Vooral economische sectoren met een goed imago en een lucratief verdienmodel zijn kwetsbaar voor ‘criminele verdringing’, blijkt uit onderzoek. ‘Bij die zogenoemde narco penetration staan maar weinig mensen stil wanneer ze in de winkel een avocado kopen.’
Criminelen handelen niet alleen in (illegale) drugs, maar dringen ook steeds vaker legale bedrijfstakken binnen, zoals de internationale handel in avocado’s en tropisch hardhout of de recycling van afval en zelfs afgeschreven windmolenwieken. Ze drukken daarmee bonafide, legale ondernemers uit de markt – een ontwikkeling die kan leiden tot ernstige milieuschade en schending van mensenrechten.
Dat blijkt uit onderzoek dat is uitgevoerd in opdracht van het programma Politie en Wetenschap, onderdeel van de Politieacademie. Het onderzoeksrapport Goed-fout; criminele verdringing in legale ketens wordt donderdag gepubliceerd.
Over de auteur
Peter de Graaf is regioverslaggever van de Volkskrant in Zuid-Nederland.
Het overnemen van legale handel door criminelen gaat veel verder dan witwassen, stellen de onderzoekers. Bij verdringing is het doel van criminelen om in traditionele, ‘onverdachte’ economische sectoren veel geld te verdienen met op zich legale producten en diensten. Hun ‘lucratieve verdienmodel’ is vooral gebaseerd op het massaal overtreden van wet- en regelgeving op het gebied van onder meer milieu, arbeidsvoorwaarden en mensenrechten.
Vooral markten met een goed imago, waarin veel geld te verdienen is, zijn volgens de onderzoekers aantrekkelijk voor criminelen en fraudeurs. In het onderzoeksrapport worden enkele sectoren uitgelicht die kwetsbaar zijn voor ‘criminele infiltratie’. Neem de booming markt van de avocado, ook wel het ‘groene goud’ genoemd. In Mexico liften drugskartels middels afpersing en afgedwongen bedrijfsovernames mee op het internationale succes van de supervrucht, net zoals de Siciliaanse maffia (Cosa Nostra) dat ooit deed met de citrushandel op Sicilië.
Ook in andere Latijns-Amerikaanse landen zoals Peru, Colombia en Chili hebben criminelen zich gretig op de lucratieve teelt en handel van avocado’s geworpen. Daarbij speelt een rol dat de almaar groeiende avocadohandel naar Europa en de VS tevens als dekmantel voor cocaïnetransporten kunnen worden gebruikt.
‘Bij die zogenoemde narco penetration staan maar weinig mensen stil wanneer ze in de winkel een avocado kopen’, zegt hoofdonderzoeker Tim Boekhout van Solinge desgevraagd. Nederland is als doorvoerland een belangrijke speler in de mondiale avocadoketen. In 2020 was ons land na de VS wereldwijd de grootste importeur van avocado’s, en na Mexico de grootste exporteur.
Teakhout uit Myanmar mag volgens Europese regelgeving niet meer worden geïmporteerd, vooral wegens schending van de mensenrechten, maar blijft geliefd bij Nederlandse bouwers van luxe jachten en hun afnemers. Dus worden door criminele handelaren wetten omzeild en omwegen gezocht, bijvoorbeeld via buurlanden van Myanmar.
Ander voorbeeld: Nederland is de grootste Europese importeur van soja uit Brazilië, dat gebruikt wordt als veevoer. ‘Geïmporteerde ontbossing’, noemt Boekhout dat. Want voor die sojateelt worden nog steeds veel bomen gerooid. Maar de Europese wetgeving tegen ontbossing wordt steeds strenger. ‘Vorig jaar is in de EU een nieuwe bossenwet aangenomen, die echt relevant is voor Nederland als soja-importeur’, aldus de onderzoeker. ‘Maar de Nederlandse overheid is nog aan het nadenken hoe ze de wet gaat handhaven.’
De recycling van plastic heeft het predicaat duurzaam. Maar toen China in 2018 zijn grenzen sloot voor plastic afval, veroorzaakte dat een heuse aardverschuiving in de internationale afvalhandel. Het recyclen van plastic afval werd een lucratieve business, vooral voor lieden die de grenzen van de wet opzoeken of daaroverheen gaan. Want wie controleert de afvalstroom nog wanneer die naar een ver buitenland in Oost-Europa of Afrika wordt verplaatst?
Recycling leidt niet zelden tot dumping, aldus de onderzoekers. Hetzelfde gevaar ligt op de loer voor de verwerking van verouderde en afgeschreven wieken van windmolens. In sommige Europese landen, waaronder Nederland, geldt een stortverbod voor (windmolen)composieten. Maar tegelijkertijd is ook bekend dat in sommige landen de stortbelasting voor windmolenwieken een stuk lager is dan de kosten van recycling.
Criminelen hebben al ontdekt dat er geld zit in overtollige windmolens, staat in het onderzoeksrapport. Zij bieden aan die op te komen halen en zogenaamd netjes te recyclen. Maar in de praktijk wordt dat probleem dan vaak verplaatst naar het buitenland. ‘Weg is weg’, schrijven de onderzoekers.
Het is een ‘verkennend onderzoek’ naar het fenomeen van criminele verdringing, onderstreept Boekhout. Wat voegt het toe aan het debat over georganiseerde criminaliteit? ‘Politie en justitie zullen in elk geval op een andere manier naar georganiseerde criminaliteit moeten kijken’, aldus de onderzoeker. ‘Bestrijding van milieucriminaliteit en schending van mensenrechten wordt steeds belangrijker. Daar zal strenger op moeten worden gehandhaafd.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant