Shell en Milieudefensie stonden dinsdag opnieuw tegenover elkaar. Nu voor het hoger beroep in de klimaatzaak die de milieuorganisatie tegen het energieconcern aanspande. Van Shell moet het eerdere oordeel, over het verminderen van de CO₂-uitstoot met 45 procent, van tafel.
Kort voordat de deuren van de rechtszaal opengaan, staan president-directeur Frans Everts van Shell en Milieudefensie-directeur Donald Pols even vriendelijk met elkaar te praten. Toeschietende fotografen krijgen een gulle glimlach toegeworpen. Maar als even later in zaal H van het Haagse Gerechtshof de pleitnota’s rondgaan als kerkboekjes tijdens de nachtmis, verscherpt de toon.
Dinsdag dient het hoger beroep dat Shell heeft aangespannen tegen de uitspraak van de Haagse rechter waarin het energieconcern wordt opgedragen zijn CO2-uitstoot met 45 procent te verminderen voor het einde van het decennium. De uitspraak uit 2021 was een reusachtige overwinning voor Milieudefensie en de organisaties die zich hadden aangesloten bij de klimaatzaak.
Over de auteur
Bard van de Weijer is economieredacteur van de Volkskrant. Hij schrijft over de energietransitie en de impact daarvan op het dagelijks leven.
Shell ging in beroep, omdat het de opdracht van de rechter onhaalbaar en onredelijk acht. Het concern vond steun bij een andere club, Milieu & Mens (M&M), die zich bij het beroep aansloot.
Dat de behandeling een complexe aangelegenheid is, blijkt uit het feit dat het hof maar liefst vier zittingsdagen heeft ingepland. Het blijkt ook uit de verzuchting van de advocaat van M&M dat hij een aparte kamer moest huren op zijn kantoor om alle stukken te kunnen bewaren.
Een enorm proces dus, van evident belang. Voor het klimaat, voor de milieubeweging en natuurlijk voor Shell zelf. Het Britse energieconcern wordt beschouwd als een belangrijke spil in klimaatverandering. Al denkt het hier zelf genuanceerder over, blijkt uit zinnen die dinsdag klinken uit de monden van Shells advocaten. Zij stellen geregeld dat Shell op veel zaken juist ‘geen invloed heeft’.
Bijvoorbeeld op wat Shell ‘klantemissies’ noemt: de CO2 die het concern niet zelf uitstoot, maar gebruikers van de benzine, kerosine en aardgas die het verkoopt. Hoe kan het energieconcern er in hemelsnaam voor zorgen dat deze klanten andere energievormen kiezen, als die er nog niet zijn, of in elk geval niet in betaalbare vorm, houdt Shells advocaat de rechter voor.
Vliegtuigen vliegen immers nog niet op groene waterstof en ook nog niet op SAF, duurzame kerosine. En schepen, verantwoordelijk voor een groot deel van de wereldwijde uitstoot, varen nu nog vooral op stookolie. Al komen er wel steeds meer waarvan de motoren ook op klimaatvriendelijker vloeibaar aardgas lng kunnen draaien – een brandstof die Shell trouwens wel volop kan leveren.
Shell helpt juist de overgang van fossiel naar duurzamer brandstoffen en een deel daarvan verloopt via dit aardgas, betoogt Shell. Als de rechter het energieconcern verbiedt nog langer lng te verkopen, dan schaadt dit de energietransitie juist, aldus de advocaten.
Ook weinig invloed heeft Shell naar eigen zeggen op het overheidsbeleid in de zeventig landen waar het concern actief is. Die moeten hun eigen klimaatbeleid kunnen maken, stelt het energieconcern, en niet een norm opgelegd krijgen door een Nederlandse rechter. Sommige landen kunnen nu eenmaal sneller verduurzamen, en andere minder snel. Hoe dit precies verloopt, is een politiek proces waarbij gekozen volksvertegenwoordigers klimaatbeleid maken. Een uitspraak van een rechter doorkruist de democratische gang van zaken.
Het energieconcern zegt te doen wat het kan, bijvoorbeeld met de aanleg van een laadnetwerk voor elektrische auto’s. In aantallen laadpunten is Shell na Tesla de grootste ter wereld, aldus Shell. Maar de groei stuit nu steeds vaker op stroomnetwerken die overbelast zijn – ook weer zoiets waar Shell ‘geen invloed op heeft’.
De tweede spreker, de stichting Milieu & Mens, heeft een eigen reden om zich aan te sluiten bij het hoger beroep. Wie is Milieudefensie om te bepalen wat de burger wil, stelt haar advocaat. De milieuorganisatie kijkt alleen naar klimaatgevolgen, terwijl er ook nog zaken zijn als energiezekerheid en betaalbaarheid. Volgens M&M wil Milieudefensie haar dogma’s opdringen aan alle Nederlanders, omdat de club ‘via de politiek haar zin niet krijgt’.
Daarmee raakt M&M aan een belangrijke vraag in dit beroep, namelijk of de rechter wel bevoegd is zulke strikte normen op te leggen aan een bedrijf. Klimaatbeleid, luidt het betoog van M&M en Shell, is juist iets wat door de politiek uitgestippeld moet worden.
Volgens Milieudefensie is de rol van de rechter juist onmiskenbaar en onmisbaar, omdat multinationals als Shell sinds de jaren tachtig steeds meer vrijheid hebben gekregen om te opereren. Globalisering, terugtrekkende overheden, meer privatisering en marktwerking zijn sinds decennia aan de orde van de dag. Multinationals hebben dankbaar gebruikgemaakt van deze ontwikkeling, betoogt Milieudefensie. Met machtige lobby’s probeerden concerns als Shell hun invloed nog verder te vergroten.
Inmiddels is de politiek niet meer bij machte om grensoverschrijdende bedrijven haar wil op te leggen, zeker bij een wereldomspannend probleem als klimaatverandering. ‘Als grote invloedrijke bedrijven de vertrouwensrelatie met overheden en burgers beschamen, dan ondermijnt dit het welzijn en de robuustheid van de democratie’, betoogt de advocaat van Milieudefensie.
De rechter is de bewaker van de rechtsstaat, aldus de organisatie. En nu de politiek deels buitenspel staat, is diens inzet noodzakelijk om multinationals in toom te houden. Rechters moeten bijvoorbeeld bescherming bieden tegen mensenrechtenschendingen, iets waar de uitstoot van CO2 nu al toe leidt, aldus Milieudefensie.
De komende dagen gaan de drie partijen in detail in op hun argumenten.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant