N.B. Het kan zijn dat elementen ontbreken aan deze printversie.
We maken nogal wat foto’s. Des te meer reden om het goed te doen. Daarvoor heb je niet per se dure apparatuur nodig, want door alle technologische ontwikkelingen voldoet de smartphone prima voor wie overal snel een foto wil kunnen nemen.
Hoe maak je met je mobiele telefoon mooie portretfoto’s, foto’s van landschappen of dagelijkse dingen? En zijn er trucs voor een geslaagde selfie? NRC-fotografen Merlijn Doomernik, Dieuwertje Bravenboer, Olivier Middendorp en Mona van den Berg delen hun kennis in deze gids en leggen uit waar je op moet letten als je een goede foto wilt maken.
Ga naar een onderdeel naar keuze:
Foto: Merlijn DOomernik
Alle rechten voorbehouden / All rights reserved
Foto: Merlijn DOomernik
Alle rechten voorbehouden / All rights reserved
In het Zwolse ziekenhuis worden de meeste implanteerbare defibrillatoren (ICDs) van Nederland geplaatst. Patiënten in Zwolle zijn zwaarder en ouder en krijgen vaker preventief en regelmatig onterecht een apparaat in hun lichaam dan gemiddeld. Zo ook bij Diana Pluijgers, vorig jaar werd er bij haar een icd geimplanteerd, dat bleek onterecht volgens AMC Amsterdam.
De beste portretfoto maak je buiten, overdag. De camera van een mobiele telefoon geeft al snel ruis wanneer de omgeving donker is. Maar ook binnen kun je een en ander doen om een geslaagde portretfoto te maken.
„Je moet niet hoeven sleutelen aan de compositie om een persoon interessant in beeld te brengen. Plaats je onderwerp gewoon mooi midden in het beeld”, zegt Doomernik. En let op elementen die afleiden, zoals palen, takken of snoeren.
„Op het licht heb je invloed en je kunt er een bepaalde sfeer mee creëren”, zegt Van den Berg. Past zacht licht bij je onderwerp, dan is haar advies ’s ochtends te fotograferen als het licht helder en diffuus - egaal en gefilterd - is. Wil je een spooky beeld creëren, experimenteer dan eens met de zaklamp van je telefoon tijdens het fotograferen.
Pas op voor harde schaduwen in het gezicht, die zijn „not done” volgens Van den Berg en ontstaan vooral als je fotografeert in de felle zon. „Zoek de schaduw op, en fotografeer je toch in fel licht, maak dan gebruik van een slimme compositie, met bijvoorbeeld een boom die het zonlicht breekt. Hierdoor krijg je niet de volle zon op je sensor.”
Ook als je binnen fotografeert, kun je spelen met licht. Bij een portret is het mooi als één kant van iemands gezicht is uitgelicht, zegt Van den Berg. Dat bereik je door een model naast een raam te plaatsen. „En tegenlicht kan veel sfeer geven als je het door de haren van een persoon of dier laat komen”.
Ze heeft nog een aantal handige doe-het-zelftips voor wie de omstandigheden in een fotostudio wil nabootsen: maak het licht zachter door het raam af te plakken met wit papier. Dat geeft het gevoel van een soft box – een flitser met een doek ervoor die het licht verzacht en regelmatig verspreidt -, zonder dat je dure apparatuur hoeft aan te schaffen. Zie je toch schaduwen in het gezicht, bijvoorbeeld van de neus op de wang, gebruik dan een wit kartonnetje aan de kant van het gezicht waar het licht niet op valt om het licht terug te kaatsen. En gebruik geen flits. De flitser zit bij een mobiele telefoon dicht bij de lens en dat levert een foto op zonder diepte.
Qua belichting zoekt een smartphone naar gemiddelden, zodat alle elementen in een foto ongeveer even donker of licht zijn. Niet ideaal, volgens Doomernik. „Dat maakt een foto plat. Je wilt dat je onderwerp goed belicht is, maar donkere plekken in de achtergrond mogen best zwart zijn. Let er ook op dat witte objecten zoals wolken een beetje kleur bevatten en niet ‘uitgebeten’ zijn.”
Vaak kun je de belichting handmatig aanpassen. Bij een iPhone doe je dat door op het scherm te tikken op de plek waar je de foto wilt scherpstellen. Veeg dan omhoog of omlaag om het onderwerp op te lichten of juist donkerder te maken. Op veel Samsungapparaten kun je in het instellingenmenu een ‘pro-modus’ inschakelen voor de camera-app. Tijdens het fotograferen kun je er dan voor kiezen om de telefoon een lichtmeting te laten uitvoeren op een specifiek punt, of op het midden van de foto. Zo heb je meer controle over de belichting.
Voor Doomernik is een portretfoto mislukt als je ziet dat de persoon op de foto ongemakkelijk is. Als fotograaf moet je je zo opstellen dat de geportretteerde voelt „dat het goedkomt”. Weet hoe de instellingen van de camera-app werken en bedenk vooraf hoe je wilt dat je onderwerp op de foto staat. Doomernik: „Gaat er technisch iets mis, los het dan snel op. Als de kapper staat te klunzen, vraag je je ook af of het gaat lukken.”
Dan nog is het niet voor iedereen weggelegd om ontspannen voor de lens de verschijnen. ‘Ongemakkelijksheidsmanagement’ is een van de belangrijkste taken van de portretfotograaf, volgens Doomernik. Praat een model door een foto heen, zoals een tandarts een patiënt door een behandeling leidt. „Vertel wat je doet, maak contact. Praat over iets wat jullie beiden interesseert zodat het contact centraal komt te staan in plaats van de camera. Iedereen heeft een ontdooimoment.” De kunst is om precies dan de foto te maken. Bravenboer benadrukt bij een ongemakkelijk model dat de focus niet alleen op de persoon ligt, maar op de hele scène. „Het gegeven dat de omgeving net zo belangrijk is, stelt mensen vaak gerust.”
Begin met fotograferen voordat iedereen klaarstaat in een stijve houding. Bravenboer: „Maak een paar foto’s voordat je zegt ‘komt-ie hoor’, of fotografeer nog even door nadat je zegt dat je het hebt.” Ook Middendorp merkt dat het officiële moment vaak niet het beste moment is om de foto te nemen. Bij een politicus bijvoorbeeld die een zaal toespreekt, gaat het gezicht op de professionele stand op het moment dat hij of zij het podium beklimt. Middendorp: „Als je voor dat moment een foto weet te maken, vang je de emotie wél.”
Dichterbij is vaak beter als het gaat om fotografie, maar bij portretfoto’s met een smartphone gaat die wijsheid niet op. Een foto met de camera van een telefoon geeft een ‘groothoekgevoel’, legt Doomernik uit: van dichtbij kun je een foto maken waar veel op staat. Handig, maar in een gezicht kan dat voor vertekening zorgen. Een persoon krijgt dan een grote neus en relatief kleine oren. Door iets meer afstand te nemen en een beetje in te zoomen behoud je de natuurlijke verhoudingen.
Er zijn mensen die een selfie maken zoals ze ook naar hun telefoon kijken: van onderaf. En dat is geen gunstige hoek voor wie charmant op de foto wil staan. Beter is om de camera op ooghoogte of iets hoger te houden. Wil je een meer creatieve foto? „Fotografeer jezelf in een spiegel”, zegt Bravenboer: „Daarmee plaats je jezelf in een tafereel.” Een glimp van je omgeving maakt de selfie interessanter.
Smartphones zijn vaak groot waardoor je maar lastig bij de knoppen kunt. Door de zelfontspanner te gebruiken, sta je toch ontspannen op de foto. Je drukt af, een timer begint te lopen en de telefoon maakt uit zichzelf een foto. Er zijn ook smartphones waarbij je helemaal handsfree kun fotograferen. Je hoeft daarvoor alleen maar even naar de camera te zwaaien.
Mooier dan de beelden op ansichtkaarten wordt het waarschijnlijk niet. Daarom is het bij landschapsfoto’s belangrijk om de foto betekenis mee te geven en ‘eigen’ te maken. Bijvoorbeeld door je geliefden op de foto te zetten of te wachten op een bijzonder moment.
Dan staat de zon op het hoogste punt en dat geeft niet het mooiste licht. Ga juist tegen de avond of ’s ochtends vroeg op pad. Gekke stralen door het beeld of beweging die zichtbaar is op de foto zijn niet erg, zegt Bravenboer. „Alle perfecte plaatjes zijn al eens geschoten.”
„Niets zo vervelend als kijken naar de vakantiefoto’s van een ander”, vindt Middendorp. Dat komt volgens de fotograaf omdat veel mensen thuiskomen met een foto die alleen voor hen betekenis heeft. Een landschap waar de kijker niet is geweest, roept geen emotie op. Middendorp adviseert om de tijd te nemen en te wachten tot er iets gebeurt: „Een oude boer die voorbijkomt op een trekker, of loop ’s ochtends door het dorp als de zon net opkomt, de pastoor de kerkdeuren opent en de bakker zijn luifel omhoogtrekt.”
Plaats je de horizon hoger, dan neemt het landschap te veel plaats in op de foto. Lager, dan overheerst juist de lucht. Van den Berg: „Het midden van de foto is ooghoogte. De horizon daar plaatsen geeft een realistisch beeld, omdat dit ook is hoe je een landschap met het blote oog ziet.”
Wil je een dier in het landschap vastleggen? Probeer dan eens diepte te creëren door lager op de grond te gaan liggen en gras of planten op de voorgrond te zetten.
Er gebeurt iets op straat waar je een foto van wilt maken, je bent bij een demonstratie of herdenking of wilt een bijzonder moment vastleggen. Hoe fotografeer je een scène uit het dagelijks leven zoals je die door je eigen ogen ziet?
Een foto gemaakt terwijl je op je knieën zit, laat de kijker zich onderdeel van de scène voelen. Een hoog standpunt - een foto van bovenaf - geeft overzicht. Middendorp: „Dat gebruik ik bijvoorbeeld in een drukke situatie, bij een demonstratie of in een club.”
Stap een stukje dichterbij als je klaarstaat. Daarmee geef je de kijker een gevoel van intimiteit, legt Bravenboer uit. „Je dringt als het ware binnen in het moment en komt ook dichter bij de emoties van de mensen op de foto.”
Voor Middendorp is kleur niet het eerste waar hij naar kijkt op het moment dat hij een foto wil maken, maar het kan wel helpen bij het verhaal dat hij met de foto wil vertellen. „Door een klein stapje naar links of naar rechts te doen valt iets net in of uit beeld. Een rode jas bijvoorbeeld, daar trekt het oog naartoe.” Staat er iemand met zo’n kledingstuk in de achtergrond dan kan dat afleiden, maar wil je juist de aandacht vestigen op die achtergrond, dan komt dat goed van pas.
En grijp zo weinig mogelijk in in de situatie die je ziet. „Daarmee verlies je authenticiteit”, zegt Bravenboer. „Een geslaagde foto laat het moment zien zoals je het zelf ervaren hebt.”
Naast praktische aanwijzingen voor verschillende soorten fotografie hebben de fotografen ook nog een aantal adviezen voor wie een stap verder wil gaan en een originele en authentieke foto wil maken die de kijker lang bijblijft en iets teweegbrengt.
Ga bij een bijeenkomst eens niet vooraan staan om het podium te fotograferen maar draai je om, kijk wat er achter in het publiek gebeurt. Maak wat anderen niet maken. En heel belangrijk volgens de fotografen: vertel een verhaal. Olivier Middendorp: „Een foto is geslaagd als de kijker er een emotie bij voelt, het gevoel heeft iets beleefd te hebben.” Bedenk van tevoren wat je wilt overbrengen en gebruik technieken om dat verhaal kracht bij te zetten. Wil je een persoon op de foto belangrijk doen lijken? Ga dan iets door je knieën en fotografeer van onderaf.
Een verhaal vertel je ook door het onderwerp dat je fotografeert van context te voorzien, bijvoorbeeld door een persoon in zijn of haar omgeving te fotograferen. Dieuwertje Bravenboer geeft het voorbeeld van een oudere dame die ze fotografeerde gezeten aan de eettafel tussen potten en pannen. „Juist de scène, de omgeving, vertelt haar verhaal.” En niet alles wat je ziet hoeft in één oogopslag duidelijk te zijn, vindt Mona van den Berg. „Laat wat aan de verbeelding over door een scène niet altijd concreet te fotograferen, maar leg bijvoorbeeld de sfeer die die met zich meebrengt vast.” De verbeelding prikkelen doe je ook door gebruik te maken van afsnijding. Bravenboer: “Vaak proberen mensen alles binnen het kader van een foto te krijgen, maar afsnijding maakt een beeld interessanter, omdat je het gevoel krijgt dat er nog wat speelt buiten beeld.”
Een mooie foto ontstaat door aandacht. Draag niet bij aan de nutteloze pixelberg, roept Merlijn Doomernik op. „Fotografie is een ambacht. Hoe minder foto’s je maakt, hoe beter je erover nadenkt. Niemand wil jouw twintig middelmatige foto’s zien, maar wel twee hele mooie.” Verken de plek waar je een foto wilt maken en zoek naar een rustige achtergrond die het verhaal dat je wilt vertellen kracht bij zet. Olivier Middendorp maakte een foto van privacy-expert Brenno de Winter bij een raam met luxaflex. „De Winter was ingehuurd om te adviseren over de corona-app waarbij privacy een groot thema was. De luxaflex waren daarvoor een mooi symbool.”
Bij een goede foto heeft iedere centimeter van het beeld een functie. Alles wat niet per se op de foto moet, laat je eraf. Dat betekent niet dat er geen leegte mag zijn, benadrukt Middendorp. „Zolang je daar maar bewust voor kiest, bijvoorbeeld om weidsheid te benadrukken.”
NieuwsbriefIn Beeld
De mooiste fotografie en de beste tips, geselecteerd door de fotoredactie
U kunt ons via dit formulier informeren over taalfouten of feitelijke onjuistheden, dat stellen wij zeer op prijs. Berichten over andere zaken worden niet gelezen.
Source: NRC