Plotseling heeft de Eerste Kamer twijfels over de leveringszekerheid van aardgas, als het Groningenveld dit jaar sluit. Daarmee raakt de senaat in Groningen een open zenuw.
Is de sluiting van het Groninger gasveld toch nog onzeker? De Eerste Kamer wil de behandeling van het wetsvoorstel dat die sluiting moet regelen uitstellen. Een meerderheid van de senatoren vraagt meer informatie over de leveringszekerheid, als er beton in de putten gestort wordt.
Demissionair staatssecretaris Vijlbrief (Mijnbouw) zegt ‘zeer verbaasd’ te zijn over het besluit van de Eerste Kamer. Volgens hem is de overheid het na het rapport van de Parlementaire Enquêtecommissie vorig jaar – waarin de aardbevingsproblematiek werd bestempeld als ‘ongekend systeemfalen’ – verplicht aan de Groningers om zo snel mogelijk te handelen. ‘Een man een man, een woord een woord’, schrijft Vijlbrief op X. Groningse bestuurders en belangenorganisaties zijn razend.
Over de auteur
Jurre van den Berg is regioverslaggever van de Volkskrant in Noord-Nederland.
1. De gaskraan was toch al dicht?
Om misverstanden te voorkomen: er wordt in Groningen op dit moment geen gas meer gewonnen. De kraan is sinds 1 oktober vorig jaar dicht. Afgelopen winter mocht die alleen ‘op de waakstand’ vanwege flinke vorst. Dat gebeurde twee dagen in januari – tot grote verontwaardiging van Groningse bestuurders en inwoners.
Vanaf 1 oktober 2024 zou ook die waakvlam-optie vervallen, en wil staatssecretaris Vijlbrief het Groningerveld na 61 jaar lucratieve winning definitief sluiten. Plat gezegd: beton in de putten. Om geen ruimte voor twijfel te laten, wil Vijlbrief dit vastleggen bij wet.
Voor een grote meerderheid in de Tweede Kamer kan dit niet snel genoeg gaan. Een motie om het gasveld zo snel mogelijk te sluiten, werd met de steun van 146 van de 150 Tweede Kamerleden aangenomen. De datum van 1 mei werd daarbij genoemd. De redenering: de kans dat het daarna nog zo koud wordt dat er gas uit Groningen nodig is, is nihil.
2. Wat is het argument van de Eerste Kamer?
Voor een nieuwe wet heeft Vijlbrief ook de Eerste Kamer nodig. En die maakte dinsdagavond tamelijk dinsdagavond een pas op de plaats. Een verbond van partijen, met VVD en BBB voorop, liet bij monde van senator Caspar van den Berg (VVD) weten nog niet helemaal gerustgesteld te zijn over de leveringszekerheid van gas, met name op de lange termijn.
‘Laten we niet slechts naar één belang kijken’, zei Van den Berg. Zolang er nog geen duidelijkheid is, wil de senaat de stemming over de wet uitstellen.
Juist met dat l-woord (leveringszekerheid) raakt de senaat in Groningen een open zenuw. Al in de jaren van Henk Kamp werd het woord vaak gebruikt als excuus waarom de gaswinning niet verminderd kon worden (achteraf bleek: ten onrechte). Een dieptepunt was het dreigement dat bejaarden in Limburg anders in de kou zouden komen te zitten.
Het begrip werd zo een symbool van een dossier waarin het belang van Groningers en hun veiligheid niet voorop stond. De gaswinning had eerder aanzienlijk meer verlaagd kunnen worden, zo bleek. ‘Een rookgordijn’, noemde de Parlementaire Enquêtecommissie het beroep op leveringszekerheid.
Zie in dat licht de reactie van de Groninger Bodem Beweging: ‘Leveringszekerheid, waar kennen we die van? Misschien moeten de Eerste Kamerleden het Enquêterapport er eens op nalezen.’ Commissaris van de Koning René Paas zei iets vergelijkbaars: ‘Juist dit argument is de afgelopen jaren vaak misbruikt om de belangen van Groningers te negeren. Niet opnieuw!’
3. Is de bezorgdheid van de senatoren terecht?
Het is de rol van de Eerste Kamer te reflecteren op de uitvoerbaarheid van een nieuwe wet. Maar vaststaat dat sinds de aankondiging in 2018 dat de gaskraan versneld dicht zou gaan, er veel maatregelen zijn genomen om Nederland zonder Gronings gas te verwarmen.
De export is afgebouwd, de vraag verminderd, industrie schakelde over op stroom en een speciale fabriek bij Zuidbroek maakt geïmporteerd gas geschikt voor Nederlandse cv-ketels en fornuizen. Sinds de boycot van Russisch gas is bovenal de import van vloeibaar gas (LNG) enorm opgevoerd. De gasopslagen zijn beter gevuld dan ooit: aan het begin van de winter ruim 99 procent, nu nog boven de 50 procent.
‘Na al deze maatregelen blijft er nog een zeer klein restrisico over’, probeerde Vijlbrief de Eerste Kamer in antwoord op vragen gerust te stellen. Maar de risico’s zijn nu dermate klein dat het kabinet definitieve sluiting van Groningen verantwoord acht. Het kabinet kan daarom woord houden en het Groningenveld definitief sluiten, denkt hij, en een begin maken met herstel van vertrouwen.
4. Hoe groot is de kans dat het Groningerveld openblijft?
Ondanks de inhoudelijke twijfels over leveringszekerheid – die Vijlbrief nooit helemaal zal kunnen wegnemen – lijkt dit niet aannemelijk. Het afbouwen van de gaswinning in Groningen is de afgelopen jaren ‘voortvarend ter hand genomen’, om de woorden te gebruiken van minister van Economische Zaken De Pous, die in 1962 de winning aanspoorde.
Bovenal is er een breed gedeeld politiek besef dat de overheid iets goed te maken heeft in Groningen. Woord houden is daarvan een essentieel onderdeel.
Het is ook niet zo dat de senaat per se tegen de sluitingswet wil stemmen. De Eerste Kamerleden willen vooral gerustgesteld worden. Toevalligerwijs komt daar vandaag al een gelegenheid voor, weliswaar in een andere zaal. Demissionair minister van Energie Rob Jetten debatteert met de Tweede Kamer over de gasmarkt en leveringszekerheid.
Volgens VVD-senator Van den Berg hoeft uitstel niet te betekenen dat de sluiting van het Groninger gasveld definitief van de baan is.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant