De veelal negatieve wijze waarop gesproken wordt over mensen die sommige of alle vaccins afwijzen, helpt niet. Ook vaccinatieplicht op bijvoorbeeld kinderdagverblijven kan een averechts effect hebben, betoogt Daniëlle Timmermans.
De laatste tien tot vijftien jaar is er inderdaad iets veranderd als het om vaccinatie gaat, zoals Maarten Keulemans stelde in de Volkskrant van 24 maart. Bij de inhaalcampagne voor vaccinatie tegen meningokokken C in 2002 was de deelname onder burgers met een migratieachtergrond hoger dan onder andere burgers, zo bleek uit (eigen) onderzoek.
Dat is nu anders. In 2009 was de deelname aan HPV-vaccinatie met 50 procent voor het eerst beduidend lager dan verwacht, deels als gevolg van de vele verhalen op sociale media over onder meer epileptische aanvallen na vaccinatie. Vandaag de dag is de vaccinatiegraad vooral laag onder meiden met een Marokkaanse achtergrond.
Over de auteur
Daniëlle Timmermans is hoogleraar Risicocommunicatie en Volksgezondheid bij het Amsterdam UMC.
Dit is een ingezonden bijdrage, die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de Volkskrant reflecteert. Lees hier meer over ons beleid aangaande opiniestukken.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
Toch is de onrust rondom vaccinatie niet nieuw en niet alleen Westers. Ook bij de pokkenvaccinatie in de 19de eeuw was er onrust en argwaan onder de bevolking. Zoals in het boek Stuck van Heidi Larson is te lezen, worden in Pakistan gezondheidsmedewerkers die vaccineren vermoord. In Kameroen weigeren burgers tetanusvaccins vanwege angst voor het risico op onvruchtbaarheid (een ook bij ons bekend argument).
De oorzaken van niet-vaccineren zijn divers. Verminderd of geen vertrouwen in de overheid, misinformatie, gebrek aan kennis, moeilijke toegankelijkheid van een vaccinatielocatie en een meer afstandelijker gezondheidsbeleid. Het draagt allemaal bij.
Het lijkt mij evenwel onwaarschijnlijk dat de dalende vaccinatiecijfers te wijten zijn aan ouders die niet meer weten hoe ernstig de ziekten zijn waartegen wordt ingeënt, zoals wel wordt beweerd. Ook vóór de invoering van het rijksvaccinatieprogramma kwamen mensen weinig in aanraking met de ernstige gevolgen van infectiezieken. Simpelweg omdat deze niet zo vaak voorkwamen.
Aan de andere kant waren er maar een paar krantenartikelen nodig over tieners die vrij plots overleden, om een grote toeloop te veroorzaken voor het meningokokken-W-vaccin in 2018. De ernst van sommige infectieziekten is dus wel duidelijk.
Afgelopen zaterdag beschreef Maarten Keulemans in de Volkskrant de feiten, namelijk hoeveel doden er door het rijksvaccinatieprogramma onder kinderen zijn voorkomen, en welke nare gevolgen infectieziekten kunnen hebben. Of 90 duizend voorkomen doden in veertig jaar veel is, is een waardeoordeel. Feit is wel dat dit in het niet valt bij de 20 duizend doden door roken per jaar in Nederland of de 1 miljoen doden door overgewicht per jaar in Europa.
Risico is blijkbaar meer dan een getal. Het presenteren van de getallen of de feiten, dat wil zeggen de ellende die kan worden voorkomen door vaccinatie, zal vooral de voorstanders overtuigen. Het tonen van dramatische verhalen of foto’s van baby’s met mazelen bij die cijfers, kan echter een averechts effect hebben, blijkt uit Amerikaans onderzoek: juist ouders die al een negatieve mening hadden over vaccinatie, waren nog minder geneigd hun kind te laten vaccineren.
Feiten kunnen dus een verschillende betekenis hebben. Tijdens de coronajaren zijn veel GGD’s begonnen met een persoonlijkere benadering van vaccinatie. Dit lijkt te werken. Betere communicatie over alle risico’s, dus ook van vaccineren en het serieus nemen van zorgen, dragen meer bij aan de vaccinatiegraad dan alleen het wijzen op de gevaren van niet-vaccineren.
De veelal negatieve wijze waarop wordt gesproken over mensen die sommige of alle vaccins afwijzen, helpt ook niet. Ook kan vaccinatieplicht, op bijvoorbeeld kinderdagverblijven, een tegenreactie oproepen en mensen motiveren de beperking van vrijheid van keuze teniet te doen. Mensen zijn dan nog minder geneigd hun kinderen te vaccineren, met een groter risico op een uitbraak als gevolg.
Zet allereerst in op een goede communicatie over alle risico’s rondom vaccinatie en het faciliteren ervan. Een eenvoudige oplossing om de dalende vaccinatiegraad te keren, is er echter niet.
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant