Dinsdag wordt de 44-jarige Bassirou Diomaye Faye ingezworen als de vijfde president van Senegal. De anti-elitekandidaat neemt het stokje over van zijn aartsvijand Macky Sall, wiens termijn op 2 april afloopt.
‘Van harte gefeliciteerd met je verjaardag, meneer de president’, zingt een grote menigte even na middernacht op maandag 25 maart, onder een gigantische beeltenis van hun leider: de jarige Bassirou Diomaye Faye. Zijn aanhangers hebben zich verzameld voor het hoofdkwartier van de naar hem vernoemde partij Diomaye President in de Senegalese hoofdstad Dakar.
Maar de verjaardag van de net 44 geworden Faye is niet de reden dat de menigte zich hier verzameld heeft. Zij vieren de eerste resultaten van de presidentsverkiezingen de vorige dag: uren na de stembusgang blijkt dat Faye de vijfde president van de Republiek Senegal zal worden. Hij behaalt ruim 54 procent van de stemmen.
Over de auteur
Joost Bastmeijer is correspondent Afrika voor de Volkskrant. Hij woont in Dakar, Senegal.
Die enorme winst is opvallend, aangezien de meeste Senegalezen tot een jaar geleden nog nooit van hem hadden gehoord. Tot voor kort had Senegal het vooral over zijn collega Ousmane Sonko, de charismatische leider van de Pastef-partij en lang de belangrijkste uitdager van president Macky Sall. Sonko werd bekend door zijn felle kritiek op Sall en diens regering, en de manier waarop die regering de politicus en zijn aanhangers liet arresteren en vervolgen. Vooral onder de grote groep Senegalese jongeren, die lijden onder de hoge werkloosheid en inflatie, is Sonko erg populair.
Pas een klein jaar geleden, op 23 april 2023, haalt de timide Faye voor het eerst de Senegalese kranten: de nummer twee van Sonko’s partij is gevangengezet vanwege een Facebookbericht met kritiek op de rechterlijke macht. Hierin stelt hij dat ‘de rechten van de burgers met voeten worden getreden’, een verwijzing naar de veroordeling van zijn collega Sonko, die zes jaar in de cel zit voor smaad jegens de minister van Toerisme. Hun partij Pastef spreekt over ‘een complot’ om de oppositieleider uit te sluiten van de presidentsverkiezingen in 2024.
Tot die aprildag bleef de ingetogen Faye altijd onder de radar. De etnische Sérère (een van de grootste bevolkingsgroepen van Senegal) werd in 1980 geboren in Ndiaganiao, een afgelegen dorp zo’n honderd kilometer van hoofdstad Dakar. Daar groeit hij op in een bescheiden omgeving: hij zorgt voor de paarden die zijn familie houdt en speelt regelmatig voetbal met zijn dorpsgenoten.
Faye komt uit een socialistisch nest. Zowel zijn vader als zijn grootvader voerde campagne voor de Socialistische Partij. Faye gaat in zijn dorp naar de school van een katholieke missie, en daarna naar een basisschool in de middelgrote stad Mbour. Na een rechtenstudie volgt hij een opleiding tot inspecteur bij de Senegalese belastingdienst – net als de iets oudere Ousmane Sonko, die zich bij de fiscus als mentor over Faye ontfermt.
In 2014 is Faye een van de tientallen inspecteurs die samen met Sonko oppositiepartij Pastef opricht. Terwijl Sonko met zijn kritiek op de regering de harten van jonge Senegalezen voor zich wint, werkt de bedachtzame Faye achter de schermen aan de politieke ideologie en strategie van de partij. Pastef zet zich af tegen de regering van Sall en diens voorgangers: tegen corruptie en voor economische en monetaire onafhankelijkheid. In oktober 2022 wordt Faye benoemd tot secretaris-generaal van Pastef.
Door de veroordelingen van de inmiddels immens populaire maar gevangengenomen Ousmane Sonko, ziet de partijtop van Pastef zich in de aanloop naar de verkiezingen van 2024 gedwongen om een ‘Plan B’ voor te bereiden. Op 20 januari 2024 wordt bekend dat Sonko definitief niet aan de voor 25 februari geplande presidentsverkiezingen mag meedoen. Dat heeft vooral te maken met Sonko’s tweede veroordeling, in juni 2023, wegens het verleiden van een minderjarige medewerker in een schoonheidssalon. Het is hét moment waarop ‘schaduwkandidaat’ Bassirou Diomaye Faye voor het eerst naar voren stapt. Niet voor Pastef, want die partij is eind juni 2023 door de regering opgeheven, maar voor de kersverse partij Diomaye President. Faye zit op dat moment nog steeds zonder veroordeling in de gevangenis.
Terwijl collega’s van Faye druk op de regering uitoefenen om Faye vrij te krijgen, maakt president Sall een onverwachte stap. Hij wil de verkiezingen met tien maanden uitstellen, een zet die volgens analisten moet voorkomen dat Faye een verkiezingszege behaalt. Fayes aanhangers gaan boos de straat op. Demonstraties worden verboden, waardoor rellen uitbreken. Hierbij vallen vier doden – die komen bovenop de zestig mensen die sinds 2021 omkwamen tijdens rellen tussen de oproerpolitie en Pastef-aanhangers.
Na aanhoudende onrust gaat Sall uiteindelijk begin maart door de knieën, en organiseert hij op 24 maart de stembusgang. Ook kondigt hij aan honderden gearresteerde demonstranten en oppositiepolitici vrij te laten, in de hoop een einde te maken aan de onrust. De amnestiewet geldt voor misdaden ‘die verband houden met demonstraties of met politieke motieven’.
Zo komt Faye slechts tien dagen voor de verkiezingen op vrije voeten. Ook Sonko wordt vrijgelaten, al mag hij vanwege de eerdergenoemde veroordeling niet aan de verkiezingen deelnemen. Tijdens een intensieve campagne moet de zwijgzame Faye zijn boodschap over het voetlicht brengen: ‘Diomaye is Sonko’ is de ondubbelzinnige leuze. Die campagne, geënt op ‘radicale verandering’, werpt zijn vruchten af: op zondag 24 maart stoppen bijna 2,5 miljoen mensen een biljet met Fayes naam erop in de stembus. Daarmee schrijft Faye geschiedenis: nooit eerder lukte het een nieuwkomer om in de eerste ronde meer dan de helft van de stemmen te krijgen.
Pas twee dagen voor de stembusgang ontdekken velen dat de presidentskandidaat polygaam is. Op een bijeenkomst verschijnt hij geflankeerd door zijn islamitische eerste vrouw en zijn tweede, christelijke en dus ongesluierde vrouw. Zijn tweede vrouw woont en werkt in Frankrijk.
Met zijn eerste vrouw kreeg Faye vier kinderen. Zijn enige zoon heet Ousmane, vernoemd naar zijn mentor Ousmane Sonko.
Fayes grootvader was een ‘tirailleur’, een van de Afrikaanse soldaten die door Frankrijk werden opgeroepen om te vechten in de Eerste Wereldoorlog. Hij raakte zwaargewond in de strijd.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant