Om de definitieve doorbraak van radicaal-rechts van een antwoord te voorzien zal D66 met een beter verhaal en nieuwe ideeën moeten komen. De toon moet minder betweterig en minder technocratisch worden.
Dat staat in een intern evaluatierapport over de verloren Tweede Kamerverkiezingen van november. De lijst met verklaringen rond het verlies van vijftien Kamerzetels is lang: het beloofde ‘nieuwe leiderschap’ van Sigrid Kaag bleek inhoudelijk leeg, D66 verloor in de regeerjaren politieke kleur op de wangen, kwam te ‘betweterig’ over en werd in de emancipatiestrijd en in de bestrijding van racisme en discriminatie door sommige groepen als ‘te woke ervaren’.
De opstellers van het rapport, het wetenschappelijk bureau en de Kamerfractie, allen nemen ze in het schrijven geen blad voor de mond. Een van de belangrijkste conclusies: de sociaal-liberalen moeten een duidelijker progressief sociaal-economisch verhaal vertellen. Dat betekent dat het af moet van het idee een ‘middenpartij’ te willen zijn om zo ‘gematigde rechtse kiezers naar ons toe te halen’. ‘Deze claim had weinig inhoudelijke invulling’, staat in het rapport. ‘Zo’n onduidelijke inhoudelijke positie kan ertoe leiden dat kiezers weinig verschil meer zien tussen politieke partijen.’
Het heeft er uiteindelijk toe geleid dat D66 zich onvoldoende heeft kunnen profileren op thema’s waar de verkiezingen uiteindelijk op beslist werden: migratie en wonen. Doordat toenmalig partijleider (Sigrid Kaag) en fractievoorzitter (Rob Jetten) ook nog eens naar het kabinet vertrokken, raakte het D66-geluid vastgeklonken aan het centrumrechtse kabinet van VVD-premier Mark Rutte. ‘Na zes jaar regeren verloor D66 haar agenderende rol’, staat in het rapport. ‘Wat bij kiezers vooral is blijven hangen, is het beeld van een progressieve partij in twee regeringen met een verder vooral rechts-conservatieve samenstelling.’
Eigenlijk worstelde D66 direct na het aantreden van Kaag als partijleider al met een inhoudelijke boodschap. Haar belofte van ‘nieuw leiderschap’ sloeg in de campagne goed aan, maar had inhoudelijk weinig om het lijf. ‘Waardoor iedereen diens eigen verwachting eraan kon verbinden’, luidt de analyse. ‘De verwachtingen die de slogan wekte, kwamen zo uiteindelijk als een boemerang naar D66 terug.’
Daar houdt de kritiek op Kaag niet op. De manier waarop de partijtop en het partijbureau zijn omgegaan met affaires binnen de partij zijn niet ‘adequaat’ geweest. Zo wist D66 zich na onthullingen over een interne #MeToo-affaire geen raad. ‘Deze interne kwesties leidden af van ons inhoudelijke politieke verhaal.
Het inhoudelijke verhaal dat wel verteld werd kwam op onderdelen niet goed over bij de kiezer. D66 beredeneerde te veel vanuit ‘de waarheid’, in plaats van waarden: hoe vinden we dat het zou moeten zijn? Dat was terug te zien in debatten over de stikstofcrisis, maar ook over het asielbeleid, waar rechterlijke uitspraken als uitgangspunt werden genomen. Deze houding kon doorslaan in ‘een betweterige toon’, merken de schrijvers op. ‘Door de kiezer geen perspectief te geven en te redeneren vanuit een waarheid zonder keuze of alternatief, creëer je bovendien een gevoel van onrechtvaardigheid en onbegrip.’
Door zo de nadruk te leggen op ‘de waarheid’, is de partij vergeten de kiezer een toekomstbeeld te schetsen en daarmee ook de toegevoegde waarde van het sociaal-liberale gedachtegoed. Dat is weer terug te zien in de wijze waarop (radicaal)rechtse partijen van een sociaaleconomisch thema als wonen, waar links eigenaar van is, heeft weten te kapen door het te koppelen aan migratie.
Voor de komende tijd wordt geadviseerd om aan politieke soulsearching te doen. ‘Deze tijd vraagt van ons dat we de kernwaarden en het gemeenschappelijk verhaal opnieuw met elkaar vaststellen’. Daarbij moet D66 optrekken met het progressieve blok in de Kamer om in ieder geval het eigenaarschap op sociaal-economische thema’s terug te winnen van rechts. Daarnaast moet D66 minder technocratische te werk gaan. ‘Voer gesprekken en vertel verhalen niet in de eerste plaats vanuit brein en beleid, maar vanuit groep en gevoel.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant