Wat Janneke Vreugdenhil online aan ‘healthy food’ voorbij ziet komen, doet haar denken aan macrobiotiek uit de jaren 60 en 70. Voilá, het recept voor ‘vintage’ Ohsawacake.
Scrollend langs een oeverloze reeks kookfilmpjes op sociale media die mij stuk voor stuk werden aanbevolen met ronkende kwalificaties als vegan, sugar free, dairy free, protein packed, good for the gut danwel super healthy in het algemeen, kreeg ik plots een epifanie. Het was zo’n cruijffiaans gevalletje van ‘je gaat het pas zien als je het doorhebt’. Broden gebakken van niets dan boekweitkorrels en water. Pannenkoeken van quinoa en linzen. Smoothies op basis van kikkererwten. Tofu voor, tofu na. Gefermenteerde zus, gefermenteerde zo. Verdraaid, dacht ik, het lijkt wel of we terug zijn in de jaren 60 en 70 van de vorige eeuw. Terug in de tijd van de macrobiotiek.
Voor wie de macrobiotiek niet (meer) helder voor de geest heeft, het gaat hier om een gezondheidsleer die is ontwikkeld door de Japanner George Ohsawa. Voor zijn filosofie combineerde Ohsawa, die lange tijd in Europa woonde, ideeën uit het zenboeddhisme met westerse theorieën over voeding en gezondheid. In Zen Macrobiotics, het boek dat hij in 1960 publiceerde en dat het begin van een wereldwijde beweging zou vormen, verwijst hij naar de Duitse natuurarts Christoph Hufeland, die aan het einde van de achttiende eeuw een verhandeling schreef getiteld Makrobiotik oder Die Kunst, das menschliche Leben zu verlängern. De naam – afgeleid van de Griekse woorden voor groot: ‘makros’ en leven: ‘bios’ – pikte Ohsawa dus, om er vervolgens een geheel eigen, oosters sausje over te gooien.
Hoewel de macrobiotiek veel meer behelst dan alleen een voedingsleer, is het macrobiotische dieet wel altijd het meest in het oog springende onderdeel ervan geweest. Ohsawa streefde naar een evenwicht tussen yin en yang, waarbij ongeveer vijf keer zoveel yin- als yangvoedsel zou moeten worden gegeten. Ter indicatie: granen, peulvruchten, groenten en zeewier gelden als yin, dierlijke producten en suiker als yang. In de praktijk komt het dieet neer op een voedingspatroon dat bestaat uit grofweg 50 procent volle granen, 25 procent groenten en 10 procent peulvruchten, aangevuld met zeewier, misosoep, plantaardige olie, fruit en desgewenst vis, alles bij voorkeur uit eigen omgeving, biologisch en deels gefermenteerd.
En nu vraag ik u: klinkt dit nu niet verdraaid veel als het eetpatroon van een gemiddelde getatoeëerde food influencer anno 2024? In ieder geval zijn dieethypes van alle tijden, inclusief de polarisatie die ze teweegbrengen. Online vond ik een artikel over macrobiotiek uit The New York Times van 19 juli 1978 waarin uitgebreid wordt ingegaan op controverse rond wat in de jaren 60 bekendstond als ‘the brown rice diet’, een dieet voor hippies, dropouts en druggies. „A major public health problem”, aldus de American Medical Association in 1971.
Twee Harvard-dokters zijn dan inmiddels tot het inzicht gekomen dat het juist om een heel gezond dieet gaat. Alleen al door minder dierlijke vetten te eten, zouden Amerikanen er tussen de 10 à 15 pond van afvallen, zegt dr. Frederick W. Stare in The New York Times. Zijn collega-arts Edward H. Kass heeft het over de opvallend lage bloeddruk en extreem lage cholesterolniveaus van Ohsawa-volgers. Waarna het artikel keurig afsluit met quotes van enkele overtuigde macrobioten, die allen, na talloze andere diëten te hebben geprobeerd, zielsgelukkig zijn met hun dagelijkse bordje bruine rijst.
Ik bedoel maar: er is écht weinig nieuws onder de zon.
Ohsawacake is een baksel van bruine rijst met gedroogd fruit, noten en sesamzaad. Een vriendin van mij heeft het standaard in haar tas zitten voor het geval ze onderweg wordt overvallen door honger en zo’n gek idee is dat niet, want hij is vreselijk voedzaam en op een gezonde manier erg bevredigend.
Er zijn verschillende recepten voor de cake – overigens een puur Nederlandse uitvinding, geen internationaal macrobiotisch fenomeen – in omloop, waaraan ik hieronder mijn eigen draai heb gegeven. Vaak gaat er een schrikbarende hoeveelheid appeldiksap in, zoveel dat ik me inbeeld dat George Ohsawa het daar niet mee eens zou zijn geweest, immers veel te yang. Ik heb geraspte wortel en appel gebruikt als zoetmiddel, aangevuld met een bescheiden hoeveelheid ahornsiroop.
De wortel en appel maken de cake wel iets kruimeliger, maar dat heb ik er graag voor over. Zonder het zelf geprobeerd te hebben, denk ik dat de cake ook heel goed te maken is op basis van een ander gekookt graan, zoals boekweit of spelt. Sterker: dat zou nog meer in de geest van Ohsawa zijn, die immers voorschreef om vooral voedsel uit eigen omgeving te eten.
Voor 14-16 plakken:
200 g zilvervliesrijst, 75 g gedroogde vijgen, 75 g gedroogde abrikozen, 100 g rozijnen , 100 g haver- of speltvlokken
100 g haver- of speltmeel, 250 g wortel, grof geraspt, 2 flinke appels (250 g), ongeschild, grof geraspt , 150 g bruine of witte hazelnoten, 75 g + ongeveer 60 g sesamzaad, 1 el kaneelpoeder
1 tl zout, 1 tl natuurlijk vanille-extract,
100 ml ahornsiroop (of appeldiksap),
2 el geurloze kokosolie
Kook de zilvervliesrijst gaar volgens de instructies op de verpakking. Spreid de rijst zodra die gaar is uit over een platte schaal, zodat hij snel afkoelt. Doe de gedroogde vijgen, abrikozen en de rozijnen in een kom en overgiet met kokend water. Laat 20 minuten weken en daarna uitlekken. Snijd de vijgen en abrikozen in stukjes. Verwarm de oven voor op 180 graden Celsius.
Doe de afgekoelde rijst, de vlokken, het meel, de geraspte wortel en appel, het geweekte fruit, de (hele) hazelnoten, 75 g sesamzaad, het kaneelpoeder, zout en vanille-extract in een kom. Schenk er de ahornsiroop (of diksap) bij en kneed alles met een schone hand tot een samenhangend mengsel.
Vet een cakeblik (30 cm) in met kokosolie en strooi er ongeveer 45 g sesamzaad in. Kantel het cakeblik een paar keer zodat alle zijden bedekt raken met een laagje sesamzaad. Stort het zilvervliesrijstmengsel in het cakeblik en strijk de bovenkant glad. Bestrooi met het resterende sesamzaad.
Bak de cake in het midden van de oven in ongeveer 45 minuten gaar. Laat afkoelen in de vorm en los hem voorzichtig.
De laatste inzichten over eten, de lekkerste recepten en slimme tips om gezond te leven
Source: NRC