te kijken waarin zijn broer werd mishandeld.
Vijftien keer werd de 30-jarige Iraniër naar eigen zeggen op een stoel gezet en waarna hij een touw om zijn nek kreeg geknoopt. In een audiobericht dat buiten de gevangenismuren belandde, verklaarde Kazemi dat de veiligheidsdiensten hem dwongen toe te geven dat hij een wapen had gebruikt. ‘Ik zei dat ik alles zou zeggen wat ze wilden, als ze mijn familie maar met rust lieten.’
Afgelopen december verscheen Kazemi voor de rechtbank, een maand later kreeg hij zijn vonnis te horen: moharebeh, oftewel ‘oorlog voeren tegen God’. De lezing van de autoriteiten: Kazemi schoot bij protesten in Isfahan waarbij drie agenten van de veiligheidsdienst om het leven kwamen.
Het zijn niet alleen demonstranten die zijn geëxecuteerd. Er werden ook zeker 481 Iraniërs gedood omdat zij zich schuldig zouden hebben gemaakt aan drugsgerelateerde misdrijven. 30 procent van de veroordeelden behoorde tot de Baloch, een minderheid die in Iran zwaar wordt onderdrukt. Aarts: ‘De autoriteiten komen altijd met dezelfde standaardargumenten aanzetten: we voeren eerlijke processen, het gaat om drugsgerelateerde criminelen, etcetera. Het is de verontwaardiging van ons in het Westen versus de vanzelfsprekende houding onder de machthebbers in Teheran.’
De repressie uit zich niet alleen in een toename van het aantal executies. Vorige week nog onthulde een speciale missie van de Verenigde Naties dat rondom de protesten zeker 551 burgers zijn gedood, onder wie tientallen kinderen. ‘De veiligheidsdiensten schoten op betogers en omstanders, vaak op heel korte afstand en doelgericht’, aldus de onderzoekers.
In de toegenomen repressie na de protesten ziet Aarts nog geen bewijs dat het regime zich er ernstig door bedreigd voelt. ‘Mijn inziens zitten de machthebbers nog altijd stevig in het zadel. Maar het regime is door de aanhoudende protesten zeker zwakker dan voorheen.’
Dat beeld wordt versterkt door de economische achteruitgang van het land als gevolg van Amerikaanse sancties. ‘Economisch is het land in steeds zwaarder weer komen te verkeren’, zegt Aarts. ‘Grote delen van de bevolking merken dat, met name de middenklasse, en dat leidde tot onvrede.’
Dat de autoriteiten rondom de protesten keihard hebben ingrepen, heeft die onvrede verder vergroot. ‘Het regime heeft nog geen slapeloze nachten, maar er zal zeker zorg zijn. Ze willen protestgeluiden indammen, zoveel is duidelijk.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant