Bij de laatste Tweede Kamerverkiezingen, in november 2023, was er "een duidelijke ondervertegenwoordiging van de arbeidersklasse" bij de mensen die op de lijstverbinding van GL-PvdA hebben gestemd.
Dat blijkt uit een analyse uit het Nationaal Kiezersonderzoek (NKO) dat woensdag op het politieke blog Stuk Rood Vlees is verschenen.
GL-PvdA wordt door de kiezers nu vooral geassocieerd met klimaat. Daarmee lijkt de bodem onder de PvdA, de partij die is opgericht voor de arbeidersklasse, te verdwijnen. "We zien een geleidelijk erosieproces", zegt Kristof Jacobs, universitair hoofddocent aan de Radboud Universiteit en medeauteur van het NKO.
Jacobs ziet iets bijzonders gebeuren bij het electoraat van de PvdA, zegt hij. "Kiezers associeerden bestaanszekerheid altijd met de PvdA, maar daar heeft NSC zich tussen weten te wringen." De partij van Pieter Omtzigt heeft dat onderwerp, dat van oudsher bij de sociaaldemocraten hoorde, weten te claimen. Het is alleen de vraag voor hoelang, benadrukt Jacobs. NSC moet zich als nieuwe partij immers nog bewijzen.
De trend dat 'de arbeidersklasse' - een etiket dat kiezers zichzelf opplakken - de PvdA langzaam de rug toekeert, is al langer gaande, zien de onderzoekers van het NKO. In 2010 was de PVV de grootste partij onder de arbeiders. Sinds 1971 trok de PvdA altijd de meeste stemmers uit die groep.
Bij de laatste verkiezingen werd die verschuiving heel duidelijk. Bijna een derde van de mensen die zichzelf tot de arbeidersklasse rekent, stemde op de partij van Geert Wilders.
Om die kiezers terug te winnen, kan de PvdA ervoor kiezen naar rechts op te schuiven. Dat gebeurde bijvoorbeeld in Denemarken bij de sociaaldemocraten, die succes hadden met een streng immigratie- en vluchtelingenbeleid. Maar dat heeft ook nadelen, zegt Jacobs. "Alles wat de partij op rechts wint, verliest ze weer aan de linkerkant."
Oud-PvdA-leider Lodewijk Asscher heeft geprobeerd die discussie in zijn partij aan te zwengelen. Maar er kwam geen andere (strengere) migratiekoers.
Waar de PvdA in 2021 goed op scoorde, was op het onderwerp wonen. De partij had zich dat thema succesvol eigen gemaakt. Ook door zich af te zetten tegen de VVD. "Partijen als de VVD en D66 kiezen ervoor om sociale huurwoningen massaal af te breken en te verkopen", zei toenmalig PvdA-Kamerlid Henk Nijboer.
Opvallend genoeg scoorde bij de laatste verkiezingen uitgerekend de VVD hier beter op dan GL-PvdA. "Wonen is opnieuw gedefinieerd met 'bouwen, bouwen, bouwen'", zegt Jacobs. Hij citeert de in Den Haag inmiddels bekende leus van oud-VVD-Kamerlid Daniel Koerhuis, die deze zin overal waar hij kwam maar wat graag liet horen.
Puur cijfermatig kun je de fractiefusie als succesvol zien. GroenLinks en de PvdA behaalden bij de laatste landelijke verkiezingen meer stemmen dan die keer daarvoor. Toch zit hier ook een 'maar' aan. Want de partij kreeg veel strategische stemmen van kiezers die eerst op D66 of op Volt hadden gestemd. "Een strategische stem is heel vluchtig", zegt Jacobs.
Bovendien is de nieuwe partijleider Frans Timmermans weliswaar populair bij de eigen achterban, maar scoort hij daarbuiten erg slecht. Uit cijfers van het NKO blijkt dat 15 procent van de kiezers hem een 0 op een schaal van 0 tot en met 10 geeft. "De gemiddelde sympathie voor lijsttrekker Frans Timmermans was relatief laag", concluderen de onderzoekers met enig gevoel voor understatement.
Het thema bestaanszekerheid is geclaimd door NSC, de arbeidersklasse zit vooral bij de PVV, een fors deel van de verkiezingswinst is slechts het gevolg van strategische stemmen en Timmermans doet het buiten de eigen kring niet goed - alles bij elkaar opgeteld staat de partij er niet goed voor. Jacobs: "De seinen staan niet op groen."
Toch liggen er ook nog kansen voor de partij, denkt de universitair hoofddocent. Zo was werkgelegenheid geen belangrijk thema in deze campagne. Op dat onderwerp scoorde de PvdA van oudsher goed. "Dat thema zou terug kunnen komen als de economie afkoelt", zegt Jacobs.
GL-PvdA zou als oppositieleider ook garen kunnen spinnen bij een rechts kabinet van PVV, VVD, NSC en BBB. "Wie weet kunnen zij het thema bestaanszekerheid dan weer claimen", zegt Jacobs.
Source: Nu.nl algemeen