Topvoetbalsters vinden hun programma te vol en klagen dat ze te weinig rust krijgen. Overbelasting is een ongrijpbaar fenomeen, maar juist die klachten moeten serieus worden genomen.
De klap van de uitschakeling kwam hard aan eind februari, zeker omdat het haar laatste kans was om mee te doen. Maar één voordeel kon Daniëlle van de Donk (32) nog bedenken van het missen van de Olympische Spelen: misschien zat er nu eindelijk weer eens een langere vakantie in.
‘Maar nee hoor’, zucht ze, zichtbaar geïrriteerd. ‘Nu moeten we in juli weer EK-kwalificatiewedstrijden spelen. Dat vind ik moeilijk, ik snap niet dat je dat zo kunt plannen.’ En ze wil het ook niet meer begrijpen. ‘Er wordt gewoon niet aan ons gedacht.’
Over de auteur
Dirk Jacob Nieuwboer is sportverslaggever van de Volkskrant en schrijft over voetbal en handbal.
De middenvelder van Olympique Lyon en het Nederlands elftal is er klaar mee, want het gaat al jaren zo. En als Nederland in juli die onhandig geplande wedstrijden wint, weet ze dat het in 2025 niet veel beter wordt, want dan staat in de zomer het EK gepland.
‘Wedstrijden spelen vind ik het allerleukste’, legt ze uit. ‘Alleen, ik ben altijd naar iets aan het toewerken. Competitie, de Champions League, interlands, een toernooi. Ik heb nooit een stop.’
Onder aanvoering van bondscoach Andries Jonker vraagt het Nederlands team de laatste tijd aandacht voor de overvolle kalender. Meteen na zijn aantreden in augustus 2022 merkte Jonker dat zijn speelsters daar last van hadden. Ze vertelden dat ze moe waren, te weinig rust kregen.
Dat speelt zeker niet alleen in het vrouwenvoetbal, ook de mannen hebben er last van, en ook in veel andere sporten is het een probleem. Maar bij topvoetbalsters, vooral als ze in Europa spelen, valt een ding nog extra op: hun vakanties schieten er wel erg vaak bij in.
‘En die rustperiodes zijn erg belangrijk’, zegt Vincent Gouttebarge, chief medical officer van spelersvakbond Fifpro en wetenschapper in het Amsterdam UMC. ‘Voetballers en voetbalsters spelen tijdens het seizoen veel wedstrijden, vaak met te weinig rust ertussen. Ze moeten kunnen herstellen, niet alleen fysiek, maar ook mentaal en sociaal.’
Een volle kalender is voor topvoetbalsters een relatief nieuw probleem. Omdat ze sinds 1996 aan de Spelen meedoen, zijn er drie grote toernooien in een cyclus van vier jaar. Een meer dan bij de mannen, die de Spelen overlaten aan jeugdteams. Dat ‘extra’ toernooi was lange tijd niet zo’n probleem omdat het programma in de rest van het jaar minder intensief was.
Door corona schoven de Spelen van Tokio en het EK in Engeland een jaar op. De Spelen in Parijs zijn daardoor het vierde grote toernooi op rij, maar los daarvan krijgt het vrouwenvoetbal steeds meer last van groeipijnen.
Inmiddels zijn er serieuze nationale competities, bekertoernooien, de Champions League met voorrondes en groepswedstrijden, de Nations League in plaats van oefenpotjes. Het niveau is hoger, de weerstand groter, net als de druk en de belangen.
En dat wordt niet minder. Er komt in 2025 een Europa League en de Fifa wil een WK voor clubteams organiseren. Het laat zien dat vrouwenvoetbal in trek is, maar voor topvoetbalsters schiet de rust erbij in.
Vakbond Fifpro geeft in een van de laatste rapporten het voorbeeld van Keira Walsh. De middenvelder van Barcelona won met Engeland in 2022 het EK, had daarna tien dagen vakantie, waarna ze in het nieuwe seizoen vijftig wedstrijden speelde.
Een topvoetballer als Bruno Fernandes komt boven de zestig wedstrijden uit, maar hij had 22 dagen vakantie. Rodri, ook zo’n voetballer die vrijwel alles speelt, had 29 dagen vrij. Hun vrouwelijke collega’s in de top komen daar al jaren niet meer aan.
Walsh speelde na die vijftig wedstrijden nog het WK en haalde met Engeland de finale. Sommige van haar ploeggenoten hadden daarna zes dagen vrij, Walsh kwam pas later weer in actie, maar dat had een reden: ze was geblesseerd.
Door de vele blessures van topvoetbalsters, vooral de gevreesde kruisbandscheuringen, is overbelasting op de radar gekomen van clubs en en bonden. Terecht, vindt Gouttebarge, want het risico op blessures is groter als speelsters te weinig rust krijgen.
