De afgelopen drie jaar lieten Nederlanders 374 miljoen euro liggen door blikjes en flessen met statiegeld niet in te leveren. Dit geld kwam terecht bij Verpact, de stichting achter het moeizaam functionerende statiegeldsysteem.
Voor het eerst geeft Verpact, voorheen Afvalfonds Verpakkingen, inzage in de enorme statiegeldstromen. De inzamelingsdoelstelling van 90 procent wordt voor flessen, waar sinds 2021 ook kleine flesjes onder vallen, bij lange na niet gehaald. Veel consumenten laten dus geld liggen, dat op de rekening van Verpact blijft staan. Een argwanende Tweede Kamer eiste vorige maand inzicht in de financiën van de stichting, die handelt namens het verpakkende bedrijfsleven.
Met het idee dat de vervuiler betaalt, zijn de bedrijven verantwoordelijk gemaakt voor het verwerken en recyclen van hun afval – de reden dat ze Verpact hebben opgericht. Dinsdag maakte deze stichting bekend dat er in de afgelopen drie jaar meer dan een miljard euro in het statiegeldsysteem omging. 374 miljoen euro hiervan hebben consumenten niet geïnd. Daarnaast ontving Verpact 82 miljoen euro van verpakkende bedrijven voor het beheer van het systeem.
Van al dit geld gaat het meeste weer op aan beheer, zoals het onderhoud van de statiegeldmachines en verwerking van de blikjes en flessen. Een deel is gereserveerd voor consumenten die hun flesjes en blikjes later alsnog inleveren. Aan het einde van de rit bleef 99 miljoen euro over.
Over de auteur
Niels Waarlo is economieverslaggever van de Volkskrant. Hij schrijft onder meer over duurzaamheid en de circulaire economie.
De stichting mag geen winst maken en doet dit ook niet, benadrukt bestuursvoorzitter Hester Klein Lankhorst. ‘Daar ziet de Belastingdienst ook op toe.’ De overgebleven miljoenen zijn volgens haar bedoeld voor grootschalige investeringen in het inzamelsysteem.
Zo moeten er de komende jaren honderden statiegeldmachines bijkomen, onder meer op treinstations en bij onderwijsinstellingen. Ook gaat er geld naar onderzoek over consumentengedrag. Klein Lankhorst: ‘We zijn nu bijvoorbeeld in het hoofd van consumenten aan het duiken met de vraag: hoe zorgen we dat ze een leeg blikje niet weggooien, maar bij zich houden?’
Omdat Verpact meer geld overhield dan verwacht, is de bijdrage die verpakkingsproducenten en -importeurs moeten betalen begin 2023 wel met 10 procent verlaagd. Zo bezien lijken de bedrijven te profiteren van een ondermaats functionerend statiegeldsysteem waar ze zelf verantwoordelijk voor zijn.
Klein Lankhorst ziet dat anders. ‘Voor de invoering van statiegeld op kleine flesjes hebben we een inschatting gemaakt hoeveel we van bedrijven zouden vragen. Toen er minder terugkwam dan we hoopten, hebben we dat bedrag weer verlaagd.’ In andere Europese landen werkt het net zo, zegt ze.
Vorig jaar bleef het inleverpercentage van flesjes echter nog steken op 71 procent, schat Verpact. Dat is een paar procent meer dan in 2022. Bij blikjes, waar pas sinds een jaar statiegeld op zit, gaat het om ongeveer 65 procent.
Klein Lankhorst meent dat de doelstelling nooit direct haalbaar was. Gedrag veranderen kost nou eenmaal tijd, zegt ze. ‘In landen als Denemarken en Duitsland duurde het grofweg tien jaar voordat ze de 90 procent haalden.’ Verpact wil dit in 2026 bereiken, al is er dan wel een versnelling nodig, erkent ze.
Daar moeten duizenden nieuwe inleverpunten voor zorgen. Ze zijn onderdeel van een verbeterplan, vorig jaar opgesteld nadat demissionair staatssecretaris Vivianne Heijnen (Infrastructuur) forse kritiek op Verpact had geuit. Dinsdag begon daarnaast een publiekscampagne met rapper Donnie, die eerder als Koning Toto reclame maakte voor gokken op voetbalwedstrijden. Hij moet vooral jongeren ervan overtuigen hun blikjes en flesjes weer netjes in te leveren.
De Inspectie Leefomgeving en Transport vindt het verbeterplan echter nog niet ambitieus genoeg. Zo wil de toezichthouder dat er al vóór 2026 2.800 handmatige innamepunten bijkomen, niet pas eind 2026. Gebeurt dit niet, dan dreigen dwangsommen. Verpact vecht deze eis aan en houdt zeker tot die procedure voorbij is vast aan het huidige plan, zegt Klein Lankhorst.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant