Klimaatprotest
Dit is het dagelijkse commentaar van NRC. Het bevatmeningen, interpretaties en keuzes. Ze worden geschreven door een groepredacteuren, geselecteerd door de hoofdredacteur. In de commentaren laat NRC zien waar het voor staat. Commentaren bieden de lezer eenhandvat, een invalshoek, het is ‘eerste hulp’ bij het nieuws van de dag.
Geen straf voor vastlijmactie – net als soms bij films kunnen ook arresten van gerechtshoven nog een onverwachte wending nemen. In fictie zijn die bedoeld als ‘cliffhanger’, om de spanning op te voeren voor het vervolg, met dezelfde hoofdpersonen, in nieuwe verwikkelingen.
Het arrest van het gerechtshof Den Haag over de klimaatactie bij het Meisje met de parel, past in dat sjabloon. Dat in hoger beroep rechters uitkomen op ‘schuldig zonder straf’ komt vaker voor. Maar hier lijkt meer aan de hand. Actievoerders zullen hier conclusies aan verbinden, musea zijn nu in lichte verwarring. Ook in het gepolariseerde opinieklimaat liggen de misverstanden voor het oprapen. De uitspraak kan gelezen worden als een aanmoediging om beroemde kunst nog vaker met acties te exploiteren voor actiedoelen.
Het Hof volgt intussen in vrijwel alles gehoorzaam de veroordeling van de lagere rechter, maar legt op één cruciaal punt een eigen accent. En daar loopt het arrest het risico verkeerde conclusies uit te lokken. Want ‘geen straf’ betekent hier niet dat de rechters in hoger beroep de feiten niet bewezen zouden vinden. Noch dat ze vastplakken in een museum een toelaatbare vorm van demonstreren vinden. Of dat de rechters het doel van de actie zo omarmen dat daar risico’s op beschadiging tegenover mogen staan.
En ook niet dat demonstratievrijheid hier zó zwaar mag wegen dat de drie actievoerders daarvoor de rechten van bezoekers en museum mochten inperken. De actievoerders hadden immers op een andere manier in het museum kunnen demonstreren zónder al deze gevolgen te veroorzaken. Wat zij deden was laakbaar, strafbaar en dus hoort er ‘in beginsel’ ook straf te worden opgelegd. En dát die dus is opgelegd door de lagere rechter, vindt het Hof prima.
Maar dan komt er een wending, waarmee het Hof z'n oordeel in een ander daglicht plaatst. Ongetwijfeld ook met opzet. De drie actievoerders krijgen niet opnieuw straf, deels omdat ze in de vorm van voorarrest die al achter de rug hebben. Maar vooral omdat het Hof ervoor wil zorgen dat „strafrechtelijk optreden proportioneel is en niet zo ingrijpend dat daarvan een ‘chilling effect’ uitgaat op personen [..] die gebruik willen maken van hun recht op vrijheid van meningsuiting en van hun recht op vrijheid van vergadering.” Het Hof vindt dat deze grondrechten zwaarder wegen dan de afschrikkende werking van het strafrecht. In dit ene geval dus.
Dat is bijzondere en vooral ook principiële steun aan het demonstratierecht, een fundament van de democratische samenleving. Die vrijheid staat in een gepolariseerde samenleving onder stevige druk, waar koranverbrandingen, trekkerblokkades en pro-Gaza-spreekkoren voor heftige emoties zorgen. Ongeoorloofd en zelfs op een strafbare manier demonstreren kan dus uiteindelijk toch feitelijk onbestraft blijven. Eenvoudigweg, omdat een democratie dat moet kunnen hebben. Zulke acties passen in de maatschappelijke ‘kreukelzone’ van een rechtsstaat, waarvan de rechter per geval de omvang bepaalt. Wat niet wil zeggen dat onbestraft blijven ook ‘geen gevolgen’ betekent. De actievoerders houden er een strafblad aan over en moesten weken politiecel incasseren.
Net als hun eventuele navolgers. Hoe riskant zulke acties ook zijn, ook als ze vrijwel schadevrij tot stand komen, dit is toch een mooi genuanceerd signaal. Een ‘niet verkild’ opinieklimaat is een democratisch goed dat ook bescherming verdient. Net als het Meisje met de parel, die dat óók krijgt.
Source: NRC