‘Wij hebben de afgelopen seizoenen een onderzoek gedaan onder voetbalsters in de Franse, Engelse, Duitse en Spaanse competitie’, legt hij uit. ‘Daaruit bleek dat geblesseerde voetbalsters meer wedstrijden speelden dan speelsters die niet geblesseerd raakten.’
Ook bij de kruisbandblessures, die bijvoorbeeld Vivianne Miedema en Jill Roord opliepen, ziet Gouttebarge een verband. De speelsters met deze blessure hadden gemiddeld minder rusttijd in een seizoen dan hun collega’s.
Bij blessures houden wetenschappers altijd een slag om de arm. Er zijn vaak meerdere oorzaken (slechte schoenen bijvoorbeeld, kunstgras, slechte training of domweg pech). Het is dus niet zo dat het alleen door overbelasting komt. Bovendien: overbelasting is sowieso een relatief ongrijpbaar fenomeen.
‘Als er langdurig te veel belast wordt met te weinig herstel, kan er weefselschade ontstaan’, legt bewegingswetenschapper Michel Brink van de Rijksuniversiteit Groningen en het UMCG uit. ‘Dit kan uitmonden in een blessure. Maar overbelasting uit zich ook in vermoeidheid, in achteruitlopende prestaties. Daar kunnen veel oorzaken voor zijn. Lichamelijk, maar ook mentaal. Heeft iemand stress, zit het thuis goed, is er genoeg ontspanning?’
Brink is universitair hoofddocent en onderzoekt sinds 2006 de balans tussen belasting en herstel bij voetballers. Hij constateerde toen al dat rust minstens zo belangrijk is als trainen en sindsdien is dat door onderzoek alleen maar bevestigd.
Tegelijkertijd weet hij ook dat het bij iedere sporter weer anders ligt. De een heeft baat bij meer spelen en trainen, bij de ander moet het een tandje minder. Een lange vakantie doet wonderen bij de een, terwijl anderen gewoon door kunnen buffelen.
‘Tien dagen vakantie per jaar lijkt me aan de korte kant’, zegt hij. ‘Zeker als het jaar na jaar het geval is. In de meeste arbeidscontracten is dat langer. Onderzoek naar de optimale vakantieduur in het voetbal is er niet. Ik zou haast zeggen dat het te kort is als spelers dat zelf zo ervaren.’
Tijdig signalen opvangen is juist belangrijk, zegt hij, om problemen te voorkomen of aan te pakken. Overbelasting is vaak op te merken als sporters laten weten dat ze vermoeid zijn, dat ze er geen zin in hebben, dat ze niet lekker in hun vel zitten, dat het ‘gewoon’ te veel is. Die geluiden moeten niet te makkelijk terzijde worden geschoven.
Bondscoach Jonker vertelde eerder dit jaar op een bijeenkomst in Zeist dat speelsters afgelopen zomer naar hem toe kwamen. ‘Ze zeiden: trainer, ik moet morgen Champions League spelen, maar ik heb zo’n leeg gevoel. Ik kan helemaal niet spelen, maar ik moet wel.’
Daar openlijk voor uitkomen, is lastig. Niet alle trainers reageren even begripvol, de concurrentie is bovendien groot. Niemand wil verzaken, niemand wil zijn plek verliezen en niemand wil als een zeurpiet bekendstaan.
‘Ik weet dat ik bevoorrecht ben’, zegt Van de Donk. ‘Dat ik van mijn hobby mijn werk heb gemaakt, maar het is soms ook zwaar. Bij Lyon is de druk om te winnen heel hoog, dat doet mentaal ook wat met je. Ik merk het vaak aan mijn lichaam aan het einde van het seizoen. Als je dan ook nog geen rust krijgt of je familie niet kunt zien, ja, ik vind dat gewoon moeilijk.’
Probleem is dat de belangen van verschillende partijen (clubs, bonden, spelers, tv-zenders) uiteenlopen. Een van de factoren is dat interlands van vrouwen en mannen zoveel mogelijk uit elkaar worden gehouden om zoveel mogelijk kijkers te trekken.
Dat verklaart deels waarom Van de Donk half juli nog moet opdraven voor de EK-kwalificatie. Het mannen-EK is dan bijna afgelopen, waardoor er weer ruimte is. ‘Zo’n planning is toch super raar’, zegt Van de Donk. ‘Voor ons zou het beter zijn om tijdens het EK te spelen. Dan kijken er maar minder mensen.’
Zij is er klaar mee dat de gezondheid altijd op de laatste plaats lijkt te komen. ‘De enige verandering die ik zie, is dat het alleen maar drukker wordt. Ik denk dat het belangrijk is dat we ons uitspreken, dat we laten weten dat het genoeg is.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant