Een 62-jarige Amerikaan die drie weken geleden een varkensnier kreeg getransplanteerd, zit weer thuis. Het is voor het eerst dat een patiënt met een dierlijke nier zijn leven weer oppakt.
Wel moet Richard Slayman, zoals de patiënt heet, om de paar dagen zijn bloed en urine laten controleren en zware afweerremmende medicatie gebruiken om afstoting te voorkomen.
‘Het is eigenlijk nog te vroeg om al te kunnen zeggen of de transplantatie succesvol zal zijn’, nuanceert de Leidse hoogleraar transplantatiechirurgie Ian Alwayn, die al werd bijgepraat over de technische details. ‘Maar het is wel voor het eerst gelukt om iemand met een functionerende varkensnier uit het ziekenhuis te krijgen.’
Over de auteur
Maarten Keulemans is wetenschapsredacteur bij de Volkskrant, met als specialismen microleven, klimaat, archeologie en gentech.
Eerder werden varkensnieren alleen twee keer getest door ze te transplanteren naar al hersendode patiënten. Dat verliep succesvol. Twee levende patiënten die het hart van een varken kregen, overleden snel: de een na twee maanden, en de ander na zeven weken.
De donorvarkens zijn genetisch gemanipuleerd en speciaal in een steriele omgeving gefokt. In hun dna zijn zeven menselijke genen toegevoegd om hun weefsel meer mensachtig te maken, en drie genen weggehaald om afstoting te voorkomen.
Toepassing in Nederland is nog ver weg, vertelt Alwayn. ‘Xenotransplantatie’, zoals het overbrengen van dierlijke organen naar de mens heet, is in ons land niet toegestaan. Wel werd enige tijd geleden een Kamermotie aangenomen om dat verbod nog eens tegen het licht te houden.
‘Ik hoop dat het nieuwe kabinet dat gaat doen. Dat zou een opmaat kunnen zijn voor dit soort compassionate use-transplantaties’, zegt Alwayn, verwijzend naar de toepassing van experimentele ingrepen als laatste redmiddel in schrijnende gevallen.
Schrijnend was het geval van Slayman zeker. De begin-zestiger onderging zeven jaar lang nierdialyses, kreeg vervolgens een menselijke nier die het binnen vijf jaar liet afweten, moest weer aan de dialyse, maar kreeg complicaties, waardoor hij regelmatig in het ziekenhuis belandde. De jarenlange wachttijd op een nieuwe menselijke nier zou hij zo goed als zeker niet overleven.
‘Ik zag dit niet alleen als een manier om mij te helpen, maar ook om hoop te geven aan de duizenden die een transplantatie nodig hebben om te overleven’, aldus Slayman, in een door het Massachusetts General Hospital uitgegeven schriftelijke verklaring. In ons land staan momenteel ruim duizend mensen op de wachtlijst voor een nieuwe nier.
In Nederland heeft de beroepsvereniging van transplantatie-artsen NTV inmiddels een werkgroep opgericht om de ontwikkelingen te coördineren, zegt Alwayn. ‘Wat we in Europa nog niet hebben, zijn bedrijven waar de varkens worden gekweekt. Wat we nu willen, is in gesprek gaan met de Amerikaanse bedrijven die dit doen, om te kijken of ze bijvoorbeeld uitbreiding zoeken.’
Uiteindelijk moet dat leiden tot goed opgezette patiëntenproeven met getransplanteerde varkensharten of varkensnieren, om systematischer in kaart te brengen wat de plussen en minnen van de ingreep zijn.
Xenotransplantatie is niet onomstreden. De techniek zou varkens, naast hun status als productiedier, ook nog reduceren tot leverancier van reserveonderdelen en het risico op nieuwe pandemieën vergroten, omdat nooit helemaal is uit te sluiten dat er met een dierorgaan ook voor de mens onbekende diervirussen meeliften.
Bij een ander baanbrekend experiment transplanteerden Chinese chirurgen twee weken geleden een varkenslever naar een al hersendode patiënt. ‘Dat experiment heeft tien dagen geduurd en aangetoond dat het orgaan gal kan maken, wat een belangrijke prestatie is’, zegt Alwayn.
Een dierlijke lever transplanteren naar een levende menselijke patiënt is nog meer toekomstmuziek dan harten en nieren: ‘De lever heeft een veel ingewikkeldere functie, die maakt wel vijfhonderd typen eiwitten.’
Voor het eerst zijn wetenschappers erin geslaagd een varkensembryo te kweken met min of meer menselijke nieren. Dat biedt voor de toekomst hoop voor het tekort aan donororganen, al roept het ook weer nieuwe ethische dilemma’s op. Beluister hieronder onze wetenschapspodcast over de opmars van dierorganen bij mensen.
Video wordt geladen...
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant