De bedrijvenlobby liet afgelopen week flink van zich horen. De centrale boodschap: het ondernemersklimaat is in Nederland dusdanig slecht dat het buitenland lonkt.
Zo besloot maritiem dienstverlener Boskalis een deel van zijn activiteiten naar Abu Dhabi te verplaatsen, terwijl ASML toekomstige investeringen mogelijk in het buitenland wil doen. Ook mengden verschillende brancheverenigingen zich in de strijd.
Een van de grootste ergernissen: het besluit van de Tweede Kamer in oktober vorig jaar om belastingvoordelen voor expats af te schaffen. In diezelfde sessie is ook besloten het inkopen van eigen aandelen voortaan flink te belasten.
Niet alleen de maatregelen zelf zorgden voor irritatie in bestuurskamers, maar ook de manier waarop ze zijn ingevoerd, namelijk op stel en sprong. Was Nederland niet juist het land dat jarenlang een stabiel ondernemersklimaat had waar bedrijven zo tuk op zijn?
Daar is volgens veel bedrijven weinig van over. En juist die stabiliteit is belangrijk, omdat investeringen vaak worden gedaan voor tientallen jaren, bijvoorbeeld voor een nieuwe fabriek. Een nog grotere ergernis zijn mogelijke beperkingen voor arbeidsmigranten, waar verschillende politieke partijen wel oren naar hebben.
Het noopte ASML-topman Peter Wennink tot enkele stevige uitspraken. Zo noemde hij Nederland onlangs "fat, dumb and happy" en ergerde hij zich eraan dat bij een techcongres vorige week vijf van de zes uitgenodigde Tweede Kamerleden op het laatste moment afzegden. Volgens hem is dat een aanwijzing dat de politiek de techsector niet belangrijk vindt.
Veel bedrijven willen nog verder gaan dan Wennink en zelfs helemaal uit Nederland vertrekken. Maar is dat wel zo makkelijk? Henk Volberda, hoogleraar strategie en innovatie aan de Universiteit van Amsterdam (UvA), denkt van niet. "Het verplaatsen van je gehele bedrijf is niet aannemelijk", stelt hij.
Toch zijn de uitspraken van de bedrijven geen loze dreigementen. "Je ziet dat hoofdkantoren steeds mobieler worden. Daardoor kunnen diverse taken worden verplaatst naar het buitenland. Dat heb je de afgelopen jaren al gezien met veel IT-afdelingen. Dat zou ook met andere taken kunnen."
Ook Joris Knoben, hoogleraar strategie en ondernemerschap aan de Tilburg University, ziet het niet snel gebeuren dat grote bedrijven volledig wegtrekken. Wel kunnen bedrijven hun statutaire zetel verplaatsen, dus op papier een andere nationaliteit aannemen.
"En je ziet dat als een bedrijf eenmaal op papier is vertrokken, de focus steeds meer op het nieuwe land komt te liggen. Toekomstige uitbreidingen en andere investeringen zullen dus eerder daar gebeuren dan in Nederland."
Zo kan een bedrijf besluiten om zijn innovatieafdeling te verplaatsen als het denkt in een ander land meer technisch personeel te kunnen krijgen. "En als dat gebeurt bij bijvoorbeeld ASML, staat Nederland er niet goed op", zegt Knoben.
Daarmee is een volgend risico genoemd, namelijk het imago van Nederland als goed vestigingsland voor bedrijven. Dat imago heeft de laatste jaren al deukjes opgelopen. Zo besloten Shell en Unilever volledig Brits te worden en besloot DSM zich na de fusie met het Zwitserse Firmenich op papier in Zwitserland te vestigen.
Ook Volberda ziet dat als een risico. "Als bedrijven die hier zijn ontstaan, besluiten te vertrekken, vraagt het buitenland zich toch af wat hier aan de hand is." Tevens proberen landen als Duitsland en Frankrijk met subsidies grote bedrijven aan te trekken.
Hij wijst in dit verband op de Taiwanese chipfabrikant TSMC, dat een nieuwe fabriek in Duitsland opent, en op Tesla, dat de afgelopen jaren een fabriek in Berlijn bouwde. "Die hebben ook naar Nederland gekeken, maar hebben uiteindelijk voor een ander land gekozen", stelt Volberda.
Dat ook Nederlandse bedrijven een grotere focus op het buitenland krijgen, sluit de hoogleraar dan ook niet uit. "Ik hoor al van advocatenkantoren dat ze door Nederlandse bedrijven zijn benaderd om de mogelijkheden in het buitenland te onderzoeken. Daarnaast vragen hier op de universiteit de buitenlandse medewerkers zich af of ze nog welkom zijn."
Source: Nu.nl economisch