De ontzetting van de Groningers, de staatssecretaris die snikkend dreigde met aftreden, een VVD-fractie in de Eerste Kamer die zich haastte te zeggen dat het heus niet de bedoeling was geweest om het sluiten van het Groningse gasveld te vertragen. Het is meer dan zomaar een politiek ongeluk, dat we afgelopen week zagen. Het maakt duidelijk welke prijs we als land betalen voor het negeren van burgers in nood en voor jaren van opzichtige onbetrouwbaarheid, tot aan een verzwakte geopolitieke positie aan toe.
Bedrog. Dat was ook het eerste dat bij mij opkwam toen ik zag dat een meerderheid in de Eerste Kamer meer wilde weten over de leveringszekerheid voordat er kon worden gestemd over het dempen van de gasputten. Direct kwam GroenLinks-PvdA met de suggestie dat formerende partijen hier vooruitliepen op de mogelijkheid om de gaswinning in Groningen, die sinds 1 oktober stilligt, toch weer op te starten omdat ze het geld kunnen gebruiken voor hun plannen. Niet onvoorstelbaar. Maar ik was verbaasd toen ik de naam zag van de VVD-senator die het initiatief tot het uitstel had genomen.
Caspar van den Berg? Was dat dezelfde Caspar van den Berg die als hoogleraar – lang verbonden aan de Universiteit Groningen – al jaren aandacht vroeg voor de noden en behoeften van landelijke gebieden, nog voor het in de mode was? Ja, dit was toch echt de bestuurskundige die ik daar nog eind oktober 2022 over had geïnterviewd. Hij had toen – naast zijn werk als wetenschapper pas net senator – aan de kaak gesteld dat grootstedelijke problemen worden gezien als de problemen van heel Nederland, terwijl de problemen in landelijk gebied worden gezien als problemen van dáár. En nota bene het aardbevingsdossier als voorbeeld aangevoerd.
Ik weet dat mensen kunnen worden ingekapseld in de politiek, maar dit was hard gegaan, zeg. Net toen ik daarover liep te dubben, belde hij. De ironie was ook hem niet ontgaan.
Nee, er was niets afgestemd met zijn partijtop of met BBB en PVV, bezwoer hij. Hij was op enig moment zelfs verbaasd geweest over steun van die andere partijen. Nu steek ik voor geen enkele politicus mijn hand in het vuur, al is Van den Berg een van de weinige overgebleven aanhangers van wat ooit een stevige liberale stroming binnen de VVD was. Ik geloof niet dat hij veel opheeft met de radicaal-rechtse coalitie in aanbouw.
En zijn kritische benadering van de wet die regelt dat er beton in de putten kan worden gestort? Van den Berg dacht alleen aan zeer extreme omstandigheden, zoals een oorlog tussen Rusland en de Navo. Hij had de geopolitiek gemist in de beraadslagingen in de Tweede Kamer. En hij trekt uit de parlementaire enquête naar de gaswinning de bestuurlijke les dat je niet slechts naar één belang moet kijken. Dat waren voorheen altijd de overheidsfinanciën, ten koste van de Groningers. Was nu de snel verslechterende situatie in de wereld niet de verwaarloosde factor? Hebben we daar over een aantal jaren niet weer spijt van?
Om bij zo’n rampzalig scenario een nieuwe put te slaan, zou weer een wetswijziging nodig zijn. Het kost tientallen miljoenen per put en duurt drie maanden. Dat leek de VVD’er iets om nog te doordenken. En het kabinet verwees naar een nieuw wetsvoorstel waarmee de overheid verplicht reserves kan laten aanleggen. Was het niet verstandig om behandeling daarvan in de Tweede Kamer af te wachten? Van den Berg had zich – slordig, zegt hij – niet gerealiseerd dat je dan zo een jaar verder bent. Nu hij dat wist, legde hij zich neer bij een snelle behandeling van de sluitingswet.
Wat zien we hieraan?
Dat de VVD na veertien jaar machtspolitiek met halve waarheden en leugens voorlopig nog wel even de schijn tegen zal hebben.
Dat zelfs iemand die zich er vakmatig in heeft gespecialiseerd en in menig Gronings zaaltje heeft gestaan, kennelijk niet goed inziet hoe communicatie met burgers hoort te verlopen. Je kunt zo’n beladen onderwerp niet in een procedurevergadering aansnijden, zonder de mensen die het raakt te betrekken bij wat je aan het doen bent.
Belangrijker, we zien de schade van wanbeleid. Uiteraard is die het grootst voor de gedupeerden. Maar er is schade voor ons allen. Want waarom is het begrip ‘leveringszekerheid’ zo beladen? Het werd misbruikt. Het was een smoes om ten koste van de Groningers veel gas te winnen, enkel omdat de oliebedrijven en de Staat daaraan verdienden. Zo zette toenmalig minister Henk Kamp het in om direct na de zwaarste aardbeving in 2012 de winning tot piekhoogte op te stuwen, terwijl dat nergens voor nodig was.
Stel dat destijds écht over leveringszekerheid was nagedacht en rekening was gehouden met de belangen van de Groningers. Dan was er bedachtzaam met de gasvoorraad omgesprongen. Dan hadden Groningers niet zo’n trauma. Dan had Nederland nu een grotere voorraad. Dan hadden de op zich logische vragen van senator Van den Berg niet gesteld hoeven worden. Dan was onze positie in een gevaarlijke wereld niet zo zwak geweest.
Bedenk dat erbij, de volgende keer dat Kamp in een talkshow weer eens anderen de les komt lezen.
Over de auteur
Kustaw Bessems is columnist van de Volkskrant en host van de podcast Stuurloos. Hij heeft een bijzondere belangstelling voor openbaar bestuur. Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant