Je huis verwarmen met koude buitenlucht: het principe van de warmtepomp lijkt op toveren. En dat is maar één van de redenen om van een warmtepomp te houden, betoogt energieredacteur Tjerk Gualthérie van Weezel, die de witte cv-kasten trouwens ook steeds stijlvoller ziet worden.
Witte zoemende dozen zijn op het eerste gezicht geen toonbeeld van design. Eerder het tegenovergestelde. Maar wie zich verdiept in het technische ontwerp dat schuilgaat achter de warmtepomp, kan niet anders dan schoonheid zien.
De warmtepomp lijkt namelijk te spotten met de Wet van behoud van energie. Voor elke eenheid energie die je, in de vorm van elektriciteit, in een warmtepomp stopt, krijg je tot wel vijf keer zoveel energie terug in de vorm van warmte. Dat rendement ligt ruim vijf keer hoger dan de beste gasgestookte hoogrendementketels die in miljoenen Nederlandse huizen hangen.
Natuurlijk zet de warmtepomp niet werkelijk de natuurwetten bij het oud vuil. Hij maakt juist op een zeer ingenieuze manier gebruik van de thermodynamica. Via een ijskoude vloeistof onttrekt het apparaat warmte uit de buitenlucht (of uit de bodem of uit water). De vloeistof verdampt en wordt binnenshuis door een pomp onder hoge druk gebracht. Daardoor stijgt de temperatuur van het gas tot wel 55 graden. Het wonderlijke is dat dit mechanisme zelfs werkt tijdens een Elfstedenwinter.
Zo lijkt de warmtepomp een zeer innovatief concept, maar dat is het totaal niet. De techniek achter de warmtepomp zit ook in airco’s en ijskasten. En in Zweden worden huizen tijdens de lange koude winters al decennialang met warmtepompen op temperatuur gehouden. Tijdens de oliecrisis in de jaren zeventig werd er ook in Nederland al met veel interesse naar gekeken. Maar toen de gasprijs weer daalde, woog de prijs van het apparaat niet langer op tegen die van een ketel waarin water wordt opgewarmd met spotgoedkoop gas.
Twee nieuwe crises maken dat de warmtepomp helemaal terug is. Ten eerste is er de gascrisis. De tijd van nagenoeg gratis gas uit eigen bodem is voorbij en Europa is afhankelijk van duur gas, veelal uit onfrisse landen. Daarnaast is er natuurlijk de klimaatcrisis. Om de internationale klimaatdoelstellingen te halen, heeft Nederland toegezegd dat het in 2030 minimaal 55 procent minder CO2 uitstoot dan in 1990. En voor het klimaatneutraal maken van de Nederlandse woningen is de warmtepomp in veel gevallen de kern van de zaak.
Dat Nederland inmiddels omschakelt, is in menig woonwijk waarneembaar. In steeds meer tuinen en aan steeds meer gevels duiken de ventilatoren op. Het gaat dan vooral om hybride warmtepompen. Daarbij wordt de pomp geïnstalleerd naast een cv-ketel die op piekmomenten bijspringt om het water nog een tikkie extra op te warmen.
De duizenden huishoudens die nu al overstappen, doen dat lang niet altijd uit klimaatoverwegingen. Een hybride systeem bespaart een gemiddeld huishouden zo’n 60 procent op het gasverbruik. Daar staat wel een hogere elektriciteitsrekening tegenover. Maar zeker bij de hoge gasprijzen van de afgelopen jaren, is de hele energierekening voor een huis met warmtepomp een stuk lager.
Om de balans tussen kosten en baten een zetje richting de warmtepomp te geven, zijn er al enkele jaren subsidies van duizenden euro’s beschikbaar. Een hybride warmtepomp kost daardoor inclusief subsidie zo’n 4.000 euro en voor een gemiddelde volledig elektrische warmtepomp betaal je rond de 9.000 euro. Ook de fiscus maakt de warmtepomp steeds aantrekkelijker. De belasting op elektriciteit gaat de komende jaren verder omlaag en die op gas wordt wat hoger. En via het Nationaal Warmtefonds kunnen huishoudens met een bescheiden inkomen een gunstige lening krijgen om een warmtepomp mee te kopen.
