Het is tijd voor een moderne Wet op de politieke partijen. Hiermee wordt de rechtsstaat beter beschermd en onze democratie weerbaarder tegen antidemocratische inmenging, betoogt advocaat Fabian van Hal.
Begin vorige maand was de finale van Wie is de Mol? op televisie te zien, maar in de Tweede Kamer is het seizoen nog in volle gang. Vorige week legde Tsjechië een Russisch desinformatienetwerk bloot. Daarbij bleek dat tal van politici, waaronder Nederlandse, door Rusland zouden zijn benaderd en zelfs betaald om pro-Russische standpunten te verkondigen. De Tweede Kamer debatteerde dinsdag over de vraag of we mogelijkheden hebben om daar achter te komen. Maar het debat bleef zonder een heldere uitkomst, onder andere omdat de namen van de al dan niet door Rusland betaalde politici onbekend bleven.
Eén ding is duidelijk: Russische inmenging in onze politiek is geen fabeltje. Nu politici omkoopbaar blijken, staat onze democratie op het spel. Het kunnen (om)kopen van antidemocratische politici in ons parlement is een duidelijke dreiging voor de bescherming van onze grondrechten. Om Russische en andere antidemocratische inmenging in ons parlement de kop in te drukken heeft ons politieke partijverbod een flinke opfrisser nodig. De regering moet daarom het partijverbod onafhankelijker en daadkrachtiger maken.
Over de auteur
Fabian van Hal is advocaat in het bestuursrecht. Dit is een ingezonden bijdrage, die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de Volkskrant reflecteert. Lees hier meer over ons beleid aangaande opiniestukken.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
In 2019 kondigde het kabinet-Rutte III aan om een Wet op de politieke partijen in het leven te roepen. Hiermee wilde het kabinet onze democratie weerbaarder maken door subsidiëring van partijen in te trekken als zij de democratie ten gronde zouden willen richten. Ook moest de Wet op de politieke partijen een juridische grond bieden om partijen met vergaande antidemocratische ideeën te verbieden. Maar de wet laat nog altijd op zich wachten.
Intussen is een effectieve mogelijkheid om antidemocratische partijen te verbieden essentieel voor een gezonde democratie. Maar ons huidige partijverbod is ontoereikend. Ten eerste omdat op dit moment er slechts een algemene grond is om alle soorten rechtspersonen te verbieden. Dat kan wanneer zij handelen ‘in strijd met de openbare orde’. Wanneer dat het geval is, is echter onduidelijk. Het openbare orde-criterium is vaag en bovendien niet geschikt voor politieke partijen. Criminele organisaties als Bandidos MC zijn er succesvol mee tenietgedaan, maar antidemocratische ideeën zijn niet altijd direct crimineel.
Daarnaast kan nu alleen het Openbaar Ministerie een zaak beginnen om een rechtspersoon te ontbinden. Wanneer het OM een politieke partij zou willen verbieden, zou, niet geheel onterecht, kunnen worden gewezen op politieke inmenging. Immers, het OM staat onder bewind van het ministerie van Justitie en Veiligheid.
Het moge duidelijk zijn: modernisering van ons partijverbod is hoognodig. Vooralsnog is er echter geen zicht op een concrete invulling van de Wet op de politieke partijen. Juist nu van Russische inmenging sprake zou zijn, is urgentie bij deze wet gevraagd. Landen om ons heen, neem Duitsland, hebben al sinds jaar en dag een vergelijkbare wet.
Ook voor de invulling van onze Wet op de politieke partijen mogen we naar onze oosterburen kijken. Duitsland heeft namelijk een ‘naderend gevaar’-criterium in haar grondwet staan. Kort gezegd komt dit er op neer dat een politieke partij verboden kan worden wanneer er een naderend gevaar bestaat dat de betreffende partij onrechtstatelijke ideeën in de praktijk kan brengen. Dat betekent dat tegen (nog) kleine partijen niet zal worden opgetreden, maar wel tegen groeiende partijen. Op deze manier wordt een partijverbod niet te lichtvaardig ingezet.
Daarnaast is het zaak om in de nieuwe Wet op de politieke partijen het initiatief om een partij te verbieden weg te halen bij het Openbaar Ministerie. Het huidige kabinet wil dit verplaatsen naar de procureur-generaal bij de Hoge Raad, waarna de Hoge Raad erover oordeelt. Dit voorstel creëert nieuwe problemen. De mogelijkheid om een partij te verbieden wordt zo immers bij één persoon gelegd.
Bovendien is het beter om het initiatiefrecht te plaatsen bij iemand die meer afstand heeft tot de rechtspraak. De procureur-generaal houdt namelijk toezicht op de rechterlijke macht en geeft advies aan de Hoge Raad. Om het zuiver te houden, heeft het de voorkeur om het initiatief om een partij te verbieden neer te leggen bij een op te zetten onafhankelijke commissie van staatsrechtgeleerden en democratie-experts. De Hoge Raad kan daarna een definitief oordeel erover vellen.
Kortom, het is tijd dat dit of het volgende kabinet vaart maakt met een moderne Wet op de politieke partijen. Zorg ervoor dat een politieke partij in het uiterste geval verboden kan worden. Bescherm onze rechtsstaat, en maak onze democratie weerbaar tegen antidemocratische omkoping.
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant