Het is een propagandaoperatie met een omvang waar zelfs experts van staan te kijken: de Russische desinformatiecampagne uitgevoerd via nieuwssite Voice of Europe. Donderdag lieten de Tsjechische inlichtingendiensten weten het netwerk te hebben opgerold.
Via de site zou Russische propaganda zijn verspreid in Europa. Doel was om Europese lidstaten te ontmoedigen om Oekraïne te steunen. Daarvoor zou de nieuwssite ook honderdduizenden euro's aan Europese politici hebben betaald. "Ik schrik toch weer van de schaal en het plan dat erachter zit", vertelt Willemijn Aerdts tegen NU.nl.
Aerdts is expert inlichtingen- en veiligheidsdiensten en Eerste Kamerlid namens D66. Zij ziet dat Rusland informatie continu als wapen inzet. "Zij doen alles om verwarring en verdeeldheid te zaaien. Reden is dat ze er veel aan hebben om de Europese Unie en de NAVO zo verdeeld mogelijk te maken."
Aerdts vindt het belangrijk dat de Tsjechische veiligheidsdiensten de publiciteit hebben gezocht en alarm slaan. Volgens haar hebben ook de Nederlandse veiligheidsdiensten wel door wat de schaal van de Russische desinformatie is. "Maar het is soms best lastig om het grotere publiek te doordringen van de dreiging die hiervan uitgaat."
Want de beïnvloeding is volgens deskundigen een veelkoppig monster. Er zijn pogingen om mensen in Europa te overtuigen dat Rusland het recht had om Oekraïne binnen te vallen. Maar er zijn ook pogingen om de mening van Nederlanders te beïnvloeden op onderwerpen die in eigen land spelen.
"Deel van de tactiek is zeker het ophitsen van binnenlandse spanningen", zegt Mariëlle Wijermars tegen NU.nl. Zij is universitair docent politieke wetenschappen aan de Maastricht University en gespecialiseerd in Rusland.
"Hoe slechter wij beslissingen kunnen nemen en hoe meer ze EU-landen tegen elkaar uitspelen, hoe gunstiger het is voor Rusland. Wellicht lukt het militair niet om Oekraïne te verslaan. Maar als ze ons ervan kunnen overtuigen om geen steun meer te leveren, dan kan Rusland misschien wel winnen."
Dus blijft Rusland twijfel zaaien. Zo beweerden de Russische inlichtingendienst dat de Verenigde Staten, het Verenigd Koninkrijk en Oekraïne achter de aanslag op een concertzaal in Moskou zitten. Beschuldigingen waar geen enkel bewijs voor is: het is juist erg aannemelijk dat de Zuid-Aziatische tak van terreurgroep IS achter de aanslag zit.
Wijermars vindt dat Nederlanders zich bewuster moeten worden van de dreiging van desinformatie. Die komt volgens haar in drie vormen. "Je hebt de openlijke beïnvloeding via de Russische zender RT en andere propagandakanalen. Daarbij is duidelijk door wie het kanaal wordt betaald en welke belangen worden gediend."
De tweede variant is die van de nieuwssite Voice of Europe, die door de Tsjechische nieuwsdienst is onderzocht. "Die zien eruit als gewone nieuwssites", legt Wijermars uit. "Deels met journalistieke artikelen maar met tussendoor artikelen vol nepnieuws. En ondertussen is het dus onduidelijk dat er Russische connecties zijn."
Bij de derde variant gaat het volgens de deskundige om een enorme hoeveelheid accounts op sociale media, die worden ingezet om alle propaganda te delen. "Het lukt niet altijd om de banden met Rusland volledig hard te maken, maar we komen al dit soort verdachte accounts en berichten heel vaak tegen."
"Op ons eigen reactieplatform NUjij is dit helaas niet anders", zegt NU.nl-hoofdredacteur Lindsay Mossink. "We zien accounts die de discussie duidelijk proberen te verstoren met nepnieuws of dubieuze bronnen. Nu ben je op ons platform vrij om een goed onderbouwde mening te delen, maar we zien soms wel een erg grote hoeveelheid pro-Russische reacties."
"Wanneer deze gebruikers bijvoorbeeld enkel reageren op onderwerpen over Rusland of de boodschap duidelijk vertaald is met een vertaalprogramma, gaan er bij ons wel de nodige alarmbellen af. We doen ons uiterste best om trollen die we herkennen, direct van NUjij te weren."
Inlichtingenexpert Aerdts zegt dat ook de Nederlandse inlichtingendiensten de Russische beïnvloeding in de gaten houden. Ze roept Nederlanders op om ook zelf stil te staan bij die Russische inmenging.
"Kies een aantal favoriete nieuwssites waarvan je weet dat er gedegen onderzoek wordt gedaan door journalisten. En vraag je bij andere media af waarom ze bepaalde dingen opschrijven. Probeer er steeds kritisch naar te kijken."
Ook Wijermars hoopt dat mensen nu weer op scherp zijn gezet. "Bedenk je dat informatie altijd ergens vandaan komt. En dat niet iedereen je goedgezind is. Kijk daarom vooral uit op sociale media, want daar is het helemaal moeilijk om goed te zien waar welke informatie precies vandaan komt."
Maak binnen 1 minuut een gratis account aan en krijg toegang tot extra artikelen.
Gelieve een geldig e-mailadres in te geven.
Source: Nu.nl algemeen