Naast deze wortels haalt de overheid ook stokken uit de kast. Zo kondigde woonminister Hugo de Jonge (CDA) vorig jaar aan dat een hybride warmtepomp vanaf 2026 in principe verplicht wordt voor huishoudens die hun cv-ketel willen vervangen. Alleen wanneer de terugverdientijd van de warmtepomp meer dan zeven jaar is, mogen zij nog voor een ouderwetse hr-ketel kiezen.
Anders dan zonnepanelen – die door de voortschrijdende techniek en schaalvergroting nog elk jaar goedkoper worden – is de prijs van warmtepompen behoorlijk constant. Innovatie is dus geen reden om met de aanschaf te wachten.
Toch is het ook weer niet aan te raden om dan maar blind voor de eerste aanbieding te gaan. Zo is er een groot gebrek aan ervaren bedrijven. Daarom zijn installatiekosten nu behoorlijk hoog en bieden de meeste monteurs momenteel liever een overzichtelijke hybride warmtepomp aan dan een volledig elektrische warmtepomp, of zogenoemde ‘all-electric ready’-oplossingen.
Terwijl het zeker voordelen kan hebben om direct over te stappen naar een volledig elektrische verwarming. Uiteindelijk moet Nederland immers geheel van het gas af. Waarom dan nu voor een tussenoplossing gaan om over een aantal jaar misschien alsnog voor een volledig elektrische warmtepomp te kiezen? Iets om je dus tijdig en uitvoerig in te verdiepen.
Ten slotte is er nog een esthetische reden om je goed te oriënteren voordat je een warmtepomp aanschaft. Steeds meer fabrikanten zijn tegenwoordig namelijk bezig met het uiterlijk van het apparaat. Zo bieden zij steeds vaker antracietkleurige buitenunits aan – toch wat minder overdonderend dan die witte bakbeesten. En er zijn zelfs exemplaren die als een schoorsteen op je dak kunnen worden geplaatst.
Al zal de werkelijke schoonheid van de warmtepomp toch altijd wel van binnen blijven zitten.
1: Deal met uw huisbaas. Neem deze beslisboom door alsof u een koper bent.
2: U hoeft geen warmtepomp!
3: Tot 2030 wil de overheid het aantal huizen dat is aangesloten op warmtenetten verdubbelen tot 1,2 miljoen. Ook uw huis? Mail met uw gemeente.
4: De techniek en de prijzen van pompen ontwikkelen zich snel. Dus koop er niet te snel een. Een logisch moment is wanneer uw cv aan vervanging toe is. Milieu Centraal zegt bij 12 jaar of ouder.
5: U hoeft nog niet direct een warmtepomp. Hoe beter een huis is geïsoleerd, hoe beter voor milieu en portemonnee. Onderzoek dus, bijvoorbeeld via de website van Milieu Centraal, wat u kunt doen om uw huis energiezuiniger te maken. Daar zijn ook subsidies voor.
6: Tijd om de aanschaf van een warmtepomp voor te bereiden. Heeft u een goed geïsoleerd huis?
7: Een (hybride) warmtepomp geeft alleen voldoende warmte wanneer een huis behoorlijk is geïsoleerd. Voor een tochtig huis geldt: eerst isoleren.
8: Welke warmtepomp? Een hybride warmtepomp die functioneert naast een cv-ketel is voor de meeste redelijk geïsoleerde huizen een optie. Maar als het kán is een volledig elektrische warmtepomp beter. Soms zijn daarvoor eerst nog een paar ingrepen nodig (zoals extra isolatie of vloerverwarming). Onderzoek dit via Milieu Centraal, het energieloket van de gemeente, lokale energiecoöperaties en door verschillende bedrijven te benaderen voor advies en offertes.
* Bij een warmtenet wordt warm water via een netwerk van buizen bij de woningen binnengebracht. Zulke netten liggen nu vaak in wijken, waarbij het water is opgewarmd in energiecentrales of afvalverbranders. In de toekomst zou het water ook steeds meer met duurzame bronnen opgewarmd moeten worden, zoals geothermie en overtollige wind- en zonne-energie. Een huis dat is aangesloten op een warmtenet heeft geen warmtepomp nodig.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant