Door de slechte vangst van afgelopen jaren zijn de prijzen van de Hollandse garnaal verdubbeld. Vissers verdienen er goed aan, maar de garnalencocktail dreigt van het menu te verdwijnen. ‘Ik heb niet genoeg klanten die 12 euro overhebben voor een broodje garnalensalade.’
Enthousiast loopt garnaleninkoper Carlos Sterk (58) de kade op als een garnalenkotter aanmeert. Vanuit zijn kantoortje boven de visafslag in Harlingen had hij als oude rot in het vak de masten van de Stavoren 20 al gespot. ‘En mannen,’ vraagt Sterk de vissers handenwrijvend, ‘hebben jullie wat garnaaltjes voor me?’ Een van hen knikt twijfelend. ‘Niet meer dan 800 kilo.’ In goede tijden is het vijf keer zoveel.
De vissers in Harlingen zijn er niet rouwig om. ‘De prijzen zijn goed’, roept een van hen vanaf de boot. Onder de medewerkers van de visafslag die de garnalen zeven, sorteren, verpakken en vervoeren, heerst een andere stemming. ‘Een nieuwe lading kan je het niet noemen’, zegt iemand die de garnalenbakken op een kar zet. ‘Ik werk hier nu tien jaar en ik heb dit nog nooit meegemaakt.’
Er werden afgelopen jaar een stuk minder garnalen gevangen. In 2018 was de Nederlandse aanvoer bijna 20 miljoen kilo gezeefde garnalen, in 2021 zo’n 12 miljoen, en afgelopen jaar slechts 2,4 miljoen kilo. Dat blijkt uit cijfers van de Coöperatieve Visserij Organisatie (CVO). Ook de eerste maanden van dit jaar valt de vangst tegen.
De vissers krijgen daardoor meer betaald per kilo garnalen. ‘Maar een hoge prijs keer een minimale vangst is nog steeds een laag bedrag’, zegt Jacob van Urk, voorzitter van belangenorganisatie Visned.
Door de schaarste rijzen de prijzen van garnalen de pan uit. Waar er voorheen zo’n 30 à 40 euro voor een kilo werd gevraagd, betalen vis- en groothandels nu tussen de 70 en 100 euro.
Vistenten in Harlingen verkopen door de hoge prijzen geen Hollandse garnalen meer. Bij de Zeeverse Vismarkt staat er een kruis door de prijs van garnalen, en bij visrestaurants in de stad staan ze niet meer op het menu. ‘Ik heb niet genoeg klanten die 12 euro overhebben voor een broodje garnalensalade’, zegt Martijn Hoek van Hoek’s Fish & Food.
Ook in de rest van Nederland halen sommige visboeren de garnalen van de kaart of ze vragen er recordprijzen voor. De schaarste leidt tot minder garnalencocktails, garnalensalades en garnalenkroketten op de kaart. ‘Je moet geluk hebben met je leverancier, veel vishandels krijgen ze niet meer binnen’, zegt Arie Schot van Fish Shop Van As in het Zeeuwse Yerseke, een dorp dat bekendstaat om zijn verse vis. Hij verkoopt wel garnalen, maar veel minder dan normaal.
‘De mindere vangst hoort bij deze tijd van het jaar, maar meestal hebben we genoeg voorraad’, zegt inkoper Sterk terwijl hij door de afslag vol lege garnalenbakken loopt. In het najaar worden er doorgaans veel garnalen gevangen, maar toen viel het vangstseizoen flink tegen. Dat was het jaar ervoor ook het geval. Sterk: ‘Nu kijken we tegen de achterkant van onze vriezers aan.’
Ecoloog Tobias van Kooten van Wageningen Marine Research vindt het lastig de garnalenschaarste eenduidig te verklaren. Hij denkt dat de opwarming van de zee een van de redenen is. ‘Afgelopen jaar was er een mariene hittegolf. Dat trekt de vissoort wijting aan, want die houdt van warm water.’ De grote hoeveelheden wijting langs de kust eten de garnalen massaal op.
Er zijn op dit moment zo’n tweehonderd Nederlandse vissers met een garnalenvergunning actief. In principe mogen ze onbeperkt op garnalen vissen omdat het geen bedreigde diersoort is.
Toch kregen de garnalenvissers de afgelopen jaren met restricties te maken. Ze moeten nu bijvoorbeeld een katalysator hebben om hun stikstofuitstoot te verminderen. Bijna alle visserijbedrijven zijn aangesloten bij de Marine Stewardship Council (MSC), die zich inspant voor duurzamere visserij. Ze vissen dan minder intensief, om de garnalen te kunnen laten groeien en minder bodemverstoring te veroorzaken.
Daarnaast zijn steeds meer plekken op de Noordzee beschermd natuurgebied. Vissers zijn daar niet meer welkom. Door de aanleg van windmolenparken wordt het vissersgebied nog kleiner. Ook gingen ze door de hoge brandstofprijzen afgelopen jaar minder vaak de zee op. ‘Als je dan weinig vangt, kost het uitvaren meer dan het oplevert’, zegt Sterk. Daarom voeren minder garnalenvissers afgelopen weken uit.
De productiekosten lopen daardoor op. De vissers ontvangen nu 15 euro per kilo – een hoog bedrag, normaal krijgen ze 5 à 6 euro. Daar komen afslag- en pelkosten bij. De meeste bedrijven laten hun garnalen pellen in Marokko.
Cornelis Vrolijk, het bedrijf waar Sterk voor werkt, heeft een machine in Lauwersoog staan. De garnalen worden verpakt en vervoerd, en ook de handelaar moet eraan verdienen. Sterk: ‘De personeelskosten blijven, ook bij minder garnalen. Je stuurt ze niet voor drie maanden naar huis.’
Ecoloog Van Kooten verwacht niet dat er met klimaatverandering een einde komt aan de Hollandse garnaal. ‘Maar we zullen vaker dit soort afwijkende patronen zien. Volgend jaar loopt het anders en krijgen we misschien juist veel garnalen.’
In het kantoor van Sterk gaat opnieuw de telefoon. Nu er wat garnalen aan land zijn gebracht, komen er veel belletjes van andere klanten. Sterk moet ze teleurstellen. ‘Vandaag heb ik niet veel voor je.’ Als de klant aan de andere kant van de lijn de prijzen hoort, reageert hij geschrokken. ‘Meen je dat nou?’ Sterk: ‘Tja, er is schaarste, dat weet je.’ Maar er gloort hoop. ‘We zien veel kuit in de nieuwe lading garnalen, dus hopelijk vangen we er binnenkort meer.’
In een eerdere versie van dit artikel is Harlingen per abuis als dorp aangeduid.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant