De overheid wil dat in 2050 een derde van alle huishoudens op een warmtenet is aangesloten. Er zijn openlijke twijfels over de haalbaarheid van dat plan, omdat de prijzen van stadswarmte vaak hoger uitpakken dan verwacht.
Het hoofdpijndossier rondom het warmtenet speelt al langer, maar bereikte de afgelopen weken een kookpunt. Zo strandde dinsdag een akkoord in de gemeente Amsterdam om sociale huurders tegemoet te komen met hun hoge rekeningen.
Woningcorporaties stoppen steeds vaker met de aansluiting van de warmtenetten vanwege de hoge kosten. De politiek probeert in te grijpen. Wat is er aan de hand?
De meeste mensen gebruiken nog steeds aardgas om hun huis te verwarmen. Nederland moet in 2050 klimaatneutraal zijn: iedereen zal zijn huis dan op een CO2-neutrale manier moeten verwarmen. Warmtenetten, ook wel stadsverwarming, is een van de manieren om dat te doen in stedelijk gebied.
Bij een warmtenet wordt meestal restwarmte van de industrie, biomassacentrales of afvalverbranding via een ondergronds netwerk naar een warmteoverdrachtstation getransporteerd. Daar wordt water verwarmd en dat gaat vervolgens naar een wijk via pijpleidingen, waardoor gebouwen gasloos verwarmd worden. Het gekoelde water wordt vervolgens weer teruggebracht naar de warmtebron zodat het hergebruikt kan worden.
In Nederland zijn op dit moment zo'n 500.000 huishoudens aangesloten op een warmtenet. De netten zijn in handen van energiebedrijven. Afnemers van stadsverwarming kunnen niet zelf kiezen en moeten het doen met de beschikbare aanbieder.
In meerdere steden kregen afnemers te maken met hoge rekeningen voor hun stadsverwarming. In Amsterdam stegen de prijzen met 30 procent, omdat eigenaar Vattenfall geconfronteerd werd met hoge kosten van personeel en materialen. Ook inflatie speelde een rol.
Door die oplopende kosten kozen wooncorporaties in Amsterdam ervoor om geen nieuwe warmtenetten meer aan te leggen bij sociale huurwoningen. Een belangrijke voorwaarde was namelijk dat de prijzen niet hoger zouden uitpakken dan die van gas. Dat gebeurde toch.
De tarieven van stadswarmte zijn nu nog steeds gekoppeld aan de gasprijs, al lopen deze wel achter. De overheid wil de twee loskoppelen, omdat gas de komende jaren alleen maar duurder wordt. Een goed idee volgens toezichthouder ACM, maar dat kan er wel voor zorgen dat stadswarmte alsnog duurder wordt dan gas. Daarom moeten er meer maatregelen vanuit het kabinet komen, concludeert de ACM.
Het gebruiken van restwarmte van bedrijven is onderdeel van het Klimaatakkoord. Sommige steden, zoals Amsterdam, hebben hoge ambities en willen al in 2040 aardgasvrij zijn. Maar de stad ziet die ambitie nu steeds verder uit beeld raken. Dat schreven de betrokken wethouders deze week in een raadsbrief na gestrande onderhandelingen met energiebedrijven en wooncorporaties.
De impasse heeft ook gevolgen voor de nationale plannen om in 2030 een half miljoen extra huizen aan te sluiten op het warmtenet, denkt Olof van der Gaag, voorzitter van de Nederlandse Vereniging voor Duurzame Energie. "Dan zouden er de komende tijd jaarlijks 80.000 aansluitingen bij moeten komen: vijf keer zo snel als het nu gaat", zegt hij. "Dat is volstrekt onhaalbaar."
Van der Gaag voorziet ook knelpunten voor de langere termijn. "Mensen nemen eerder een warmtepomp omdat dit nu voordeliger is." Meer warmtepompen zorgt alleen voor nóg meer problemen op het stroomnet. "Bovendien wordt het dan al helemaal niet meer rendabel om een warmtenet aan te leggen, dat baat heeft bij veel mensen bij elkaar." Dat is zonde, denkt hij, want een warmtenet kan snel hele wijken verduurzamen.
Als poging om de situatie voor afnemers van stadswarmte te verlichten, kondigde demissionair klimaatminister Rob Jetten deze week aan een spoedwet in te voeren. Die moet ervoor zorgen dat de vaste kosten voor klanten binnen de perken blijven, maar wel pas vanaf 2025.
In de Tweede Kamer klonk woensdag twijfel over de spoedwet. In een debat vroegen Kamerleden zich hardop af of de voorgestelde maatregelen van Jetten wel voldoende zijn.
Volgens het Amsterdamse gemeentebestuur is de wet een begin, maar zal de nationale overheid nog meer moeten doen om het betaalbaarder te maken voor huurders, bijvoorbeeld door een energietoeslag. Daarnaast schrijven de wethouders dat het helder moet worden bij wie de verantwoordelijkheid ligt. Want ook energiebedrijven zijn bang dat zij straks de kosten moeten dragen.
De spoedwet van Jetten kan een tijdelijke oplossing bieden, denkt Annelies Huygen, hoogleraar regulering van energiemarkten aan de Universiteit Utrecht. Zij noemt het wel een "lapmiddel". De hoogleraar doet al jaren onderzoek naar de netten en vertelt dat die in het buitenland tot drie keer goedkoper zijn, onder meer doordat er daar geen koppeling aan de gasprijs is.
Huygen vindt daarnaast dat onze netten best traditioneel zijn. "We kunnen beter overgaan op nieuwe concepten, zoals het zonnewarmtenet." In Zweden, maar ook kleinschalig in Haarlem zijn ze al bezig met zo'n revolutionair warmtenet. Nu nog duur, maar wél de toekomst volgens Huygen. "Uiteindelijk is het doel een min of meer energieneutrale wijk, waarbij je verwarmen, koeling en elektriciteit met elkaar integreert."
Maak binnen 1 minuut een gratis account aan en krijg toegang tot extra artikelen.
Gelieve een geldig e-mailadres in te geven.
Source: Nu.nl algemeen