Verontrustend nieuws: uit onderzoek blijkt dat een kleine driekwart van de automobilisten zijn smartphone gebruikt terwijl ze achter het stuur zitten. Daardoor stijgt het aantal verkeersdoden, suggereert Interpolis dat het onderzoek liet uitvoeren. Maar hoe hard is dat verband?
Wat zijn de voornaamste conclusies uit het onderzoek naar het gebruik van mobieltjes in het verkeer?
Bijna driekwart (73,7 procent) van de automobilisten gebruikt zijn smartphone tijdens het rijden, tegen ruim 64 procent van de fietsers en bijna 87 procent van de voetgangers. Die percentages stijgen elke twee jaar sinds 2017, het jaar waarin de Stichting Wetenschappelijk Onderzoek Verkeersveiligheid (SWOV) voor het eerst de effecten bekeek van het mobieltjes in het verkeer. In dat jaar liet 62 procent van de automobilisten zich afleiden door zijn telefoon.
Over de auteur
Peter van Ammelrooy is algemeen verslaggever van de Volkskrant.
Voor het eerst vroeg de SWOV weggebruikers deze keer of ze onderweg ook online vergaderden. Die vraag is relevant geworden omdat we tijdens (en na) de coronapandemie meer op afstand zijn gaan vergaderen. Ja, antwoordt bijna 14 procent van de automobilisten op die vraag. Bijna 15 procent van de fietsers en een kwart van de voetgangers doet dat ook. De helft van de fietsers en voetgangers doet dat met geluid én beeld, bij de autobestuurders is dat een kleine derde.
Dat klinkt nogal alarmerend. Hoe stevig zijn die onderzoeksresultaten?
Het telefoongebruik in het verkeer werd vastgesteld aan de hand van ingezonden enquêtes. ‘Dat heeft inderdaad als bezwaar dat mensen misschien onderschatten hoe vaak ze in het verkeer op hun mobieltjes kijken, of sociaal wenselijke antwoorden geven’, zegt Celina Mons, een van de onderzoekers.
Er is ook geen toelichting gevraagd op antwoorden. ‘Zo weten we niet wat voor games mensen spelen als ze zeggen dat dat ze onderweg spelletjes spelen.’ Het maakt nogal uit of je één quizvraag met ja of nee beantwoordt, of achter het stuur probeert overeind te blijven in een potje Fortnite met 99 tegenstanders.
Hoelang precies kijken in het verkeer op het kleine scherm?
Uit het onderzoek wordt niet helemaal duidelijk hoe vaak of hoe lang weggebruikers hun ogen van de weg halen vanwege hun smartphone. De enquête geeft vijf opties, variërend van ‘nooit’ tot ‘tijdens elke wandeling of rit.’ De helft van de automobilisten zegt evenwel ‘bijna nooit’ of tijdens sommige ritten zijn mobieltje te raadplegen. Maar wat is ‘bijna nooit’ of ‘bij elke rit’? Onder smartphonegebruik rekent de SWOV ook het bedienen van een muziekapplicatie als Spotify of het instellen van een navigatiehulp. Dat doe je tijdens elke rit misschien maar één keer.
Hoe gevaarlijk is dat getuur op de smartphone?
Interpolis, dat het onderzoek bekostigt, legt in zijn persbericht een verband met het aantal verkeersdoden dat al jaren stijgt. In 2017 vielen er in het verkeer 617 doden, aldus het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). In 2022 waren dat er 745. Het probleem is evenwel: het CBS noch andere partijen houden de oorzaak bij van ongelukken waarbij weggebruikers omkwamen.
Er zijn ook geen andere (internationale) studies die de claim van de verzekeraar stutten. ‘Het is lastig om een rechtstreeks verband te leggen tussen telefoongebruik en ongevallen’, geeft een woordvoerder toe. ‘Er zijn wel onderzoeken die een relatie vinden tussen afleiding en (bijna) ongevallen. Omdat de telefoon een belangrijke bron van afleiding is, is het aannemelijk dat telefoongebruik de kans op een ongeval vergroot.’
Dus het is beter om je ogen op de weg te houden, in plaats van te whatsappen?
Niemand zal tegenspreken dat een afgeleide automobilist meer risico loopt om brokken te maken. Uit vaak geciteerde Amerikaanse ongevallencijfers uit 2017 blijkt dat afleiding een rol speelde bij 9 procent van de geregistreerde dodelijke auto-ongevallen.
Afleiding is er alleen in overvloed, en niet alleen veroorzaakt door de telefoon: andere weggebruikers, kinderen die vervelend doen op de achterbank of reclame langs de weg. Bestuurders van een auto zijn de helft van de tijd afgeleid, zei het Vias Institute, de Belgische tegenhanger van de SWOV, na een meta-analyse in 2022. ‘Daar is niet aan te ontkomen. Altijd en overal 100 procent alert zijn achter het stuur is een utopie. We zijn geen robots, we zijn mensen, die soms in gedachten afdwalen’, aldus een zegsman tegen de Belgische krant De Morgen.
Wat kunnen we doen om de weggebruiker bij de les te houden?
Voorlichtingscampagnes beklijven niet, signaleert SWOV-onderzoeker Mons. Dat geldt ook voor apps die ontwikkeld zijn om een smartphone op slot te zetten als de ingebouwde sensoren signaleren dat je in de auto of op de fiets zit. Automobilisten compenseren hun ‘foute gedrag’, zeggen onderzoekers: ze bellen of appen alleen in de file of voor een rood licht. ‘Hoewel ze ook dan niet het andere verkeer in de gaten houden’, zegt Mons.
Justitie vestigt zijn hoop op slimme camera’s langs de weg, die kunnen zien of de bestuurder van een auto zijn of haar mobieltje in de hand houdt — handsfree bellen mag van de wet. Van die verplaatsbare ‘focusflitsers’ gaat justitie dit jaar er meer in dienst nemen. In 2022 hielpen die al bijna 180 duizend boetes uit te delen aan appende of bellende bestuurders, à 380 euro per bekeuring.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant